علی موحد
هرچند که افکار عمومی جهان به تحولات سوریه و لبنان معطوف شده، اما این روزها عراق نیز با مجموعهای از ناآرامیها همراه شده است که محور آن را مناطقی همچون الانبار، صلاحالدین و نینوا تشکیل میدهد. ویژگی این مناطق، نزدیکی آنها به اردن و سوریه است که از کانونهای اصلی تحولات منطقه هستند. گروههای تروریستی با محوریت داعش و گردانهای شام و عراق با استفاده از تسلیحاتی غربی و عربی که از سوریه وارد عراق کردهاند، برای بحرانسازی در عراق و در صورت توان سلطه بر مناطق مرزی با رؤیای تشکیل امارت اسلامی گام برداشتند.
در باب دلایل و ریشههای ناآرامیهای اخیر عراق همچون گذشته یک اصل مشهود است و آن، تأثیر عدم نبود دستگاههای اطلاعاتی و امنیتی منسجم در این کشور است. پس از سرنگونی صدام، آمریکاییها ابتدا ارتش و دستگاه اطلاعاتی و امنیتی عراق را منحل ساختند تا زمینهساز تسلط آنها بر این کشور باشد. این مسئله همچنان عراق را آزار میدهد چون بسیاری از انفجارها و ناآرامیهای این کشور برگرفته از نبود ارتش و دستگاه اطلاعات و امنیت مقتدر است.
در باب تحولات الانبار نیز از یکسو شاهد تحرکات برخی جریانهای سیاسی از جمله العراقیه برای بهرهگیری از این وضعیت برای ضربه زدن به دولت مرکزی و نیز کسب قدرت در انتخابات آتی هستیم چنانکه در تحولات اخیر، احمد العلوانی، نماینده فهرست العراقیه بازداشت شده است.
گفتنی است جریانهای بعثی و نیز جداییطلبان نیز از عوامل این ناآرامیها هستند در حالی که ادعای مطالبات مردمی از دولت را بهانه اقدامات خود قرار دادهاند.
از سوی دیگر گروههای تروریستی نظیر گروه شام و عراق که در سوریه با شکست مواجه شدهاند اکنون برآنند تا اهداف خود را در دیگر کشورهای منطقه اجرایی سازند که نتیجه آن را در لبنان و عراق میتوان مشاهده کرد. آنها که به دنبال امارت اسلامی در سوریه بودند اکنون در پی آنند تا در عراق این طرح را پیاده سازند که نتیجه آن نیز ناآرامیهای اخیر عراق است. بسیاری تأکید دارند حمایت از سوریه در مبارزه با تروریستها میتواند ثبات را به منطقه بازگرداند. گزارشهای منتشره از کشته شدن بسیاری از سران داعش و شام و عراق در عملیات ارتش عراق در الانبار و فلوجه حکایت دارد.
نکته مهم دیگری که در تحولات عراق نمیتوان نادیده گرفت، نقش بازیگران خارجی است. گزارشها نشان میدهد که برخی از کشورهای عربی به سرکردگی عربستان و اردن به دنبال بحرانسازی در عراق برای سرنگونسازی دولت و نیز تقویت گروههای تروریستی برای بحرانسازی در منطقه هستند چنانکه در الانبار و فلوجه دهها تبعه سعودی بازداشت شدهاند. این امر در لبنان و سوریه نیز تکرار شده و دهها تبعه سعودی بازداشت شدهاند و یا در جمع کشتههای تروریستها هستند.
کشورهای عربی مانند عربستان به دنبال تشکیل دولتی دستنشانده و غیر مردمی در عراق و حتی سوریه و لبنان هستند تا صرفاً مطیع خواستههای آنها باشند تا ضمن سرپوش نهادن بر شکستهای گسترده خود در منطقه، پدرخواندگی خود برای کشورهای عربی را نیز به نمایش گذارند در حالی که با نام مفید بودن برای پروژههای غرب، خواستار حمایتهای بیشتر آنها میشوند.
در این میان، نقش غرب را نیز نباید نادیده گرفت. غرب اکنون ناامنی در منطقه را بهانه فروش تسلیحات و حضور نظامی در منطقه قرار داده چنانکه هاگل در نشست امنیتی منامه از حضور 35 هزار نیروی آمریکایی در منطقه خبر داد. به هر حال، عراق این روزها گرفتار توطئههای داخلی، منطقهای و فرامنطقهای است که با محوریت ناامنسازی کشور به دنبال منافع خود هستند که نتیجه آن نیز بحرانهای کنونی در الانبار است. گزارشهای منتشره نشان میدهد که آمریکا که با ناکامی عراق را ترک کرد، اکنون سعی دارد تا با نام مبارزه با تروریسم به این کشور بازگردد تا زمینهساز دخالتهای بیشتر آمریکا در این کشور در آستانه انتخابات و نیز الگوسازی از عراق به عنوان شاخصه لزوم حضور آمریکا در منطقه برای تأمین امنیت باشد.
به هر تقدیر میتوان گفت که اکنون عراق قربانی ائتلافی از جریانهای غربگرای داخلی، گروههای تروریستی، برخی کشورهای مرتجع عربی و غربی و بعضاً ترکیه است که هر کدام برای رسیدن به منافع خود، به بحرانسازی در این کشور میپردازند که محور آن را الانبار و مناطق مرزی با اردن و سوریه تشکیل میدهد.
این در حالی است که ارتش و دولت عراق در کنار گروههای مردمی نظیر عشایر بر وحدت و یکپارچگی برای مقابله با این طراحیها تأکید کردهاند که نتیجه آن را در شکستهای سنگین تروریستها در مناطق مختلف عراق از جمله در فلوجه و الانبار میتوان مشاهده کرد.