میلاد شویکلو
بالاخره کشورهای تولیدکننده نفت طاقتشان طاق شد. از ونزوئلا گرفته که رئیسجمهور خود را به تهران و سایر کشورهای عضو اوپک میفرستد تا عراقی که وزیر نفت این کشور برای بررسی هرچه بیشتر مشکلات این روزهای بازار نفت، وارد تهران شده است. در همین حال رایزنیها و مذاکرات مقامات نفتی کشورمان با روسای وزارت نفت روسیه یکی از تبوتابهای دیگری است که نشان میدهد تحمل کاهش قیمت نفت، روزهای پایانی خود را سپری میکند. قیمت نفت همچنان مسیر سراشیبی خود را در حال پیمودن است و هیچ راهکاری برای مهار این رویه وجود ندارد، جز آنکه عربستان سعودی مجاب به کاهش عرضه نفت در بازارهای جهانی شود.
با این وجود نفت برنت برای تحویل در ماه فوریه با دو دلار و 92 سنت کاهش به 46 دلار و 39 سنت در هر بشکه رسید و نفت سبک آمریکا نیز برای تحویل در همین ماه با دو دلار و 21 سنت کاهش 45 دلار و 31 سنت در هر بشکه معامله شد. در این میان وزیر نفت عراق در حالی وارد تهران شده است که پیشتر رسانههای عراقی هدف از این سفر را به منظور پارهای از مذاکرات در خصوص میادین مشترک نفتی با ایران خوانده بودند؛ اما با همزمانی سفر نیکولاس مادورو رئیسجمهور ونزوئلا با عادل عبدالمهدی، وزیر نفت عراق رسانههای داخلی و خارجی، هدف از سفر او را تنها به منظور رایزنیهای این کشور با مقامات عالیرتبه کشورمان قلمداد کردند.
دیدار وزیر نفت عراق با شمخانی
با این حال دیدار وزیر نفت عراق آنهم با دبیر شورای امنیت ملی کشورمان یکی از مهمترین بخشهای این سفر است که نشان میدهد حساسیتها در خصوص کاهش قیمت نفت بیش از پیش رشد پیدا کرده است. نکته مهم در این دیدار میتواند آن باشد که وزیر نفت عراق پیش از تمایل همکاری کشورش با عربستان خبر داده و عادل عبدالمهدی وزیر نفت عراق از سیاستهای نفتی عربستان در قبال کاهش قیمت نفت، دفاع کرده بود. از سوی دیگر عراقیها با افزایش تولید نفت خود به مرز 3.5 بشکهای که رکوردی در طول تاریخ این کشور محسوب میشود نشان میدهد که نزدیکی سیاستهای نفتی عراق و عربستان بسیار زیاد بوده و عراق برای آنکه بازارهای جهانی را از دست ندهد و همچنان بتواند رتبه دوم تولید نفت در اوپک را داشته باشد اقدام به افزایش تولید نفت کرده است.
به همین دلیل عراق همراه با عربستان و ایران برای فروش بیشتر نفت خود اقدام به تخفیفات ویژهای کرده است تا بازارهای فروش نفت از دست دولتمردان عراقی خارج نشود. به همین دلیل دیدار وزیر نفت عراق با علی شمخانی آنهم قبل از دیدار با بیژن زنگنه و حسن روحانی میتواند قابل تامل باشد. چنانکه میتواند از دید منافع ملی به آن نگریست که ایران در حال پرداخت هزینههای فراوان در قبال کاهش قیمت نفت است که پای شورای امنیت ملی راه به آن باز کرده.
با این حال در دیدار علی شمخانی با اشاره به وجود ظرفیت بالای همکاریهای دوجانبه و چندجانبه حوزههای اقتصادی و تاثیر آن بر بهبود وضعیت سیاسی و امنیتی منطقه بر اتخاذ رویکردهای ابتکاری و مبتنی بر توان داخلی کشورها در این بخش، تاکید کرد. دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان کاهش قیمت نفت را موجب تمرکز بیشتر کشورهای تولیدکننده به اصلاح ساز و کارهای اقتصادی و کاهش وابستگی به فروش نفت دانست و اظهار داشت: ایران براساس راهبرد اقتصاد مقاومتی علاوه بر مصونسازی کشور در مقابل تحریمهای ظالمانه، به سمت ارتقاء توان اقتصادی مبتنی بر همکاری با کشورهای همسایه و از بین بردن اثرگذاری نفت در رفتارهای سیاسی حرکت خواهد کرد.
وی افزود: تخریب زیرساختهای اقتصادی کشورهای منطقه از جمله عراق و سوریه توسط تروریستها و حملات بیاثر جنگندههای ائتلاف اقدامی هم سو در مسیر ممانعت از رشد اقتصادی کشورهای اسلامی است. دبیر شورای عالی امنیت ملی با اشاره به همکاری دو کشور در زمینه برداشت از منابع مشترک نفت و گاز افزود: مدل همکاری میان ایران و عراق در بهرهبرداری از منابع مشترک میتواند به عنوان الگو برای سایر کشورها مورد استفاده قرار بگیرد.
همچنین عادل عبدالمهدی وزیر نفت عراق در این دیدار ضمن ارائه گزارشی از شرایط داخلی عراق و پیروزیهای اخیر نیروهای مردمی و ارتش علیه داعش گفت: مردم و بازرگانان عراق به گسترش روابط با کشورهای همسایه به ویژه ایران علاقهمند هستند و تسهیل فرآیندهای کاری در این زمینه جزو سیاستهای دولت مرکزی عراق است. وزیر نفت عراق ضمن اعلام آمادگی برای توسعه همکاریهای عمیق با ایران اظهار داشت: امیدواریم با توجه به همکاریهای گسترده میان ایران و عراق نقش این دو کشور برای تامین نفت مورد نیاز کشورهای هدف و رسیدن به قیمت واقعی بیش از گذشته شود. وی در پایان خاطرنشان ساخت طی این دیدارها سعی داریم از تجربیات ارزشمند ایران برای بازسازی کشور عراق بویژه در صنایع مرتبط با نفت، گاز و پتروشیمی استفاده کنیم.
عبور اقتصاد ایران از بحران نفتی به زعم روحانی
تاکید به اقتصاد مقاومتی در مقابل کاهش قیمت نفت که از زبان علی شمخانی مطرح شد از سوی متولی اجرائیات کشور هم تاکید شده است و اینکه ایران یکی از کشورهایی است که میتواند در مقابله با کاهش قیمت نفت دوام بیشتری داشته باشد از سوی دیگر با آنکه آمریکا و اروپا در جریان مذاکرات 1+5 و توافق با ژنو با بازگشت بخشی از درآمد نفت بلوکه شده ایران موافقت کردند اما با توطئه جدید این کشورها و عربستان با کاهش قیمت نفت تاکنون 5.2 میلیارد دلار معادل 18 هزار میلیارد تومان، درآمد نفت ایران کاهش یافت.
در این باره اما رئیسجمهور نظر دیگری دارد. طوریکه حسن روحانی در سفر خود به استان بوشهر در تداوم سفرهای استانی اظهار داشت: قیمت نفت گرچه امروز به حدود نصف نسبت به ماههای قبل رسیده است اما بدانید آنهایی که کاهش قیمت نفت را علیه برخی از کشورها طراحی کردهاند، پشیمان خواهند شد. روحانی اضافه کرد: این راه، برای آنها قابل ادامه دادن نیست، اگر از کاهش قیمت نفت، ایران ضرر میکند، بدانید کشورهای تولیدکننده دیگر همچون عربستان و کویت بیش از ایران ضرر خواهند کرد. رئیس دولت یازدهم خاطرنشان کرد: آمار و ارقام نشان میدهد که 80 درصد بودجه سالانه کشور عربستان به فروش نفت وابسته است و 90 درصد صادرات عربستان نیز مربوط به فروش نفت خام میباشد.
روحانی افزود: 95 درصد بودجه کویت وابسته به نفت است و حدود 95 درصد صادراتش مربوط به نفت خام است، در حالی که ایران از لحاظ بودجه امسال فقط 33 درصد به نفت وابسته است. رئیسجمهوری ادامه داد: در دولت یازدهم کمترین وابستگی به نفت در بودجه تقدیمی به مجلس شورای اسلامی مشاهده میشود، یک سوم بودجه ما به فروش نفت وابسته است ضمن این که راه جبران این کاهش را پیشبینی کردهایم. رئیسجمهوری ادامه داد: با کمک نمایندگان مجلس شورای اسلامی پیشبینی میکنیم، فقط 60 درصد صادرات به نفت وابسته است در حالی که بقیه صادرات ما صادرات غیرنفتی است و ما امسال صادرات غیرنفتی را افزایش خواهیم داد. روحانی اضافه کرد: ایران تحت فشار کاهش قیمت نفت قرار نخواهد گرفت. در برابر این توطئه هم عبور خواهیم کرد و کاهش قیمت نفت برای مدت طولانی نمیتواند ادامه یابد.
تضرر ایران و عربستان به اشکال مختلف
در همین خصوص یکی از کارشناسان نفتی در گفتگو با آفتاب یزد ابزار داشت: اینکه عربستانیها نسبت به ایران در جهت کاهش قیمت نفت ضرر بیشتری خواهند کرد شکی در آن نیست. چرا که تولید 9.5 میلیون بشکهای نفت عربستان در قبال صادرات 800 هزار بشکهای ایران نشان میدهد که ضررهای عربستانیها بیشتر است. حسن مهرتاش با توجه به سخنان رئیسجمهور که اظهار میدارد "میتوانیم از بحران نفتی عبور کنیم" گفت: قابل قبول است چنانکه از قبل هم ایران نشان داده میتواند در برابر تحریمها ایستادگی داشته باشد. اما نکته اینجاست که ادامه این روند به حتم ضررهای اقتصادی زیادی را در برخواهد داشت.
مهرتاش افزود: اینکه بتوانیم از این برهه عبور کنیم درست است اما رئیسجمهور باید بازبینی کند کاهش قیمت نفت تا چه اندازه به کشور ضرر میزند طوریکه تحریمهای بینالمللی سبب شد تا تورم به 40 درصد برسد و درآمدهای بلوکه شده کشور تولید را با مخاطره مواجه کرد. این کارشناس بیان داشت: عربستانیها با درآمدهای نجومی خود طی سالهای گذشته توانستهاند اقتصاد کشورشان را به سمتی ببرند که با برنامهریزیهای انجام شده در راستای توطئه نفتی مشکل خاصی نداشته باشند اما مسلما ادامه کاهش قیمت نفت برای آنها هزینههای ارزی زیادی در برخواهد داشت.
وی در ادامه افزود: کاهش تکیه دولت به درآمدهای نفتی هم چندان نمیتواند با واقعیتها یکسان باشد؛ چرا که دولت برای اولین بار اقدام به کاهش تکیه بر درآمدهای نفتی کرده که آنهم از سر اجبار بوده و برنامهای جامع و ساختاری پشت این طرح دولت وجود ندارد. پس مسلما اقتصاد کشورمان در مرحله آزمون و خطا قرار خواهد گرفت و در طول زمان مشکلات بیشتری در آن دیده خواهد شد. مهرتاش در ادامه افزود: چه بخواهیم، چه نخواهیم هر دو کشور شرایط خاص خود را دارند و ایران و عربستان به یک شکل خاص ضرر خواهند کرد و این دو چندان با هم قابل مقایسه با هم نیست.
سخنان این کارشناس انرژی میتواند تاملبرانگیز باشد. طوریکه عربستانیها پیش از این گفته بودند "با توجه به درآمدهای نفتی این چندساله میتوانیم از بحران کاهش قیمت نفت عبور کنیم." این سخن که از زبان وزیر دارایی عربستان بازگو شده است با توجه به آمارهای این کشور، قابل دفاع خواهد بود. چرا که طبق گزارشی که خبرگزاری "امارات بیزینس" ارائه کرده است عربستانیها تا قبل از کاهش قیمت نفت روزانه نزدیک به یک میلیارد دلار درآمد نفتی داشتهاند.
یعنی چیزی در حدود 931 میلیون دلار که در طول یک سال این رقم به 734 میلیارد دلار رسیده بود. حال نکتهای که در این میان وجود دارد و سخنانش مهرتاش کارشناس نفتی را تایید میکند آن است که ایران در طول هشت سال دولت نهم و دهم توانست به درآمدهای ارزی 700 میلیارد دلاری برسد اما عربستانیها تنها در سال گذشته میلادی توانستند درآمد 734 میلیاردی داشته باشند.
کاهش قیمت نفت به سود آمریکا
با آنکه کاهش قیمت نفت توطئهای از سوی کشورهایی چون آمریکا و عربستان قلمداد میشود و در اینباره شواهد بسیاری وجود دارد اما این رویه توانسته تنها به نفع آمریکا باشد. با آنکه عربستانیها طبق شواهد و آمارهای فوق، ضررهای زیادی را متحمل میشوند اما برای آمریکاییها قابل دفاع بوده و به توسعه اقتصادی این کشور کمک میکند. موسسه مطالعاتی لاندبرگ روز یکشنبه اعلام کرد "بهای بنزین در آمریکا به پایینترین سطح از ماه آوریل سال 2009 میلادی رسید". چنانکه در تازهترین گزارشها اعلام شده است میانگین قیمت بنزین در آمریکا در سه هفته گذشته با 27 سنت کاهش به پایینترین سطح از آوریل 2009 تاکنون رسید.
براساس مطالعه لاندبرگ در تاریخ نهم ژانویه (19 دی ماه)، قیمت بنزین معمولی در آمریکا به دو دلار و 20 سنت در هر گالن کاهش یافت. قیمت بنزین در مقایسه با مدت مشابه پارسال یک دلار و 14 سنت در هر گالن کاهش یافته، رویدادی که در اثر افت بهای نفت از ماه ژوئن تاکنون صورت گرفته است. بنابراین گزارش، در میان 48 ایالت مطالعه شده آمریکا، بالاترین قیمت بنزین در سانفرانسیسکو با دو دلار و 66 سنت و پایینترین قیمت در البوکرکی در ایالت نیومکزیکو با یک دلار و 76 سنت ثبت شده است. پالایشگاهها از سوی دولت موظف شدهاند تا مقدار معینی سوخت زیستی و فرآوردههای دیگر به بنزین خود بیفزایند.
در همین راستا باراک اوباما با اعتراف بر اینکه دلیل کاهش قیمت نفت تنها به منظور ضربه زدن به روسیه است اما در مقاطعی روند کاهش قیمت باز هم به نفع این کشور است. از یک سو کاهش قیمت نفت موجب شده تا مالیاتهای دریافتی از درآمدهای کسب شده در این کشور و بازارهای جهانی کاهش پیدا کند و از سوی دیگر کاهش قیمت نفت به رشد ارزش دلار دامن زده است. با این وجود اقتصاد آمریکا رشد خوبی را سپری میکند چرا که با این رویه کاهش قیمت در تمامی صنایع و بازارها دیده میشود.