گروهک تروریستی داعش ابتدا اینگونه معرفی شد که از ادغام بین «دولت اسلامی» وابسته به شبکه القاعده که اکتبر سال 2006 میلادی به وجود آمد و گروه تکفیری مسلح در سوریه معروف به «جبهه النصره» تشکیل شده است، اما جبهه النصره به سرعت این ادغام را که «ابوبکر بغدادی» یکی از رهبران «دولت اسلامی عراق» اعلام کرده بود، تکذیب شد. پس از گذشت دو ماه از این قضیه، «ایمن الظواهری» رهبر شبکه القاعده دستور داد این ادغام ملغی شود، اما بغدادی این روند را ادامه داد تا اینکه دولت اسلامی عراق و شام (داعش) به یکی از گروههای تروریستی اصلی تبدیل شد که در سوریه و عراق، آدمکشی و ویرانگری میکند. داعش حروف اختصاری «دولت اسلامی عراق و شام» است، اما در مناطق تحت کنترل داعش در سوریه از نام «دولت» برای داعش استفاده میشود و هرکس از کلمه داعش استفاده کند، هفتادوپنج ضربه شلاق مجازات اوست. داعش یک گروه مسلح تروریستی است که اندیشه سلفی جهادی (تکفیر) را پیشه خود کرده است و هدف سازماندهندگان داعش نیز بازگرداندن چیزی است که آنان آن را «خلافت اسلامی و اجرای شریعت» مینامند و عراق و سوریه نیز جولانگاه عملیات داعش است. با توجه به این مطالب، داعش چیست؟
ریشهها و فرایند تأسیس داعش در عراق
با وجود آنکه این گروه بهتازگی در سوریه پا به عرصه گذاشته است، اما یک تشکیلات جدید نیست، بلکه قدیمیترین تشکیلات در بین همه گروههای مسلح برجسته در سوریه و در منطقه است.
ریشههای تشکیل داعش به سال 2004 میلادی باز میگردد زمانی که ابومصعب زرقاوی (سرکرده القاعده در عراق) گروهی به نام «جماعت توحید و جهاد» را تشکیل داد.
زرقاوی، ریاست این گروه را به عهده داشت و در آن زمان با القاعده به رهبری اسامه بنلادن بیعت کرد و سپس نماینده القاعده در این منطقه شد و «شبکه القاعده در کشور رافدین (عراق)» نام گرفت.
شبکه القاعده در عراق در زمان اشغالگری آمریکا در این کشور به عنوان یک گروه جهادی ضد نیروهای آمریکایی مطرح و همین سبب جذب جوانان عراقی شد که برای مقابله با اشغالگران آمریکایی در عراق تلاش میکردند و به سرعت بر نفوذ این شبکه و نیروهای آن افزوده شد تا اینکه به قدرتمندترین شبهنظامیان مستقر و جنگجو در عراق تبدیل گردید. زرقاوی در سال 2006 میلادی در نوار ویدئویی ظاهر شد و تشکیل «شورای مشورتی مجاهدین» به رهبری «عبدالله رشید بغدادی» را اعلام کرد. زرقاوی در همان ماهی که تشکیل این شورا را اعلام کرد، کشته شد و ابوحمزه مهاجر به عنوان رهبر شبکه القاعده در عراق انتخاب شد. اواخر سال 2006 میلادی یک گروه نظامی تشکیل شد که دربرگیرنده همه شبکهها و تشکیلات بنیادگرا در عراق بود، علاوه بر اینکه مظهر و نماد اهداف این گروهها بود و نامش نیز «دولت اسلامی عراق» به رهبری ابوعمر بغدادی است.
فرمانده داعش در عراق کیست؟
در چهارمین ماه سال 2010 میلادی و مشخصاً در آوریل آن سال، نیروهای آمریکایی به اجرای عملیات نظامی در منطقه «ثرثار» اقدام و به خانهای که ابوعمر بغدادی و ابوحمزه مهاجر در آن حضور داشتند، حمله کردند و پس از درگیریهای شدید بین دو طرف و بهکارگیری هواپیما، این دو نفر کشته شدند. یک هفته بعد، این گروه در بیانیهای در اینترنت به کشته شدن ابوعمر بغدادی و ابوحمزه مهاجر اعتراف کرد.
شورای مشورتی دولت اسلامی عراق پس از گذشت ده روز، تشکیل جلسه داد و ابوبکر بغدادی را به جای عمر بغدادی به ریاست انتخاب کرد و او امروز «امیر دولت اسلامی عراق و شام» محسوب میشود.
ابوبکر بغدادی که نام اصلی آن ابراهیم بنعواد بنابراهیم البدری است متولد سال 1971 میلادی در شهر سامرا است. بغدادی فارغالتحصیل دانشگاه اسلامی بغداد است و لیسانس و فوقلیسانس و دکترایش را در این دانشگاه گرفته و معلم و استاد و مبلّغ بوده است و با فرهنگ اسلام، علم و فقه شرعی نیز آشناست و با علوم تاریخی و نسب افراد نیز آشنایی دارد.
وی در یک خانواده مذهبی دارای عقیده سلفی تکفیری متولد شده است. پدرش شیخ عواد، از بزرگان عشیره البو بدری عراق است که نسب وی به قریش باز میگردد و عموهایش از مبلّغان اسلامگرا در عراق است. بغدادی فعالیتهای خود را با تبلیغ و آموزش شروع کرد، اما طولی نکشید که به عرصه جهادی کشیده شد و به عنوان قطبی از قطبهای سلفیه جهادی و از برجستهترین نظریهپردازان سلفیه جهادی در استانهای دیاله و سامرای عراق مطرح شد. نخستین فعالیتهای خود را از مسجد امام احمد بنحنبل آغاز کرد و یک مؤسسه جهادی کوچک در این منطقه به وجود آورد و این مؤسسه نیز چندین عملیات تروریستی انجام داد و در جنگهای خیابانی در عراق در سالهای گذشته شرکت کرد.
بغدادی سپس نخستین گروه موسوم به «ارتش اهل سنت و جماعت» را با همکاری با برخی شخصیتهای بنیادگرایی که با وی در اندیشه و خطمشی و هدف همسو بودند تشکیل داد و در بغداد، سامرا و دیاله فعالیتهایش را گسترش بخشید.
ابوبکر بغدادی با ابوعمر بغدادی روابط نزدیکی داشت تا جاییکه ابوعمر بغدادی پیش از کشته شدنش، توصیه کرد ابوبکر بغدادی جانشین وی در رهبری دولت اسلامی عراق باشد و این اتفاق در ۱۶ ماه مه سال 2010 میلادی رخ داد و ابوبکر بغدادی امیر دولت اسلامی عراق شد.
صرفنظر از اقدامات القاعده در عراق و دوره زرقاوی و پیروان زرقاوی، دولت اسلامی عراق از زمانی که ابوبکر بغدادی به رهبری آن انتخاب شده است، یک تاریخ خونین طولانی دارد.
این گروهک تروریستی در عراق تعداد زیادی عملیات و حملات تروریستی انجام داده که نتیجه آن، کشته شدن هزاران عراقی بوده است.
همچنین بغدادی از بحرانی که در سوریه رخ داد و از هرجومرجی که آنجا به وجود آمد بهرهبرداری و ورود خود را به خط رویارویی در سوریه اعلام کرد. بغدادی نیز مانند سایر گروههای تکفیری مسلح و مرتبط با القاعده دریافت که خاک سوریه جای مناسبی برای ارتکاب جنایت و کافر دانستن دیگران است؛ علاوه بر این، از این هرجومرج برای تحقق خواستهها و گسترش نفوذ از مرزهای گسترده سوریه با عراق تا شرق سوریه بهرهبرداری و علیه نظام سوریه اعلام جنگ کرد. این گروه از شرق سوریه تحت عنوان «یاری اهل سنت در سوریه» دست به کار شد.
عوامل حمله داعش به عراق
عوامل متعددی در حملات اخیر تروریستهای مسلح داعش به عراق وجود دارد و آن، شکستهای پیاپی رهبران فکری و اتاق فکر این گروه در افغانستان، سوریه، مصر و… بود. نخسین عامل، ناکامی ریشه نحله فکری طالبان در افغانستان بود. این گروه که در اندیشه بازگشت به قدرت در افغانستان در پی خروج نیروهای اشغالگر آمریکایی تا پایان سال جاری میلادی بود، با انتخابات ریاستجمهوری اخیر در افغانستان، خود را بازنده دید.
عامل دوم، شکستهای پیاپی این گروه سرکش در سوریه و پیروزیهای ارتش این کشور بود؛ زمانی که این گروه تروریستی در سوریه سرخورده شد، تلاش کرد با یارگیری از مناطق مختلف جهان، از آسیا تا آفریقا و از اروپا تا آمریکا، از مرزهای نامستحکم عراق سود برد و به این کشور لشکرکشی کند تا با فتنهانگیزی به خیال خود بتواند دولتی بنا کند که اساس آن بر پایه شریعتی نوپدید باشد که متأسفانه نام مقدس «اسلام» را با خود یدک میکشد.
عامل دیگر این بود که جریان تکفیری هرگز گمان نمیکرد انتخابات ریاستجمهوری در سوریه با مشارکت و استقبال عظیم مردمی مواجه شود و بشار اسد، رئیسجمهور این کشور، با رأی بالایی بار دیگر بر عرصه قدرت بنشیند؛ این، شکستی بزرگ و تلخ برای آنها بود.
یکی دیگر از عوامل مهم، برگزاری انتخابات مجلس در عراق و نتایج آن بود که تروریستهای داعش را عصبانی کرد. رهبران فکری این گروه تروریستی هرگز گمان نمیبردند که مردم عراق در انتخابات اخیر مجلس، بیشتر از دور قبلی به نامزدهای دولت قانون به رهبری نوری مالکی، نخستوزیر، رأی دهند و دست رد بر سینه تندروهای وابسته به غرب بزنند.
گروههای تروریستی داعش وابسته به القاعده که از ناکامیها و شکستهای پیاپی خود به تنگ آمده بودند، تنها راه را در فتنهانگیزی دیدند. از این رو، به مناطق شمالی و غربی عراق یورش بردند و هر که را رودرروی خود دیدند، کشتند و سر بریدند. این گروه که زاییده و مولود نامبارک تهاجم نظامی ارتش آمریکا و انگلیس به عراق در سال 2003 میلادی است، ابتدا با شعار مبارزه با آمریکا سر برآورد و با دامن زدن به تبلیغات دروغین مذهبی و مظلومنمایی تلاش کرد که به قول سرکردگان خارجنشینش، در عراق و شام، دولت اسلامی برقرار کند و جایگزین نیروهای اشغالگر آمریکایی در عراق شود، اما خیلی زود دستشان برای همگان رو شد، زیرا این تروریستهای اجارهای که مقر فرماندهی آنها در خارج از عراق بود، هرگز یارای ایستادگی مقابل اراده ملتهای مسلمان و رهبری کشورهای اسلامی را نداشتند.
عراق در روزهای اخیر سرگرم رایزنیهای سران احزاب پیروز و راه یافته به مجلس برای انتخاب نخستوزیر و تشکیل دولت مرکزی و تمرکز آنها بر آینده قدرت سیاسی است؛ از اینرو، موضوع امنیت در این کشور کمی به حاشیه رفته و همین موضوع زمینه را برای تجاوز گروههای مسلح به این کشور آماده کرده بود.
یکی دیگر از عواملی که سبب شد داعش به آسانی وارد شهرهای شمالی عراق شود و آشوب کند، وجود اختلافات ریشهای در مناطق سنینشین با دولت مرکزی و نیز اختلافات سیاسی میان برخی سران احزاب و گروههاست؛ تروریستهای داعش با حمایتهای مالی و تسلیحاتی و رسانهای و اطلاعاتی غرب و برخی کشورهای عربی منطقه و همچنین از برخی شکافهای موجود در میان گروههای سیاسی به ویژه شکافهای سیاسی و امنیتی در مناطق سنینشین عراق وارد این مناطق شدند و خونریزی کردند.
«اسامه نجیفی» رئیس مجلس نمایندگان عراق به صراحت گفت که پشت پرده حمله تروریستهای داعش به عراق، دستهای برخی کشورهای خارجی دیده میشود. اگرچه بسیاری از کشورهای غربی ازجمله آمریکا و انگلیس حملات اخیر داعش به عراق را محکوم کردند، اما کیست که نداند اکنون تروریستهای تکفیری با پیشرفتهترین و مجهزترین سلاحهای ساخت همین کشورها با دولت و مردم عراق میجنگندند.
در پی ناآرامیهای گسترده و حملات بیرحمانه داعش در استانهای شمالی و غربی عراق، نوری مالکی، نخستوزیر این کشور، وضع فوقالعاده در عراق اعلام و از همه گروههای سیاسی و مردمی و حتی برخی کشورهای عربی منطقه برای مقابله با شورشیان مسلح و خطرناک داعش درخواست کمک کرد. مرجعیت دینی عراق به ویژه آیتالله سیستانی و عمار حکیم، رئیس مجلس اعلای اسلامی عراق نیز با اعلام پشتیبانی از دولت و ارتش عراق، مردم و گروههای سیاسی را به وحدت کلمه و مقابله با گروههای تروریستی فراخواندند. در پی این فراخوانی، سران گروههای سیاسی عراق اعم از شیعیان، اهل تسنن، کردها و مسیحیان این کشور در منزل ابراهیم جعفری، رئیس فهرست اصلاح ملی عراق، گرد هم آمدند تا برای خروج کشورشان از بحران تصمیم بگیرند؛ گروههای مختلف مردمی نیز آمادگی خود را برای مبارزه با شورشیان مسلح اعلام کردند و از دولت مالکی خواستند که آنها را مسلح کند. پیشمرگان کرد هم به کمک ارتش شتافتند و ارتش نیز با کمکهای مردمی و عشایر منطقه موفق شد بسیاری از مناطق تحت کنترل نیروهای داعش را از وجود تروریستها پاکسازی کند.