مژگان تختى
در روزهاى گذشته یکى از مهمترین نشست هاى ناتو در بخارست پایتخت رومانى برگزار شد که در آن جهان شاهد زورآزمایى دو قدرت بزرگ روسیه و امریکا بود. اگر بخواهیم به دنبال برنده یا بازنده این زورآزمایى باشیم با کمى تامل در رویدادهایى که طى این چند روز اتفاق افتاد مى توان گفت که هر یک از این قدرت ها توانستند برخى از تصمیمات خود را به موضع عمل بکشانند.
موضوع استقرار سپر موشکى در چک و لهستان یکى از مسایلى بود که امریکا و روسیه بر سر آن اختلاف داشتند. در آن مقطع زمانى تنها کشورى که در مقابل روسیه قرار داشت امریکا بود ولى پس از حمایت ناتو از استقرار سپر دفاع موشکى در چک و لهستان دیگر نمى توان این طرح را یکى از اهداف امریکا دانست، بلکه آن به یکى از اهداف ناتو مبدل شد و مسکو را با دشوارى هاى بیشترى براى مقابله با این مساله مواجه کرد، به گونه اى که در نشستى که امریکا و روسیه در سوچى با یکدیگر داشتند طبق شروطى روسیه نیز تسلیم خواست ناتو و در حقیقت امریکا شد.
با وجود این که روسیه طى سال هاى اخیر از لحاظ اقتصادى به رشد قابل توجهى نسبت به گذشته رسیده است، اما توان مقابله با برخى سیاست هاى قدرت ها را ندارد و این گونه مى توان تفسیر کرد که روسیه حاضر با اتحاد جماهیر شوروى قرن بیستم فاصله بسیارى دارد و در تلاش براى به دست آوردن وجهه و پرستیژ سال هاى گذشته است؛ سال هایى که تاثیرگذارى چشمگیرى در سیاست هاى بین المللى داشت. حالا کرملین در شرایطى پیچیده شاهد استقلال کوزوو و گسترش ناتو تا پشت مرزهاى جمهورى فدراتیو روسیه است که بخشى از هزینه هاى دوران افول امپراتورى شوروى است، اما در این بین تقویت پیوستن گرجستان و اوکراین به ناتو را هم ناکامى براى بوش در جهت رسیدن به اهدافش مى توان تلقى کرد که ناشى از میانه روى برخى کشورهاى اروپایى براى پیشگیرى از فضاى جنگ سرد و به نوعى وابستگى هاى اقتصادى بود. باید به این نکته توجه داشت که آلمان نیاز مبرمى به گاز روسیه دارد، به همین دلیل در رابطه با پیوستن گرجستان و اوکراین به ناتو از روسیه جانبدارى کرد و این مساله را عنوان نمود که ناتو حافظ امنیت مى باشد و براى حفظ امنیت منطقه باید به خواست مسکو مبتنى بر جلوگیرى از پیوستن گرجستان و اوکراین به ناتو احترام گذاشت که البته در این جا نباید تهدید روسیه مبنى بر اعطاى استقلال به مناطقى از گرجستان که به صورت خودمختار اداره مى شوند نادیده گرفت که در نهایت امریکا را ناگزیر به عقب نشینى در موضع خود نمود.
در این میان همکارى کشورهاى آسیاى مرکزى با ناتو در راستاى تلاش این کشورها براى خروج از نفوذ روسیه ارزیابى مى شود، با توجه به این که کشورهاى آسیاى مرکزى قفقاز علاقه دارند روابط گسترده اى با روسیه داشته باشند، اما از طرف دیگر تمایلى ندارند روابطى را که در چارچوب اتحادیه شوروى با روسیه داشتند دوباره بازسازى و احیا شود، به همین جهت این کشورها سعى مى کنند در اتحادیه ها و سازمان هاى مختلفى که زیر نفوذ روسیه نیستند حضور داشته باشند تا در شرایط خاص در مقابل فشارهاى روسیه مقاومت کنند و به عقیده نگارنده بخش عمده اى از اهداف کشورهاى آسیاى مرکزى براى شرکت در اجلاس ناتو در همین راستا بوده است.
با توجه به مسایلى که گفته شد این گونه مى توان ارزیابى کرد که در زورآزمایى بین کشورهاى عضو ناتو به خصوص امریکا با روسیه هر کدام توانستند به بخشى از اهداف مورد نظر خود برسند.
امریکا موافقت چک و لهستان را براى ایجاد سپر دفاع موشکى به دست آورد و بر سر افزایش انتقال نیروهاى نظامى به افغانستان با ناتو به توافق رسید و با حمایت از آلبانى و کرواسى راه آنها را براى ورود به ناتو هموار کرد که البته به نوعى تبلیغات براى حزب جمهورى خواه محسوب مى شد، به این معنا که حزب جمهورى خواه دامنه اهدافش را تا مرزهاى اروپاى شرقى گسترش داده است هر چند که بوش این مهم را همانند دیگر مسایل خاورمیانه نتوانست تمام و کمال به انجام برساند و در واقع نشست ناتو تنها متاثر از عکس العمل روسیه بود که تحت ملاحظات و سیاست هاى خاص ناتو انجام گرفت. هر چند که پوتین نسبت به گذشته به ویژه نشست مونیخ محتاطانه تر موضع گیرى کرد.