سرويس خارجي: هر بار که بحراني در خاورميانه يا منطقهاي ديگر رخ ميدهد مناقشات تند و انتقادات زيادي متوجه سياست خارجه آمريکا نسبت به اداره اوضاع و ميزان نقشي که اين کشور در بالا گرفتن اين بحران و همچنين توانايي آن براي حل و خاموش کردن اين بحرانها مطرح ميشود. روزنامه اماراتي الخليج در گزارشي تحت عنوان« اوباما مقابل طوفان قاطع » به بررسي نقش آمريکا در حملات عربستان عليه يمن پرداخته است.
همزمان با آغاز طوفان قاطع و عمليات نظامي کشورهاي عربي عليه يمن انتقادات شديدي متوجه باراک اوباما، رئيس جمهوري آمريکا شده و مخالفان سياستهاي وي بار ديگر سخناني در خصوص ناتواني وي در نحوه چگونگي برخوردش با مشکلات و مسائل جهان مطرح کردهاند.
منتقدان باراک اوباما معتقدند که اساس عدم مداخله نظامي در امور بينالمللي که اوباما از ابتداي رياست خود به آن متعهد بود، همان علت اصلي است که آمريکا به خاطر آن نميتواند مانع برآورده شدن خواستهها و طمعهاي دشمنان خود شود و نتواند از دوستان خود در شرايط سخت حمايت کند.
کاملا مشخص است که علت ترس باراک اوباما، تجربه تلخي است که جورج بوش، رئيس جمهوري قبل از وي در ورود به جنگهاي ويران کننده داشت و اين عدم تمايل اوباما براي ورود به مداخلههاي نظامي به منزله اقدامي تشويق کننده براي گروههاي تندرو است تا آنها به اين بهانه مطمئن شوند که در حاشيه امني قرار دارند و توسط آمريکا مجازات نميشوند.پس اوباما با توجه به اهداف و انگيزههايي که در ابتدا به آنها تکيه کرده، نميتواند از مسئوليت خود نسبت به آشفتگي اوضاع امنيتي کنوني و فجايع انساني که در اکثر نقاط در حال رخ دادن است شانه خالي کند و نسبت به آن بيتفاوت باشد.
مشکل اوباما ترس از مداخله در درگيريهاي خارجي است مسالهاي که باعث شده وي از عواقب آن بترسد و نتواند بر آينده اوضاع منطقه و مشکلاتي که باعث اين گونه نزاعها شده اشراف و تسلط پيدا کند.نمونه بارز ضعف اوباما در اداره اوضاع منطقه مساله يمن است چرا که دولت اوباما بر اين مساله متمرکز شده که آيا دولت يمن در جايگاه خود باقي خواهد ماند يا خير در حالي که بهتر است سياست آن بر اين مساله متمرکز شود که آيا يمن به کشوري امن براي تروريستها تبديل خواهد شد يا خير، چرا که اگر اين کشور به مکاني امن براي تروريستها تبديل شود منافع آمريکا و ديگر کشورهاي همسايه به خطر خواهد افتاد.
اين تنها يک نمونه است که نشان دهنده ضعف آمريکا در برخورد با مسائل منطقه و کوته بيني اين کشور است و اين به معناي آن نيست که آمريکا در حل مسائل خاورميانه هيچ مشکل ديگري ندارد بلکه عوامل ضعف دولت آمريکا در ديدگاههاي سياسياش زياد است.ضعف سياست اوباما در حل بحرانهاي منطقه کاملا آشکار است که يکي از نمونههاي آن اوضاع کنوني عراق است.
بدتر از مساله عدم وضوح ديدگاههاي آمريکا نسبت به مسائل منطقه آن است که آمريکا تصميمات خود را به کندي و با تاخير مطرح ميکند، تصميماتي که هيچ ارزشي ندارد و تاثيرات بسيار محدودي بر اوضاع دارد. وجود تزلزل در ديدگاههاي آمريکا نشان دهنده آن است که اين کشور تاکنون نتوانسته يک استراتژي جامع و فراگير در قبال حل بحرانهاي منطقه ارائه دهد.
دولت اوباما در واقع با مشکلات منطقه به طور جدا از هم برخورد ميکند و علت بروز اين بحرانها را جدا و مستقل از يکديگر ميداند.در واقع آمريکا يا همپيمانان آن در منطقه ديدگاه واضح و مشخصي براي حل بحران منطقه ندارند که در نتيجه اين بيهدفي و سردرگمي، همگان شاهد آشفتگي اوضاع منطقه هستند مسألهاي که نبايد بسيار طولاني شود و آمريکا مجبور است براي بهبود زودتر اوضاع از استراتژي که هم اکنون اتخاذ کرده صرف نظر کند.
در اين ميان،درخواست عربستان سعودي از پاکستان براي پيوستن به ائتلاف حمله به يمن که حدود سه هفته پيش از سوي رسانه هاي رسمي سعودي فاش شد و اسلام آباد نيز به ناچار آن را تاييد کرد، اکنون به شدت فکر و ذهن دولتمردان و مقامات عالي پاکستان را به خود مشغول کرده و دولت اسلام آباد را بر سر يک دوراهي بزرگ قرار داده است.
دولت پاکستان که در گذشته حمايت هاي مالي خوبي از عربستان دريافت کرده است، خود را به نوعي مقروض به رياض مي داند و شايد مساله يمن فرصت خوبي براي اداي دين باشد؛ اما از طرف ديگر، خود را در مقابل مخالفت هاي جدي افکار عمومي، شخصيتها، احزاب و سرزنش هاي جهان اسلام مي بيند.
طبق اظهارات خواجه محمد آصف وزير دفاع پاکستان، رياض از اسلام آباد خواسته است تا هواپيماهاي جنگنده و ناوهاي خود را براي پيوستن به ائتلاف حمله به يمن، به منطقه اعزام کند.اکنون گمانه زنيهاي زيادي در پاکستان درباره اينکه پاسخ نهايي اسلام آباد به درخواست پادشاهي عربستان چه خواهد بود، به راه افتاده است.
بعد از انتقادهاي فراوان احزاب و شخصيت ها از دولت نواز شريف مبني بر اينکه چرا دولت بعد از گذشت زمان نسبتا طولاني از مطرح شدن درخواست رياض، آن را با احزاب و پارلمان در ميان نگذاشته و از آنها مشورت نخواسته است، دولت مجبور شد تصميم گيري درباره اين مساله را به پارلمان واگذار کند،اما برخي گزارش ها حاکي از آن است که دولت و ارتش به عنوان بازيگران اصلي عرصه تصميم گيريهاي کلان پاکستان، تصميم پنهاني خود را درباره مساله يمن گرفته اند و با توجه به اينکه تعداد قابل توجهي از کرسي هاي پارلمان به حزب حاکم (حزب تشکيل دهنده دولت) متعلق است، بنابراين، راي نهايي پارلمان نيز چندان متفاوت از تصميم پنهاني اتخاذ شده از سوي دولت نخواهد بود.
روزنامه اکسپرس تريبيون پاکستان به نقل از برخي منابع آگاه نوشت دولت اسلام آباد تقريبا تصميم نهايي خود را براي برآورده کردن درخواست عربستان براي کمک به اين کشور در حمله نظامي به يمن گرفته است،بنابراين طرح مساله يمن در جلسه مشترک مجلس ملي و سناي پاکستان، تنها حفظ ظاهر قضيه است.
افکار عمومي پاکستان وبسياري از شخصيت ها و سياسيون برجسته اين کشور خواستار کناره گيري اسلامآباد از مساله يمن هستند و معتقدند ورود پاکستان به اين عرصه خطرناک، موجب تشديد مشکلات داخلي فراوان اين کشور خواهد شد.
ارتش پاکستان بخش عمده اي از نيروهاي خود را درگير مبارزه با تروريسم در اين کشور کرده است و عملا توان شرکت در جنگ ديگري را ندارد مگر اينکه از مبارزه با تروريسم در داخل کشور خود صرف نظر کند.
ژنرال راحيل شريف فرمانده ارتش پاکستان که به نظر مي رسد چندان هم نسبت به حرف شنوي از عربستان سعودي و اعزام نيرو به آن کشور بي ميل نيست، در تازه ترين اظهارنظر خود درباره مساله يمن اعلام کرده است که پارلمان تصميم نهايي را در اين زمينه خواهد گرفت.
ژنرال شريف که پيش از اين بارها تاکيد کرده بود که عمليات نظامي ارتش پاکستان عليه شبه نظاميان و تروريست ها دراين کشور تا نابودي کامل آنها ادامه خواهد يافت،براي نخستين بار و بدون مقدمه اعلام کرد ، اين عمليات موسوم به عمليات ضرب عضب بزودي و با موفقيت به پايان خواهد رسيد. شايد او به فکر پايان دادن اين عمليات با هدف تجديد قوا براي آغاز عملياتي ديگر باشد.
دولت و ارتش پاکستان اخيرا به صراحت و بارها اعلام کرده اند که خود را متعهد به حمايت و دفاع از تماميت ارضي و حاکميت عربستان مي دانند اما تاکنون درباره دخالت در جنگ ضد يمن اعلام موضع رسمي نکرده اند. افکار عمومي پاکستان معتقدند اگر دولت و ارتش خود را متعهد به حمايت از عربستان سعودي به عنوان يک کشور مسلمان مي دانند، يمن نيز يکي از کشورهاي مسلمان جهان اسلام است.
«اعتزاز احسن» يکي از نمايندگان مجلس پاکستان در جلسه رسيدگي به مساله يمن گفت: آيا واقعا هدف پاکستان حمايت از اماکن مقدس در عربستان سعودي يا حمايت از منافع اين پادشاهي است؟ژنرال «طلعت مسعود» تحليلگر ارشد مسائل منطقه و ژنرال بازنشسته ارتش هم به عنوان يکي از مخالفان مشارکت احتمالي پاکستان در ائتلاف حمله به يمن معتقد است که ادعاي عربستان سعودي مبني بر تهديد شدن از سوي يمن کاملا بي اساس است و هيچ تهديد به ويژه از سوي کشوري ضعيف و کوچک مثل يمن، عربستان را تهديد نمي کند، لذا پاکستان نياز به حمايت از تماميت ارضي و حاکميت عربستان ندارد.
اين روزها، مساله يمن به اصلي ترين موضوع رسانه هاي پاکستان تبديل شده است و روزنامه هاي پرتيراژ اين کشور با انتشار مقاله ها و سرمقاله هاي فراوان، به دولت پاکستان توصيه مي کنند که با توجه به شرايط کنوني اين کشور، منطقه و جهان اسلام، اتخاذ موضع بي طرفي و تلاش براي کمک به حل صلح آميز مساله يمن، منطقي ترين موضعي است که اسلام آباد مي تواند اتخاذ کند.
اکنون همه در پاکستان منتظرند ببينند چه تصميمي از سوي پارلمان اين کشور درباره مساله يمن گرفته مي شود و مساله مهم تر اينکه اگر پارلمان به احتمال ضعيف تصميمي خلاف ميل دولت بگيرد، آيا دولت اين کشور طبق آنچه پيش از اين اعلام کرده است، به راي نمايندگان پارلمان احترام خواهد گذاشت يا تعهد خود به حمايت از عربستان سعودي را نسبت به تعهد خود به احترام به تصميم پارلمان، ترجيج خواهد داد؟
عربستان در يمن به دنبال چيست؟
در حالي که چند هفته از زمان آغاز تجاوز هوايي عربستان به يمن ميگذرد، اين کشور به سختي توانسته سرعت پيشروي نيروهاي انصارالله را که به نظر ميرسد آماده يک نبرد طولاني مدت هستند، کاهش دهد و بايد گفت که هيچگاه نفوذ عربستان در يمن ضعيفتر از حال حاضر نبوده است.
روزنامه واشنگتن پست در گزارشي تحليلي درباره تجاوز اخير عربستان به يمن نوشت،تاکنون فرماندهان نظامي عربستان نسبت به اينکه کمپين آنها در يمن هنوز به نتايج ملموسي دست نيافته است، نگراني خاصي نشان ندادهاند. ژنرال احمد عسيري، سخنگوي ائتلاف تحت رهبري عربستان براي تجاوز به يمن گفت: ما بايد براي نتيجهگيري صبور باشيم.
عزم عربستان براي حمله به يمن ريشههاي عميقتري به نسبت نگراني درباره ناامني در مرزها دارد. رهبران عربستان که مورد حمايت مسئولان تشکيلات مذهبي قدرتمند کشورشان قرار دارند، خود را در قالب يک نقش ويژه، هم نگهبان يمن به عنوان همسايه جنوبي و هم کل شبه جزيره عرب ميدانند .ملک سلمان، پادشاه عربستان در گردهمايي نخبگان نيروهاي مسلح و سياسي عربستان در کاخ خود در شهر رياض گفت: اين يک موهبت است اما يک مسئوليت را به دوش همه ما قرار ميدهد.
اين صحبت چيزي بيش از يک فراخوان اتحاد قوا از سوي ملک سلمان که وزير دفاع سابق عربستان بوده و در ماه ژانويه به تاج و تخت رسيد، است.
اين نشاندهنده ديدگاههاي عميق عربستان درباره يمن است که طي چندين دهه مداخله، شورش، سياستهاي قبيلهاي و فتنه در يمن شکل گرفتهاند. اين همچنين نشان ميدهد مقامات عربستان که تاييد رهبران سني مذهب با نفوذ را که به خاندان سلطنتي، مشروعيت لازم براي حاکميت بر مقدسترين مکانهاي مسلمانان را دادهاند، پشت خود دارند، ميخواهند جسارت نظامي خود را افزايش دهند. در محاسبات عربستان اين مساله تاريخي که يمن بايد زير بالهاي عربستان قرار داشته باشد، هزينههاي بالقوه مداخله در يمن و حتي خطر تعميق تنشهاي منطقهاي با ايران را تحتالشعاع قرار ميدهد .
علي الاحمد، مدير موسسه امور خليج فارس واقع در واشنگتن که اغلب از سياستهاي عربستان انتقاد کرده گفت: عربستان خود را برادر بزرگ يمن ميداند. اين مساله بيش از مساله ايران و همچنين تلاش براي استقرار مجدد منصور هادي به عنوان يک رييس جمهور دوست با عربستان در يمن، در بطن تصميم عربستان براي آغاز حمله به يمن قرار داشته است.
اگر رهبران عربستان زمام امور را در يمن به دست نداشته باشند، نگران خواهند شد.همچنين ميتوان گفت که از زمان پايهگذاري کشور مدرن عربستان در بيش از 80 سال پيش تاکنون، هيچگاه کنترل عربستان بر امور يمن ضعيفتر از حال حاضر نبوده است.
برخي گروههاي يمن که در تسلط نيروهاي متخاصم با عربستان به عنوان يک کشور متحد با غرب قرار دارند، با يکديگر نيز درگير هستند. اين شامل يک شاخه قدرتمند القاعده در اين کشور که با داعش اعلام همپيماني کرده و همچنين شيعيان حوثي که کنترل شهر صنعا را در دست گرفتهاند و ميخواهند شهر عدن را نيز به عنوان دومين شهر بزرگ يمن در دست داشته باشند، است.هدف فوري حمله تحت رهبري عربستان به يمن روي کار آوردن مجدد منصور هادي است که پس از نزديک شدن حوثيها به شهر عدن به عربستان فرار کرد.
اما عربستان و شرکاي سني عربي آن تصريح کردند که اهداف بلندمدتي را نيز مدنظر دارند. اين مساله با تصميم اتحاديه عرب براي تشکيل يک نيروي نظامي واکنش سريع مشترک براي پاسخ به بحرانهاي منطقهاي آشکار شد.اين اقدام نشان دهنده همکاري بيشتر منطقهاي عليه تهديدهايي نظير القاعده و داعش است.
کشورهاي عرب شامل اردن و امارات متحده عربي چندي پيش به کمپين حملات هوايي تحت رهبري آمريکا عليه مواضع داعش در عراق و سوريه پيوستند. ماه فوريه نيز جنگندههاي ارتش مصر مواضع داعش در کشور ليبي را هدف قرار دادند. عربستان سعودي نيز در اين زمينه بيکار نبوده است. عربستان يکي از حاميان مالي مهم شورشيان سوري است که ميخواهند دولت بشار اسد را در اين کشور سرنگون کنند. ادامه دارد...