اختصاصی بصیرت:از نمود های باطنی نهضت حسینی تفکر عقلی و عقلانیت نهفته در آن است. عدم هماهنگی میان دانش و عمل انسان، او را از حیات و هویت انسانی بی بهره می کند؛ زیرا هویت بشر از اندیشه های علمی و انگیزه های عملی ساخته می شود و کسی زنده است که اندیشه صائب و انگیزه صالح دارد. از این رو در ره آورد رهبران الهی که وظیفه احیای انسانیت را برعهده دارند تصریح شده است:laquo;یا ایها الذین امنوا استجیبوا لله و للرسول اذا دعاکم لما یحییکم؛ ای مومنان به ندای خداوند و پیامبر(ص) وقتی که شما را به پیامی حیات|بخش می|خوانند، لبیک اجابت بگویید.برای انجام این مهم، کیفیت تعامل و عملکرد عقل بسیار مورد توجه است. بدین منظور، نخست عقل نظری، اندیشه را از وسوسه های حس و وهم و خیال می رهاند، البته نه بدان معنا که از آنها به طور کلی دست شوید؛ بلکه با تعدیل این امور، از آنها بهره می برد و از افراط و تفریط می پرهیزد.حس و وهم و خیال، چونان مرکب هایی راهوار باید به خدمت انسان درآیند و عقل به اندیشه می آموزد که زانوی این نیروهای چموش و سرکش را عقال کند و از آنها بهره عالمانه برد. پس از پیراستن اندیشه، باید دستگاه انگیزه و اراده نیز پاکیزه شود، یعنی علم به مرحله عمل بار یابد. بدین منظور، عقل عملی، زانوی شهوت و غضب را عقال می کند تا انسان از این مرکب راهوار و تعدیل شده نیز به درستی بهره گیرد.از وجود مبارک امام حسین(ع) نقل است: «لا یکمل العقل الا باتباع الحق» (بحارالانوار75: 127)
مراد از این عقل، هم عقل عملی است که با عمل صالح و تمرین کامل می شود، هم عقل نظری که با ریاضت و انس به معارف برهانی به کمال می رسد؛ از امام حسین(ع) پرسیدند: «من أشرف الناس» شریف ترین مردم چه کسی است؟ آن حضرت پاسخ فرمودند: «من أتعظ قبل أن یوعظ» کسی که پیش از گرفتار شدن به سرنوشت تلخ و عبرت شدن برای دیگران، از گرفتاری دیگران و حوادث تلخ و شیرین دنیا پند گیرد.آن کس که عقل خویش را به کار نیندازد اسیر جهل و تعصب می شود و جدایی از عقل و پیوند با جهل او را به شقاوت خواهد رساند. «عبدالله بن عمروبن عاص» در قضیه ای به سالار شهیدان عرض کرد: شما بهترین مردم روی زمین هستید. آن حضرت فرمودند: اگر من و پدرم را می شناسی، چگونه به جنگ ما در صفین قیام کردید؟ او از روی تعصب جاهلی گفت: پدرم دستور داد که در این کار شرکت کنم و پیامبر(ص) فرمود: از پدرت اطاعت کن. حضرت(ع) فرمودند: خدا در قرآن فرمود که احترام والدین تا وقتی]واجب[ است که مزاحم دین الهی نباشد و اطاعت از فرمان کسی که دستور او خلاف فرامین الهی است، جایز نیست. از طرفی، رسول گرامی(ص) فرمودند: اطاعت در محدوده معروف است، نه منکر؛ سپس فرمودند: «لا طاعه لمخلوق فی معصیه الله» (کافی2: 372)
نتیجه آنکه کمال عقل در پیروی از حق در بخش علم و عمل و احکام و حکم الهی است.
¤ منبع: کتاب شکوفایی عقل در پرتو نهضت حسینی، اثر آیت الله جوادی آملی