یک سال از کودتایی که با حمایت آشکار آمریکا و اتحادیه اروپا شکل گرفت،میگذرد و حالا اوکراینی را که قرار بود در سایه همکاری با بروکسل به شکوفایی برسد، میتوان «مرد بیمار» جدید اروپا نامید؛ مرد بیماری که به واسطه ماجراجوییهای غرب، آرام آرام تجزیه میشود.مشغولیت پروشنکو در شرق اوکراین و پایان حمایتهای سخاوتمندانه مسکو از کییف و در مقابل ناتوانی اروپایی که خود مشکلات اقتصادی و قدرت گرفتن احزاب ضدریاضتی را در فهرست مشکلاتش دارد، از پشتیبانی همهجانبه از اوکراین، موجب شده تا اقتصاد این کشور بیشترین ضربه را از بحرانی که غرب آغاز کرد و حالا در آن گیر کرده، ببیند.
اوکراینیها در این مدت شاهد سقوط آزاد واحد پولی خود بودهاند، تا جایی که ارزش «هریونیا» تنها در یک ماه اخیر 40درصد کاهش یافته است. یک سال جنگ در مناطق شرقی و بیثباتی سیاسی، اززش واحد پولی اوکراین را که چند سالی بود نرخی ثابت داشت، به پائینترین حد در تاریخ این کشور رسانده است.در همین مدت میزان ذخایر ارزی اوکراین آنقدر کاهش یافته که بانک مرکزی اعلام کرده حاضر نیست بیش از این از واحد پول ملی حمایت کند. اوکراینیها حالا تنها 5/7 میلیارد دلار ذخیره ارزی دارند، یعنی پائینترین رقم در یک دهه گذشته و 60درصد کمتر از زمانی که یانوکوویچ وادار به ترک کییف شد.
بحران اوکراین رکوردهای دیگری هم به جای گذاشته است. تورم در این کشور به 9/24 درصد رسیده است. رقمی بیسابقه از 14 سال قبل تاکنون، که حالا موجب شده تا کییف یکی از بالاترین نرخهای تورم در اروپا را داشته باشد.کاهش 5/7 درصدی تولید ناخالص ملی اوکراین ظرف یک سال موجب شد تا «والری گونتاروا» رئیس بانک مرکزی این کشور دو ماه قبل سال 2014 را بدترین سال اقتصادی اوکراین از زمان جنگ جهانی دوم بنامد.
اوضاع اقتصادی در اوکراین آنقدر دشوار شده که بعید نیست اگر بحران در شرق ادامه پیدا کند، پروشنکو به زودی مجبور شود عطای کرسی ریاستجمهوری را به لقای آن ببخشد و به کارخانه شکلاتسازی «روشِن» (نام کارخانه برگرفته از حروف میانی نام پروشنکو) بازگردد و به این فکر کند که چطور باید سهم 40درصدی صادرات کارخانهاش به روسیه را که به واسطه بحران متوقف شده، جبران کند.
چشمانداز تیره و تار اوضاع اوکراین
سوم اسفند پارسال اروپاییها که بعد از سقوط دولت نارنجیها مدتها سودای بازپسگیری کییف از مسکو را داشتند، تصور میکردند توانستهاند با دومین انقلاب مخملی اوکراین در یک دهه، دوباره در حیاط خلوت روسیه نفوذ کنند. حالا اما به نظر میرسد اروپاییها هم فهمیدهاند خود را وارد مسیری کردهاند که جز خسارت و رویارویی با روسیهای که رئیسجمهورش از محبوبترین سران اروپا هم در میان مردمش محبوبتر است و به واسطه توان نظامی و اقتصادی کشورش میگوید هیچکس قادر به درافتادن با مسکو نیست، حاصلی برای آنها ندارد.
نزدیک به 6000 نفر در شرق اوکراین جان خود را از دست دادهاند، یک هواپیمای مسافربری ساقط شده، کریمه دیگر جزئی از اوکراین نیست، لوهانسک و دونستک اعلام استقلال کردهاند، زیرساختهای دونباس نابود، جامعه اوکراین به شدت قطبی و اقتصاد این کشور هم به واسطه جنگ، ویرانهای تمام عیار شده است. با این حال درگیریها در دبالتسفه و خط و نشان کشیدنهای پروشنکو و پوتین امید چندانی برای حل فوری بحران بر جای نمیگذارد.شاید مرکل و اولاند که این روزها سخت برای پایان دادن به درگیریها تلاش میکنند، بالاخره اظهارات جان مرشایمر را درک کردهاند که گفته بود: «رهبران آمریکا و اروپا در تلاش برای تبدیل اوکراین به پایگاه غرب در مرز روسیه، اشتباه بزرگی را مرتکب شدند و هم اکنون که عواقب این اشتباه خودنمایی کرده، ادامه این سیاست احمقانه اشتباه بزرگتری خواهد بود.»
نگاهی به توافق شکننده مینسک
هیات نرماندی سرانجام پس از شانزده ساعت گفتگوی پر تنش در پایتخت بلاروس، بر سر آتشبس به توافق رسیدند، اما پرسشهایی درباره آنچه اوکراین و جداییطلبان مناطق شرقی بر سر آن به توافق رسیدهاند باقیست.رهبران روسیه و اوکراین سرانجام پس از شانزده ساعت گفتگوی پر تنش در پایتخت بلاروس، بر سر آتشبس به توافق رسیدند.به نوشته روزنامه «ایندیپندنت» در حالی که «فرانسوا اولاند» رئیس جمهوری فرانسه به خبرنگاران گفت که این توافق، «آسایش» را به اروپا بازخواهد گرداند، پرسشهایی درباره آنچه اوکراین و جداییطلبان مناطق شرقی بر سر آن به توافق رسیدهاند باقیست.
مفاد اصلی توافق مینسک عبارتند از:
- پیادهسازی آتشبس از 15 فوریه
- جمعآوری سلاحهای سنگین
- آزاد کردن زندانیها
مذاکرات بر سر موارد زیر نیز در جریان است:
- خودمختاری جداییطلبان در مناطق شرقی
- وضعیت منطقه دبالتسفه
- بازگشت مرزهای بینالمللی در طی سال جاری به اوکراین
«ولادیمیر پوتین» رئیس جمهوری روسیه در حالی آتشبس 15 فوریه را اعلام کرد، از کنترل مرزها، مسائل حقوق بشری و وضعیت ویژه برای مناطق جداییطلب نیز اطمینان حاصل کرده بود. ادعای او درباره مناطق زیر سلطه استقلالطلبان، از سوی «پترو پروشنکو» رییس جمهوری اوکراین، که توافق بر سر استقلال بخش شرقی کشور را تکذیب میکرد پاسخ داده شد.پوتین که با تلویزیون روسیه صحبت میکرد اعتراف کرد که «برای من بهترین شب نبود اما صبح خوبیست».
دبالتسفه در شمال شرق دونتسک، که نقطه تقاطع ریلی نیروهای استقلالطلب به شمار میرود، از دیگر موارد اختلاف بود. نیروهای استقلالطلب طرفدار روسیه مدعی هستند که مدافعان اوکراینی شهر محاصره شده و که تسلیم شدند. پروشنکو پس از گفتگوها به خبرنگاران گفت: شرایط غیرقابل پذیرشی از جمله عقبنشینی و تسلیم به ما پیشنهاد شد. با ضربالاجل موافقت نکردیم و قاطعانه اعلام کردیم که آتشبس اعلام شده بدون قید و شرط است.
با این حال، دو رهبر موفق شدند برای جمعآوری سلاحهای سنگین از 31 تا 43 مایلی در دو هفته آینده، به توافق برسند، که این امر میتواند ارمغان آسایشی باشد برای شهروندانی که نومیدانه در تلاشند در مناطق درگیر، جان بدر ببرند.
اخیرا سازمان ملل متحد، شمار شهروندان قربانی درگیریهای خونین اوکراین بین روزهای 31 ژانویه تا 5 فوریه را بیش از 200 نفر برشمرد. بنا بر آماری که پیشتر از سوی این سازمان ارائه شده بود، از زمان آغاز درگیریها در سال گذشته، بیش از 5400 نفر در اوکراین جان باختهاند.
شبکه خبری «بیبیسی» همچنین از «آزادی زندانیان دو طرف» در توافق مینسک خبر داده است. آقای پروشنکو مدعی برقراری مجدد کنترل مرزهای بینالمللی کشورش تا پایان سال شده و اولاند نیز بر این امر تاکید داشته است، ولی همچنان مشخص نیست که تاثیر این توافق بر مناطق زیر سلطه استقلالطلبان چه خواهد بود.امید برای برقراری آتشبس شکننده است و صدراعظم آلمان نیز توافق بهدست آمده را «کورسویی از امید» توصیف کرد.
شایان یادآوری است که توافق سپتامبر گذشته برای آتشبس، پس از آنکه هر دوطرف درگیر تلاش کردند مناطق بیشتری را به کنترل خود درآورند شکست خورد.از سوی دیگر،«کریستسن لاگارد» رئیس بانک جهانی، اعطای کمک مالی 5/17 میلیارد دلاری به اوکراین طی چهار دوره (در چهار سال) را تایید کرد و این امیدواری را که با گسترش امکانات مالی، به پایداری اقتصادی اوکراین، بازگشت رشد اقتصادی و بهبود شرایط زندگی در این کشور کمک شود، افزایش داد.
با این وجود، خبرگزاری رویترز به نقل از منابع دیپلماتیک گزارش داد که اتحادیه اروپا قصد دارد بیتوجه به توافق صورتگرفته در مینسک، لیست تحریمها علیه روسیه را افزایش دهد. این در حالی است که وزیران خارجه این اتحادیه این هفته با افزایش تحریمها موافقت کرده، اما اجرای آن را به شکست مذاکرات مینسک منوط کرده بودند.
در همین حال،با شدت گرفتن درگیریها میان استقلالطلبان شرق اوکراین و مقامات «کییف» در بندر «ماریپول»، روزنامه «گاردین» در یادداشتی به بررسی حرکت اتحادیه اروپا در پشتیبانی و تامین منابع نظامی برای اوکراین پرداخته و خواستار مقابله نظامی با روسیه شده است.
با شدت گرفتن درگیریها میان استقلالطلبان شرق اوکراین و مقامات «کییف» در بندر «ماریپول»، روزنامه «گاردین» در یادداشتی با تیتر «پوتین باید متوقف شود و گاهی فقط سلاح، سلاح را متوقف میکند» به بررسی حرکت اتحادیه اروپا در پشتیبانی و تامین منابع نظامی برای اوکراین و نقش ایالات متحده در این خصوص پرداخته است.این گزارش مورد توجه «کارل بیلت» وزیر خارجه سوئد قرار گرفته، تا جایی که وی در حساب توییتر خود، لینک یادداشت گاردین را منتشر کرده و با کلماتی همچون «واژههایی قوی و مهم در موضوع اوکراین» از «تیموتی گارتون اش» نویسنده آن تمجید کرده است.
روزنامه «گاردین» هم در این یادداشت «ولادیمیر پوتین» رئیس جمهور روسیه را، نظیر «اسلوبودان میلوشویچ» اتحاد جماهیر شوروی پیشین معرفی میکند، سپس اوضاع بندر ماریپول در کرانه دریای سیاه و بحران اوکراین را بررسی کرده و مینویسد: «ویرانهای که روزی فرودگاه دونتسک بود، یادآور صحنههای جنگ داخلی سوریه شده است. نزدیک به 5000 نفر تا به امروز در درگیریهای مسلحانه کشته و بیش از 500,000 نفر آواره شدهاند. اروپا اجازه داد که بوسنی و هرزگوین دیگری در حیاط جلوییاش اتفاق بیفتد. «اروپا، بیدار شو». اگر لازم است کاری برای تاریخمان انجام دهیم آن کار متوقف نمودن «پوتین» خواهد بود؛ اما چگونه؟»
گاردین در ادامه به مذاکرات صلح برای پایان دادن به درگیریهای خونین اوکراین و تلاش «آنگلا مرکل» صدراعظم آلمان و وزیرخارجه دولتش «فرانک والتر اشتنمایر» برای خاتمه دادن به بحران از راه دیپلماسی اشاره میکند و مینویسد: حتی آنها نیز در روزهای میانی ماه ژانویه به این نتیجه رسیدند که دیدار با پوتین در قزاقستان، بیفایده است. یکبار دیگر تلاش برای دستیابی به توافق بر سر آتشبس در مینسک، شکست خورد. زمان برای دیپلماسی فرا خواهد رسید اما الان وقتش نیست».
یادداشت گاردین به تداوم سیاست اعمال تحریمهای اقتصادی علیه روسیه تاکید میکند و تاثیر همراه شدن این تحریمها با کاهش بهای نفت را در اقتصاد روسیه «قابل توجه» ارزیابی کرده و مینویسد با وجود اندک مخالفتها از سوی دولت جدید در یونان، اتحادیه اروپا، هفته گذشته، یکپارچگی خود برای گسترش تحریم علیه روسیه را حفظ کرد.
گاردین در این نوشته ادعا میکند که اگرچه تحریمها تفکر محاصره در روسیه را تقویت میکند ولی ازسوی دیگر، «دولت پوتین» با تحریک احساسات ملیگرایانه و تبلیغات ضدغربی پاسخ خواهد داد. اگر تهدیدی وجود نداشته باشد، تلویزیون روسیه آن را ابداع میکند.
گاردین ادعا کرد، «همچون میلوشویچ، پوتین آماده است تا در نبردش با غرب، بدون محدودیت، هر ابزاری که در اختیار دارد را از تجهیزات سنگین نظامی گرفته تا تهدید تامین انرژی، حمله سایبری، هجمه تبلیغاتی با رسانههایی که خوب تامین مالی میشوند، عملیات مخفی و جاسوس در پایتختهای اروپایی، بکار بندد».
گارتون اش سپس سیاستهای اتحادیه اروپا علیه روسیه را به بازی شطرنج تشبیه میکند درحالیکه طرف روس در حال بازی دیگریست که با آنچه در یادداشت گاردین از آن به عنوان «دموکراسی غرب» و «حرکتهای آهسته اتحادیه چند ملیتی» یاد شده، همخوانی ندارد.
در ادامه، گاردین، پوتین را در دراز مدت محکوم به شکست توصیف میکند و مینویسد: «روسها، بخصوص اهالی کریمه و شرق اوکراین بیشترین لطمه را از این حماقت، خواهند دید.گاردین در ادامه چالش بزرگ را «کوتاه کردن» این «زمان» معرفی میکند و مینویسد که برای این منظور، «اوکراین باید برای مقابله با تهاجم مدرن روسیه، به سلاحهای مدرن دفاعی تجهیز شود» و از تصویب «قانون حمایت از آزادی اوکراین» با هدف اختصاص بودجه برای تامین تجهیزات نظامی به اوکراین، به تحریک «مککین» سناتور جمهوریخواه کنگره آمریکا، خبر میدهد و تصریح میکند که «ازینجا به بعد، دیگر تعیین زمانبندی و ترکیب این منابع به نظر پرزیدنت اوباما وابسته است».
گاردین به نقل از گزارشی که توسط گروهی از جمله «ایوو دالدر» سفیر پیشین ایالات متحده در ناتو و «استروب تالبوت» کهنه سرباز متخصص روسیه تهیه شده، تجهیزات مورد نیاز را اینگونه فهرست میکند: «رادارهای متحرک باتریدار برای تشخیص موشکهای دوربرد، وسایل نقلیه هوایی بدون سرنشین (UAVها)، تجهیزات الکترونیکی برای مقابله با پهپادها، امکانات ارتباطی امن، خودروهای زرهی و تجهیزات پشتیبانی پزشکی». و در ادامه تاکید میکند «گاهی برای متوقف کردن تفنگ، به تفنگ نیاز است».
این یادداشت در ادامه با تاکید بر عدم اتفاق نظر اروپاییها در تامین منابع نظامی اوکراین و نقش پررنگ ایالات متحده در تامین بخش زیادی از این منابع، مَثَل قدیمی را که «آمریکا پخت و پز میکند و اروپا ظرفها را میشوید» یادآور میشود و دلیل این امر را آسیبپذیری اروپا در قبال فشار قراردادهای اقتصادی دوجانبه و تامین انرژی برمیشمرد و ترکیب «مککین - مرکل» در برخورد با روسیه بر سر بحران اوکراین را ترکیب خوبی از «پلیس بد - پلیس خوب» معرفی میکند.
گاردین در پایان، به «رسانه»، به عنوان «قدرت نرم» و حوزهای مهم که اروپا و به ویژه انگلستان میتواند در آن بسیار قوی ظاهر شود، اشاره کرده و از آن به عنوان ابزاری برای مقابله با «پروپاگاندای روسی» یاد میکند و مینویسد هیچ کسی بهتر از «بیبیسی» نمیتواند این مهم را بر عهده گیرد: «ایالات متحده ممکن است بهترین پهپادها را داشته باشد؛ آلمان کارآمدترین ابزار را در اختیار دارد ولی بریتانیا بهترین رسانه بینالمللی را در اختیار دارد».
گاردین، از قطع برنامه آنلاین سرویس روس-زبان شبکه خبری «بیبیسی»، درحالی که در بحبوحه درگیریهای اوکراین مخاطبینش به بیش از 600,000 تن رسیده بود انتقاد میکند و مینویسد برپایی بخش روسی-اوکراینی در شبکه بیبیسی، اتفاق خوبی خواهد بود و تاکید میکند که اگر نیازی برای دسترسی به اطلاعات آنچه «منصفانه و متعادل» خوانده شده، وجود داشته باشد، اوکراینیها و روسهای امروز، بیشترین نیاز را به آن دارند.
در هفتههای اخیر حجم گزارشها و موضعگیریهای ضدروسی در اروپا و آمریکا به شدت افزایش یافته و بسیاری از مقامات این کشورها خواستار حمایت نظامی از دولت اوکراین شدهاند. به نظر میرسد بحران اوکراین همچنان ادامه یافته و به سمت تشدید اوضاع و حتی رویارویی نظامی پیش رود.