علی تتماج
مصر در حالی با چالشهای سیاسی و امنیتی بسیاری مواجه است که اخبار منتشر شده از این کشور بیانگر تحرکات قابل توجه قاهره در صحنه جهانی از جمله در قبال تحولات سوریه است.
بخشی از این اقدامات را در رویکردهای منطقهای مصر میتوان مشاهده کرد. در حالی که روابط مصر با قطر و ترکیه بر سر حمایت این کشورها از اخوانالمسلمین تیره شده بود که در گام نخست، روابط میان قاهره و دوحه ترمیم شد، مسئول اطلاعات قطر به مصر سفر کرد و برخی منابع خبری از احتمال اخراج قرضاوی، رهبر معنوی اخوانالمسلمین از قطر خبر دادند. در باب ترکیه نیز کویت و قطر نقش میانجی را برای ترمیم روابط آنکارا- قاهره آغاز کردهاند، در حالی که محور این تحرکات، پذیرش شروط قاهره از سوی ترکیه با محوریت عدم حمایت از اخوانالمسلمین است.
محور دیگر تحرکات السیسی، رئیسجمهور مصر را در سفر وی به چین میتوان مشاهده کرد. وی در این سفر که برخی آن را هشدار السیسی به غرب مبنی بر پیامدهای عدم حمایت قاطع از وی میدانند، چندین سند اقتصادی و تجاری با چین امضا کرد که زمینهساز معادلات جدید در سیاست خارجی مصر است، اما مهمترین اقدام مصر را در حوزه سیاست خارجی باید در رویکرد این کشور به تحولات سوریه جستوجو کرد. گروههای معارض سوریه این روزها در قاهره فعالیت سیاسی پررنگتری دارند و در همین راستا «هادی البحره» رئیس ائتلاف معارضین سوریه با «سامح شکری» وزیر خارجه مصر در قاهره دیدار و گفتوگو کرد. «بدرالدین عبدالعاطی» سخنگوی وزارت خارجه مصر در مصاحبه با شبکه المیادین تأکید کرد: اتحاد معارضین سوریه هدف نخست مصر است و بدون اتحاد معارضین میانهرو سوریه و هماهنگی مواضع آنها، تحرک در چارچوب راه حل سیاسی دشوار خواهد بود. چند روز پیش نیز هیئت تنسیق برگرفته از مخالفان داخلی سوریه با سفر به قاهره با هیئتی از ائتلاف معارضان دیدار کرد.
پیش از اینها نیز گروهی از نظام سوریه به مصر سفر کرده و با مقامات ارشد این کشور دیدار داشتند. بررسی رفتاری مصر نشان میدهد که این کشور در سه سطح دولت سوریه، معارضان داخلی و خارجی سوریه رایزنیهایی را آغاز کرده است تا به ادعای خود، برای پایان بحران این کشور گام بردارد.
چنانکه پایگاه خبری «الیومالسابع» نیز به نقل از یک منبع در ائتلاف معارضین سوریه نوشت که طرح ابتکاری مصر برای حل بحران سوریه وجود دارد که مهمترین بند آن، اتحاد معارضین سوریه و تشکیل شورای ملی متشکل از 100 شخصیت است تا راه حلهایی را برای پایان دادن به درگیریهای داخلی ارائه کنند. حال این سؤال مطرح است که هدف مصر از این اقدامات چیست و چه عواملی، زمینهساز چنین رویکردی شده است؟ خصوصاً آنکه در دوران مرسی، کمیتهای چهارجانبه متشکل از مصر، ایران، ترکیه و عربستان برای حل بحران سوریه ایجاد شد؛ اما به دلیل عدم جدیت مصر، عربستان و ترکیه عملاً به نتیجه نرسید.
بخشی از رفتارهای مصر در قبال سوریه را در حوزه امنیتی میتوان تبیین کرد. تحرکات گروههای تروریستی در مصر بهشدت افزایش یافته، در حالی که تجربه منطقه نشان میدهد که ائتلاف آمریکایی، کارکردی در این زمینه ندارد و مصر نمیتواند روی متحدان عربی و غربی خود حساب باز کند. بخشی از رویکرد مصر به سوریه برای بهرهگیری از ظرفیتهای سوریه در مبارزه با تروریسم است که بر امنیت مصر تأثیر خواهد گذاشت. رویکرد به سوریه مورد نظر مردم مصر نیز میباشد و میتواند در بهبود جایگاه السیسی، رئیسجمهور مصر نزد مردم، تأثیر مثبت داشته باشد. نکته دیگر آن است که مصر در کنار همگرایی به کشورهای عربی و غربی سعی دارد تا موازنهای بر اساس منافع مصر طراحی کند که به احیای جایگاه منطقهای آن منجر شود. رویکرد به روسیه و نیز سفیر اخیر السیسی به چین را میتوان در این چارچوب دانست. میانجیگری برای حل مسئله سوریه از راهکار سیاسی، میتواند بخشی دیگر از این طراحی باشد. البته شرط تحقق این مهم آن است که مصر منافع ملی خود را در صداقت رفتاری در قبال سوریه قرار دهد و از اجرای خواستههای عربستان و غرب در قبال این کشور در لوای میانجیگری سیاسی خودداری کند؛ رویکردی مستقل که میتواند جایگاه منطقهای مهمی را برای مصر ایجاد کند، چنانکه کشورهایی مانند کویت با رویکرد به سوریه و بازگشایی سفارت این کشور در کشورهایشان برآنند تا نام خود را به عنوان کشوری مستقل و طرفدار حق و حقیقت در اذهان عمومی ثبت کنند و از کشورهایی مانند عربستان و آمریکا که دستشان به خون هزاران انسان بیگناه منطقه آغشته است، تبری جویند.