گروه سیاسی: مذاکرات هستهای مسیر سینوسی پیش گرفته است. روزی روند گفتگوها، امیدهای توافق نهایی را تا به اوج میرساند و روزی دیگر امیدها تا پایینترین حد ممکن نزول میکند.
روز شنبه حضور دکتر علیاکبر صالحی، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان انرژی اتمی ایران و حسین فریدون، برادر و دستیار ویژه رئیسجمهور امیدها را تا ماکسیمم این مسیر سینوسی بالا برد و به فاصله یک روز صحبتهای جان کری وزیر امور خارجه آمریکا مبنی بر تهدید ایران بر ترک مذاکرات، بار دیگر امیدها را به مینیمم رساند.
حضور صالحی در ژنو که به منظور مذاکره با همتای آمریکایی خود، ارنست مونیز صورت گرفت، بار دیگر امیدها را زنده کرد، چرا که حضور این دو نفر نشاندهنده عبور از مرحله سیاسی و ورود به مرحله عملیاتی و فنی است. میزان غنیسازی، میزان ذخایر اورانیوم غنیشده، چگونگی انجام تحقیقات و توسعه مربوط به غنیسازی و آینده راکتور آب سنگین اراک از موضوعات مذاکره بین صالحی و مونیز عنوان شده بود.
مذاکرات اکنون نیاز به تصمیمگیری در سطح عالی دارد
اما صحبتهای ظریف مبنی بر دلیل حضور صالحی در ژنو نیز خود دلیل محکمی بود تا این مسیر سینوسی به سمت بالا حرکت کند. وی گفت: "به نظر مسئولان کشور مذاکرات به مرحلهای رسیده که نیاز به تصمیمگیری جدی در سطح عالی دارد. به همین دلیل از آقای صالحی درخواست شد در این دور حضور یابد تا موضوعات شفاف، دقیق و ریز بررسی شود."
ظریف همچنین با بیان اینکه حضور صالحی برای بررسی دقیق و تصمیمگیری جدی است، اظهار داشت: موضوعات هستهای ابعاد مختلفی دارد، در بحث غنیسازی و راکتور اراک، نیاز به اشراف کامل به برنامه هستهای صلحآمیز کشور وجود داشت که آقای صالحی به عنوان رئیس سازمان انرژی اتمی، فردی متخصص و علمی با سوابق هستهای است که در این حوزه اشراف کامل دارند. زمان زیادی به پایان مهلت باقی نمانده، شخص آقای صالحی میتواند در این بخش به ما کمک کند."
سیگنال تغییر در روند مذاکرات با حضور مقامات انرژی ایران و آمریکا در ژنو اهمیت حضور صالحی، معاون رئیسجمهور و مذاکره با وزیر انرژی آمریکا با استقبال رسانههای مختلف بینالمللی مواجه شد. به گونهای که روزنامه انگلیسی گاردین در مقالهای تحت عنوان «سیگنال تغییر در روند مذاکرات با حضور مقامات انرژی ایران و آمریکا در ژنو» نوشت: "حضور علیاکبر صالحی و ارنست مونیز در مذاکرات میتواند مذاکرات فنی پیچیده روی جزئیات را سرعت ببخشد و شانس توافق را افزایش دهد."
همچنین رویترز نوشت: با حضور مقامات انرژی ایران و آمریکا در مذاکرات، مذاکرات فنی روی جزئیات توافق هستهای وارد مرحله جدیدی شده است. خبرگزاری بینالمللی بلومبرگ نیز، حضور صالحی و مونیز در مذاکرات را نشانه آماده شدن دو طرف برای مصالحه عنوان کرد و نوشت: بحثهای فنی مذاکرات به انتهای خود نزدیک میشوند.
برای هماهنگی با رئیسجمهور، حضور فریدون ضروری بود
اما فریدون از دیگر نکات امید بخش روز دوم مذاکرات به شمار میرفت که به گفته ظریف برای هماهنگی با ریاست جمهوری حضور او ضروری به نظر میرسید.
سخنانی که نشان از رسیدن مذاکرات به مراحل حساس تصمیمگیری دارد. با این حال محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان که برای دیدار با جان کری وزیر امور خارجه آمریکا در ژنو حضور دارد، بار دیگر تاکید کرد که توافق مبهم و ناقص را نمیپذیریم و تا زمانی که درباره همه موارد توافق نشود، هیچ توافقی پذیرفته شده نیست.
ظریف با اشاره به سخنان مقام معظم رهبری مبنی بر تک مرحلهای بودن مذاکرات، اظهار داشت: "تحلیل خود ما نیز بر این بود که توافقهای کوچک، مقطعی و جداگانه به نفع کشور و سایر مذاکرهکنندگان نیست. توافقهای کلی، جا را برای تفسیرهای مختلف باز میکند و باید همه طرفها نگران چنین توافقی باشند.
وی افزود: هر زمان که دیدگاههای طرفها به هم نزدیک شد باید در یک زمان بر روی کاغذ آورده و متن نهایی شود و این سیاستی است که دنبال میکنیم.
اختلاف نظرهایی وجود دارد
ظریف با بیان اینکه همچنان اختلاف نظرهایی وجود دارد، اظهار داشت: من فکر میکنم اختلاف نظر اصلی، زمانی است که برخی کشورهای غربی به ویژه آمریکا و برخی جناحهای داخلی آمریکا احساس میکنند که تحریمها یک سرمایه برای آنان است، در صورتیکه تحریمها جز هزینه هیچ سودی برای آنان نداشته است.
وی افزود: تا زمانیکه این باور در ذهن مذاکرهکنندگان تغییر نکند و یا نتوانند در برابر فشارهای سیاسی گروهها و افرادی که منافعشان در تنش است مقاومت کنند، رسیدن به توافق کاری بسیار مشکل خواهد بود. تا زمانیکه هدف را حفظ فشار بر ایران بدانند هیچگاه به نتیجه نخواهند رسید.
ظریف گفت: در مذاکرات هستهای نیاز به اراده سیاسی است که با این حضور نشان دادیم که مقامات عالی ایران این اراده سیاسی را دارند و امیدواریم که طرف مقابل هم این اراده را از خود نشان دهد.
جان کری: اوباما اگر حس کند تصمیمات لازم گرفته نشده، مذاکرات هستهای را متوقف میکند
اما از نکاتی که روند مذاکرات را در مسیر سرپایینی خود قرار داد، صحبتهای روز گذشته جان کری بود. وی اظهار داشت: من کاملا اطمینان دارم که رئیسجمهور آمریکا به طور کامل آماده است تا اگر حس کند تصمیمات لازم در جهت صلحآمیز بودن برنامه هستهای ایران گرفته نشده، او گفتگوها را متوقف کند.
وزیر خارجه آمریکا اضافه کرد: باراک اوباما رئیسجمهور آمریکا هیچ تمایلی ندارد که این گفتگوها را بیش از دورهی زمانی که تعیین شده است تمدید کند چون وی حس میکند که باید در بازهی زمانی که تاکنون طی کردهایم بتوانیم به توافق سیاسی اساسی دست یابیم و اگر چنین چیزی را نتوان انجام داد پس نشان میدهد که انتخابهای اساسی که برای رسیدن به توافق باید صورت بگیرد، صورت نگرفته است.
وی خاطرنشان کرد: همانطور که رئیسجمهور گفته است هدف ما این است که تا پایان ماه مارس به توافق دست یابیم.
کری گفت: من کاملا اطمینان دارم که رئیسجمهور آمریکا به طور کامل آماده است تا اگر حس کند تصمیمات لازم گرفته نشده که ثابت کند برنامه آنها صلحآمیز است، او گفتگوها را متوقف کند.
کری گفت: حضور دکتر مونیز وزیر انرژی آمریکا نشاندهندهی این واقعیت است که این گفتگوها بسیار فنی است چون ما تلاش میکنیم دربارهی موضوعاتی بسیار دشوار به توافق دست یابیم.
وی افزود: ما ضروری دیدیم که افراد فنی ما بتوانند در بالاترین سطح با افراد فنی آنها (ایران) گفتگو کنند تا هرگونه اختلافی که ممکن است وجود داشته باشد، رفع شود. برداشت من از این دیدار این نخواهد بود که قرار است دربارهی چیزی تصمیم گرفته شود. هنوز شکافهای مهم وجود دارد، هنوز فاصلهای وجود دارد که باید طی شود.
ولایتی: منتظر شنیدن توقعات آمریکا نیستیم
اما طولی نکشید که علیاکبر ولایتی رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام به سخنان جان کری واکنش نشان داد. وی گفت: ایران در مذاکرات هستهای با 1+5 منتظر شنیدن توقعات و قضاوت آمریکا نیست. همچنین آنها بودند که خواستار برگزاری مذاکرات بودند و خودشان هم به این مذاکرات نیاز دارند نه ما.
ولایتی در پاسخ به این سوال که نظر شما در رابطه با سخنان اخیر وزیر امور خارجه آمریکا مبنی بر این که اگر تا مارس به توافق سیاسی مورد نظر دست نیاییم مذاکرات را متوقف میکنیم، چیست؟ اظهار کرد: بدون تردید جمهوری اسلامی ایران اهل مذاکره است و از ابتدای طرح مذاکره هستهای آمادگی خود را برای این امر اعلام کرده و هیچگاه از مذاکره کردن امتناع نکرده است.
او ادامه داد: با این حال این طور نیست که آمریکاییها تصور کنند و این طور تبلیغ کنند که انگار مذاکره کردن امتیازی است که آنها به ایران دادهاند. خیر؛ آنها هستند که مذاکره احتیاج دارند نه ما. همچنین آمریکاییها نیاز دارند موضوع هستهای ایران را در مذاکرات به جایی برسانند که مورد نظرشان است. وی ادامه داد: بیتردید جمهوری اسلامی ایران از حقوق هستهای خود به هیچ وجه عقبنشینی نخواهد کرد. همچنین اگر هدف از مذاکره که آمریکاییها از آن دم میزنند این است که مسائلی خارج از منافع و خواستههای ایران و یا علیه منافعمان را به ما تحمیل کنند این امر هرگز محقق نخواهد شد.