نگاه کلان اعضا
از ویژگیهای بارز نشست اخیر شانگهای دیدگاه جمعگرایانه اعضا است. نکتهای که تمام اعضا بر آن تأکید داشتند، لزوم همگرایی در برابر تهدیدات جاری در منطقه و عرصه جهانی است. مسئله تروریسم و نیز مقابله با یکجانبهگرایی آمریکا از اولویتهای اصلی این نشست بوده است.
چارچوب مناسبات بینالمللی که تقریباً طی دو دهه اخیر شکل گرفته و در حوزه سیاسی تعریف جدیدی از جهان محسوب میشد، در یک سال اخیر در آستانه فروپاشی قرار گرفته است. وضع موجود جهان اهمیت سازمان همکاری شانگهای را برای روابط آتی بینالمللی بیشتر خواهد کرد. برجسته شدن نقش بعد نظامی و امنیتی فعالیتهای سازمان با این بحث مرتبط است. درک اعضا از لزوم همگرایی بیشتر در ایجاد قوانین جدید برای عضویت دائم اعضای ناظر از ویژگیهای دیگر این نشست بود. در این نشست قوانین جدیدی برای شرایط ورود به سازمان اتخاذ و راه برای پذیرش اعضای جدید در نشست بعدی که در سال 2015 در شهر اوفا روسیه برگزار میشود، هموار شد.
محور سخنان سران حاضر در این نشست تأکید بر اوضاع حساس جهانی و تأکید بر لزوم مقابله با سیاستهای جنگطلبانه غرب از اوکراین گرفته تا عراق و سوریه بود، چنانکه تقویت همکاریهای امنیتی نیز از مطالبات اصلی اعضا بود. هر چند شانگهای تأکید دارد به ساختاری نظامی همچون ناتو مبدل نشود، همگرایی برای تأمین امنیت در مبارزه با تروریسم و نظامیگری غرب را مولفهای مهم برای امنیت خود میداند که در نشست اخیر نیز مورد تأکید همگان قرار گرفت.
جایگاه ایران در نشست دوشنبه
با توجه به اینکه نشست شانگهای در سطح سران کشورها برگزار میشد دکتر حسن روحانی رئیسجمهوری اسلامی ایران نیز در این نشست حضور یافت. این حضور از دو منظر دارای اهمیت است؛ یک ـ رایزنیهای دوجانبه میان ایران و سایر اعضا که در این راستا رئیسجمهور با سران کشورهای حاضر در دوشنبه دیدار و طرفین بر توسعه مناسبات تأکید کردند که مهمترین آن دیدار روحانی با پوتین همتای روس خود بود که روحانی در این دیدار گفت: جمهوری اسلامی ایران برای توسعه روابط با همسایگان بهویژه روسیه اهمیت زیادی قائل است.
رئیسجمهور با اشاره به مذاکرات یکسال گذشته خود با رئیسجمهوری روسیه که در بیشکک و شانگهای صورت گرفته بود، افزود: پیگیری اهداف بلندمدت در روابط فیمابین به نفع دو ملت و کل منطقه است و ارتباطات سیاسی، اقتصادی و بینالمللی تهران ـ مسکو طی سال گذشته در مسیر صعودی قرار گرفته است.
پوتین رئیسجمهور روسیه نیز به برگزاری کمیسیون مشترک همکاریهای دو کشور در تهران اشاره کرد و اظهار داشت: برای پیگیری و تحقق این توافقات، کمیته ویژهای در روسیه تشکیل خواهد شد. رئیسجمهور روسیه همچنین به برخی همکاریها در زمینه علوم نوین، فناوری ارتباطات و نیز ادامه همکاری در حوزه انرژی اشاره و بر رساندن روابط فرهنگی و اجتماعی ایران و روسیه به نقطهای مطلوب تأکید کرد.
در این دیدار همچنین روند مذاکرات ایران و گروه ۵+۱ بررسی و ارزیابی شد و طرفین از رسیدن به توافق جامع در دوره زمانی مورد نظر حمایت کردند.
دوـ در نشست شانگهای کشورها از طرحهای همگرایانه ایران استقبال و نیز از حقوق هستهای ایران حمایت کردند و تحریمهای غرب را مردود دانستند. طرح مهمی که ایران در این نشست مطرح کرد مبارزه واحد با تروریسم و نیز مقابله با تحریمهای غرب علیه اعضا بود.
در همین چارچوب روحانی کمک کشورها به یکدیگر برای ایجاد رشد اقتصادی را بحث مهمی خواند و افزود: بیتردید یکی از راههای بلندمدت برای خشکاندن ریشههای تروریسم کمک کشورها به یکدیگر در جهت توسعه اقتصادی و اجتماعی خواهد بود. به گفته وی، سوءاستفاده ابزاری رو به گسترش غرب از تحریم و تبدیل آن به نوعی سلاح مخرب نشان میدهد که این ابزار هم به آسانی میتواند علیه هر یک از اعضای جامعه جهانی و از جمله اعضای سازمان شانگهای به کار گرفته شود. وی تأکید کرد: جمهوری اسلامی ایران معتقد است که مقابله با تحریم باید به یکی از اصول این سازمان و کشورهای عضو آن تبدیل شده و تنظیم مناسبات میان اعضا و توسعه روابط دوجانبه به دور از فشارهای ظالمانه ناشی از تحریم سامان یابد.
جان کلام
به هر تقدیر میتوان گفت که مواضع و دیدگاههای مطرح شده در نشست اخیر شانگهای نشان میدهد که اعضا نسبت به اوضاع حساس جهان به درک واحدی رسیدهاند و مقابله با اوضاع کنونی را از راهبردهای این پیمان منطقهای قرار دادهاند. چارچوبی که در صورت تحقق آن ضمن برقراری امنیت در منطقه، زمینهساز ناکامی طرحهای غرب برای به چالش کشاندن اعضای این پیمان میشود که همگرایی برای شکستن تحریمهای غرب مولفهای مهم در این عرصه خواهد بود.