قاسم غفوری
ترکیه در حالی همچنان تلاش دارد تا با عضویت در اتحادیه اروپا و نیز همگرایی با شرق، به عنوان قدرتی منطقهای ایفای نقش کند که تحولات مهم در ساختار درونی این کشور در حال شکلگیری است. با پایان دوران ریاستجمهوری «عبدالله گل» رقابت میان احزاب و جریانهای سیاسی برای جانشینی وی شدت گرفته است. با اعلام کنارهگیری رسمی گل از تکرار ریاست جمهوری، این رقابت ابعاد گستردهتری گرفته و هر یک از جریانهای سیاسی برآنند تا این سمت را کسب کنند.
دور اول انتخابات ریاست جمهوری ترکیه ۱۰ اوت (۱۹مرداد) برگزار میشود و در صورتی که هیچ یک از نامزدها اکثریت آرا را به خود اختصاص ندهند، انتخابات رئیسجمهوری بین دو نفر اول ۲۴ اوت ( ۲ شهریور) برگزار خواهد شد.
بر اساس اعلام رسمی «شورای عالی انتخابات ترکیه»، سه نامزد انتخابات ریاستجمهوری برای رسیدن به کاخ چانکایا به رقابت میپردازند.
رجب طیب اردوغان، نخستوزیر کنونی ترکیه و رئیس حزب عدالت و توسعه، صلاحالدین دمیرتاش، رئیس حزب دموکراتیک خلقها (حزب صلح و دموکراسی سابق) و اکملالدین احسان اوغلو، نامزد مستقل.
نامزدی اردوغان برای انتخابات ریاستجمهوری از سوی حزب عدالت و توسعه تا حد زیادی قطعی بود. هرچند پیش از این از عبدالله گل، رئیسجمهور کنونی ترکیه نیز به عنوان یکی از نامزدهای احتمالی ریاست جمهوری نام برده میشد، اما وی به نفع اردوغان کنار کشید.
انتخاب اکملالدین احسان اوغلو به عنوان نامزد حزب سکولار «جمهوری خلق» باعث بروز انشقاق در داخل حزب شد، به طوری که برخی از نمایندگان این حزب به دنبال کسب امضا برای معرفی نفر دیگر بودند.
این افراد اعتقاد داشتند که احسان اوغلو با سابقه دینی و محافظهکارانه خود با سیاستهای حزبیشان سازگار نیست، اما اکثریت نمایندگان این حزب، از نامزدی احسان اوغلو حمایت کردند و کمال قلیچدار اوغلو رهبر حزب نیز تأکید کرد منافع ملی برای آنها از منافع حزبی بالاتر است و باید اوضاع جامعه را هم در نظر گرفت.
حال اکملالدین احسان اوغلو از سوی حزب جمهوری خلق، حزب حرکت ملی، حزب ترکیه مستقل، حزب دموکرات، حزب دموکراتیک چپ، حزب اتحاد بزرگ و حزب لیبرال دموکرات حمایت میشود.
کردها نیز نامزد خود را در این انتخابات دارند و صلاحالدین دمیرتاش با دفاع از حقوق اقلیتها پا به عرصه نهاده است. صلاحالدین دمیرتاش نامزد مشترک احزاب دموکراتیک خلقها، حزب اِمِک (تلاش) و حزب حرکت اِمِکچی است.
هرچند در این انتخابات، بسیاری از مردم ترکیه اعتقاد دارند نخستوزیر کنونی یعنی اردوغان با کسب اکثریت آرا راهی کاخ چانکایا خواهد شد، ولی احسان اوغلو نامزد مشترک احزاب سکولار، ملیگرا، دموکرات و حتی تا حدودی اسلامگرا، رقیبی مهم برای اردوغان است. کردها نیز از دمیرتاش حمایت میکنند.
برخی از سیاستمداران در ترکیه اعتقاد دارند دمیرتاش و کردها در این انتخابات به دنبال نشان دادن وزن خود هستند و اگر اردوغان وعدههای لازم را به کردها بدهد، کردها به اردوغان رأی خواهند داد.
در این میان، هر یک از دو نامزد برتر یعنی اردوغان و اوغلو برآنند تا از مولفهها و برگههای خویش برای برتری بر رقیب بهره گیرند. مهمترین اصلی که اردوغان به عنوان بخت اول ریاستجمهوری پیگیری میکند، تغییر قانون اساسی و افزایش اختیارات رئیسجمهور است. وی تأکید دارد که این مقام دیگر نباید یک مقام تشریفاتی باشد، بلکه باید نقشی اساسی در کشور ایفا کند. اردوغان به دنبال تغییر نظام سیاسی ترکیه از پارلمانی به ریاستی بود که به دلیل چالشهای داخلی و عدم برخورداری از اکثریت پارلمان در این عرصه ناکام ماند. طرح دوم وی را افزایش اختیارات رئیسجمهور تشکیل میداد که وی به جد برای تحقق آن تلاش میکند و سعی دارد با جلب حمایت افکار عمومی، پارلمان را به تصویب این طرح معطوف سازد. در نقطه مقابل، اوغلو با برخورداری از حمایت جریانهای مخالف، با تکیه بر مسائل داخلی از جمله فساد اداری دولتمردان و آزادیهای اجتماعی سعی در جذب آرا مردم دارد.
در این میان یک نقطه اشتراک در تبلیغات هر دو نامزد وجود دارد و آن، تکیه بر مسائل خارجی است. اوغلو تلاش دارد تا با برجستهسازی نقش دولتمردان ترکیه در بحران سوریه و عراق از جمله نزدیکی آنها با داعش، اردوغان را فردی مغایر با منافع ملی ترکیه معرفی کند. تأکید بر پیامدهای منفی حمایت ترکیه از اخوانالمسلمین از ابعاد این طراحی است، در نقطه مقابل اردوغان در کنار سفرهای متعدد به کشورهای همسایه و احیای رویکرد شرقگرایانه از تحولات غزه به عنوان برگه انتخاباتی بهره میگیرد. آنچه مردم ترکیه بر آن تأکید دارند، مخالفت با رژیم صهیونیستی و حمایت از فلسطین است. در طول جنگ اخیر غزه، اردوغان شدیدترین حملات را به صهیونیستها داشته و حتی آنها را به هیتلر تشبیه کرده است. تلاش برای برقراری آتشبس در غزه از دیگر اقدامات اردوغان است.
این روند در حالی میان اوغلو و اردوغان ادامه دارد که گزارشها نشان میدهد؛ اوغلو از حمایت برخی کشورهای عربی نیز برخوردار است. کشورهایی که به دلیل نزدیکی ترکیه به اخوانالمسلمین مصر، در یک سال اخیر تحریمها و تهدیدهای بسیاری علیه آن اعمال کردهاند.
به هر ترتیب، آنچه در ترکیه در حال شکل گرفتن است، رقابت شدید میان دولتمردان کنونی و مخالفان برای کسب کرسی ریاست جمهوری است. این امر زمانی بیشتر اهمیت دارد که زمینهها برای افزایش حوزه اختیارات رئیسجمهور فراهم شده باشد و میتواند در ساختار قدرت، حرفهای بسیاری برای گفتن داشته باشد. اردوغان هر چند بخت اول ریاست جمهوری ترکیه است، اما به دلیل چالشهای داخلی و نیز برخی رفتارهای منطقهای از جمله؛ همگرایی با غرب علیه سوریه و عراق و حتی حمایت از برخی گروههای تروریستی، ریاست جمهوریاش با ابهامات و اما و اگرهایی همراه است.