در حالی که شمارش معکوس برای پایان مارتن مذاکراتی ایران و 1 + 5 مدتهاست آغاز شده و طرفهای غربی به روال معهود و شناخته شده خود، تلاش میکنند با انواع تهدیدهای ریز و درشت، از طرف ایرانی امتیازاتی بیشتری بگیرند و نزد افکار عمومی دنیا اینگونه القا کنند که جمهوری اسلامی ایران بیشتر از آنها به توافق هستهای نیازمند است، اما شواهد غیرقابل انکاری وجود دارد که غربیها و در رأس آنها آمریکاییها برخلاف ادعاهایشان بسیار به این توافق نیازمندند. انتخابات آینده ریاست جمهوری در آمریکا و کنترل حرکتهای اسلامی در منطقه از طریق ادعای مهار ایران به عنوان امالقرای جهان اسلام (که آنها به عنوان خروجی تفاهم هستهای روی آن سرمایهگذاری کردهاند) تنها دو نمونه آشکار از نیاز غربیها به توافق هستهای است که البته آنها در اظهارنظرهای خود از تکرار آن به عنوان هدف غایی مذاکرات هستهای چندان ابایی ندارند.
در مقابل اما جمهوری اسلامی ایران ضمن تأکید بر حفظ حقوق هستهای خود، معتقد است محدودیتهایی که تاکنون در زمینه فعالیتهای هستهای در چارچوب مذاکرات پذیرفته است، تنها در قالب اقدامات اطمینانساز برای افکار عمومی جهانی صورت داده تا ثابت کند هر آنچه که برخلاف واقعیتهای موجود علیه فعالیتهای صلحآمیز ادعا شده، دروغ و عاری از حقیقت است. از این رو کارشناسان مسائل سیاسی معتقدند چنانچه روند توقعات غیرقانونی و زیادخواهانه غربیها آنها متوقف نشود، باید ریل مذاکرات تغییر کند.
دکتر محمدجواد لاریجانی در همینباره تأکید دارد: ما طرف مقابل مذاکره خود را خوب تعریف نکردیم و ریلگذاری مذاکرات نقاط جدی آسیبپذیری دارد. لاریجانی که سالها به عنوان معاون وزیر خارجه کشورمان فعالیت کرده در مصاحبه با تسنیم درباره ارزیابی خود از مذاکرات هستهای صورت گرفته در لوزان، با اشاره به اینکه مذاکرات هستهای ایران مذاکرات کمنظیری در تاریخ دیپلماسی دنیا است و مسئله سادهای نیست، تصریح کرد: این مذاکرات در درجه اول، مذاکراتی جنجالی و پر از سرمایهگذاریهای وسیع فرامذاکرهای است که برای کشور و شاید برای جهان بسیار مهم باشد که ما در آن وارد هستیم.
وی با بیان اینکه اگر بخواهم تلقی خودم را از روند مذاکرات بگویم میتوانم آن را در سه بند عنوان کنم، گفت: درباره این مذاکرات اولاً امیدوار هستم، ثانیاً «دغدغه» و «دلواپسی» جدی هم دارم و ثالثاً پیشنهاد هم دارم که هر کدام از این سه بند را توضیح میدهم. لاریجانی درباره دلایل امیدواریاش به مذاکرات هستهای اظهار داشت: امیدواری من بدون مبنا نیست بلکه دو دلیل مهم برای آن وجود دارد. دلیل اولش این است که آقای روحانی آدم تیزهوشی است و سالهای طولانی با ایشان در مباحث سیاست خارجی همکاری داشتم و آقای ظریف و تیمش نیز توانمند هستند، تیم مذاکرهکننده ایرانی دستش پرتر از این حرفهاست و حمایت وسیع همه نهادهای حکومتی را دارد، حمایت قوی و راهنماییهای رهبر معظم انقلاب را دارد، حمایت مردم را دارد و همه پشت سر تیم مذاکرهکننده ایستادهایم؛ این مسئله مهمی است.
لاریجانی گفت: دلیل دوم برای امیدواری من این است که امریکا به طور وسیع و اعم و اوباما به طور اخص به توافق با ایران نیازمند هستند. برای منافع ملی امریکاییها- چه جمهوریخواه و چه دموکرات- مهم است که با ایران به یک توافق برسند زیرا تحریمهای آنها برای به زانو درآوردن جمهوری اسلامی ایران موفق نبود. بنابراین اگر ما در مقابل تحریمها بایستیم و موفق شویم، فتحالفتوح کردهایم.
لاریجانی افزود: از سوی دیگر آقای اوباما در مصاحبهای گفته است که این تحریمها میخواست ماشین هستهای ایران را کند کند ولی این کار را نکرده است. ایران در دورهای 164 سانتریفیوژ داشت ولی امروز با وجود تحریمها 19 هزار سانتریفیوژ نصبشده دارد، بهاضافه تعدادی که باید راه بیفتد و به این 19 هزار عدد اضافه شود. بنابراین هرچند ممکن است تحریمها به اقتصاد ما صدمهزده باشد ولی به فناوری هستهای کشور صدمه نزد، بنابراین از نظر امریکا، چه جمهوریخواه و چه دموکرات، تحریمها ناکارآمد بوده است. بر این اساس امریکاییها هم به توافقنامهای نیاز دارند که حداقل کارآمدتر از تحریمها باشند اما «اوباما به طور ویژه نیازمند توافق است.»
وی با اشاره به تبلیغات حال حاضر انتخابات ریاست جمهوری در امریکا تصریح کرد: دموکراتها میخواهند بگویند در زمان شما(جمهوریخواهان) ایران در حال توسعه انفجاری فناوری هستهای بود و ما توانستیم تعداد سانتریفیوژها را تا حد زیادی پایین بیاوریم و فردو را تعطیل کنیم. لاریجانی خاطرنشان کرد: معنای تعطیلی فردو چیست؟یعنی به ایران میگویند شما سرتان را بیرون بیاورید تا ما هر وقت لازم دیدیم سرتان را بزنیم، لذا گزینه نظامی همیشه میتواند کارآمدتر باشد. معنای تعطیلی فردو این است، وگرنه فردو چیز دیگری ندارد. رئیس ستاد حقوق بشر قوه قضائیه اضافه کرد: این مواردی که عرض کردم سرفصلهایی است که دموکراتها در رقابتهای انتخاباتی در قسمت اتمی خواهند داشت. اوباما میگوید دندانهای اتمی ایران را کشیدم ولی شما(جمهوریخواهان) دندانهای اتمی ایران را درشت کردید. پس اوباما خیلی نیازمند توافقنامه است و اگر این توافقنامه انجام نشود در رقابت با جمهوریخواهها یک برگ برنده مهمی را از دست داده است.
لاریجانی در تشریح علت دلواپسی و دغدغه خود نسبت به مذاکرات هستهای نیز گفت: دومین مطلبی که میخواهم تشریح کنم این است که من نسبت به مذاکرات، دغدغه جدی و دلواپسی دارم. حالا کلمه دلواپسی را با انگهای مختلف به کار میبرند و نوعی صفت «بد» شده است، ولی ما زبان فارسی را نباید خراب کنیم، دلواپسی کلمه قشنگی است و معانی پرظرفیتی دارد. وی در توضیح دلایل دلواپسی خود درباره مذاکرات هستهای گفت: ما طرف مقابل مذاکره خود را خوب تعریف نکردیم و ریلگذاری مذاکرات نقاط جدی آسیبپذیری دارد. اگر طرف مذاکره ما نهایت دشمنی را داشته باشد ولی ما مذاکره را به خوبی تعریف و ریلگذاری را محکم کنیم، مانند جنگ میدانیم با چه کسی طرف هستیم، جای پای ما سفت است و با آن مقابله میکنیم اما اگر جای پای ما شل باشد و طرف هم بسیار اهل خدعه باشد، به شدت صدمهپذیر خواهیم بود.
رژیم تحریمها با بههمزدن مذاکرات فرومیپاشد
امریکاییها میدانند اگر مذاکرهای در کار نباشد، نمیتوانند موضوع هستهای ایران را محدود کنند و روی عملکرد ایران نظارت داشته باشند لذا به مذاکره با ایران نیاز دارند.
فؤاد ایزدی، کارشناس روابط بینالملل و استاد دانشگاه تهران نیز در گفتوگو با تسنیم، با اشاره به فرمایشات مقام معظم رهبری مبنی بر نیاز امریکا به مذاکره با ایران اظهار داشت: نیاز امریکا به مذاکرات هستهای ضرورتی به تحلیل از سوی ما ندارد چراکه خودشان به این موضوع اذعان دارند. وی بر همین اساس خاطرنشان کرد: نامهای که 150 نماینده دموکرات کنگره امریکا به اوباما فرستادند، بسیار گویاست؛ در این نامه از اوباما برای مذاکرات هستهای با ایران تشکر میکنند و توضیح میدهند که اگر این مذاکرات هستهای نبود، چه اتفاقی میافتاد.
این استاد دانشگاه تهران با اشاره به این نامه افزود: آنها در حوزه تحریمها میگویند: «اگر این مذاکرات نبود، تحریمهایی که ایران را پای میز مذاکرات آورد، فرو میریخت.» چرا این حرف را میزنند؟ برای اینکه تحریمهای امریکا جنبه ثانویه دارد و نه تنها شرکتها و افراد تابع امریکا را از تعاملات اقتصادی با ایران منع میکند، بلکه شرکتها و افراد خارجی را هم منع میکند و این موضوع خوشایند هیچ کشوری نیست که اتباع و شرکتهای آن تحت قبای یک کشور دیگری مجبور شوند کاری انجام دهند یا جریمه شوند. وی با اشاره به فکتشیت امریکا پس از توافق ژنو یادآور شد: اگر به فکتشیت امریکاییها برای توافق ژنو نگاه کنید، متوجه میشوید که در آنجا هم در مورد تحریمها صحبت کردند و همینها را گفتند؛ در آنجا میگویند: «اگر توافق ژنو را با ایران نداشتیم، تحریمها سست میشد.» بنابراین تحریمها در حال سست شدن بود و توافق ژنو به امریکاییها کمک کرد تا سازماندهی کرده و مدیریت نوینی ارائه دهند تا بدنه تحریمها از هم نپاشد، در حالی که تحریمها در حال سست شدن بود و آنها توانستند آن را منسجم کنند.
ایزدی افزود: در واقع هدف مذاکرات برای آنها این بوده که نخست تحریمهای اصلی را نگه دارند چراکه اگر مذاکره نمیکردند، تحریمها میپاشید و اگر مذاکره را ترک کنند و توافقی نداشته باشند، نمیتوانند بر همه اقدامات ایران نظارت داشته باشند چراکه آنها میخواهند بهبهانه موضوع هستهای کل سیستم ایران را نظارت کنند. این کارشناس روابط بینالملل تأکید کرد: آنها میدانند اگر مذاکرهای در کار نباشد، نمیتوانند موضوع هستهای ایران را محدود کنند و روی عملکرد ایران نظارت داشته باشند و چون هدف آنها نگه داشتن تحریمهای اصلی و نظارت و مدیریت برنامه هستهای ایران است، امریکاییها به مذاکره با ایران نیاز دارند. ایزدی در بخش دیگری از سخنانش تصریح کرد: متأسفانه برخی دوستان خیال میکنند، ما به طرف مقابل نیاز داریم تا تحریمها را بردارند در حالی که طرف مقابل هم به این مذاکرات نیازمند است. لذا طرف ایرانی باید احساس کند بهراحتی میتواند از سر میز مذاکره بلند شود، چراکه طرف مقابل به مذاکرات نیازمند است. اما متأسفانه در عمل ادبیات دوستان دولت بهگونهای بوده که در حوزه اقتصادی میگفتند «خزانه خالی است» و در حوزه نظامی هم میگفتند «با یک بمب سیستم نظامی ایران متلاشی میشود.»
برد دموکراتها در گرو توافق با ایران
همچنین مهدی مطهرنیا، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل بینالملل در گفتوگو با تسنیم، با اشاره به فرمایشات مقام معظم رهبری مبنی براینکه «اگر نیاز امریکا به مذاکرات بیشتر از ایران نباشد، کمتر نیست»، اظهار داشت: ایالات متحده امریکا در پی بازآفرینی نقش خود در نظام بینالملل با توجه به واقعیتهای موجود در منطق گذار بینالمللی است. هم اکنون جهان دورهای از نزاع و بحرانذی بودن را تجربه میکند و این بحرانزا و بحرانذی بودن محصول دوران گذار است. وی ادامه داد: «ایالات متحده امریکا در پی نظم نوین جهانی بر مبنای نیازهای تعریف شده امریکا در نظام آینده جهانی است و بالطبع با توجه به آنچه که هماکنون دیده میشود، امریکا خواهان کنترل آسیا و به ویژه گسترش قدرت خود از خاورمیانه به سمت آسیای شرقی و کنترل چین است. در اینجا مسئله اساسی آن است که ایالات متحده امریکا بتواند «هارتلند» نو (قلب جهان) را مدیریت و به سمت «نو هارتلند» یعنی خلیج فارس و فلات ایران گرایش پیدا کند و بتواند با ایجاد یک لایه نرم امنیتی در فضای میان خاورمیانه عربی و آسیای جنوب شرقی، زمینههای حضور مطمئن امنیتی خود را در منطقه فراهم سازد.»
این استاد دانشگاه برهمین اساس تصریح کرد: از این جهت استمرار حیات قدرتمند بینالمللی قرن بیستمی امریکا در قرن 21 متوجه آن چیزی است که من آن را «نو هارتلند» نامیدهام، یعنی خلیج فارس و فلات ایران؛ در این منطقه هم مهمترین قدرتی که میتوان از آن نام برد ایران و جمهوری اسلامی ایران است لذا ایالات متحده امریکا از منظر منطق بینالملل نیازمند آن است که مسائل خود را با نودال پوینت (نقطه گرهی) قرار دادن ایران حل و فصل کند. مطهرنیا افزود: امریکا باید به نوعی بتواند مدیریت امنیت نسبی در خاورمیانه را ایجاد و با تحرک معنادار برنامهریزی شده، برای آینده زمان در جهت کنترل چین این مدیریت ناامنی را در مسیر مدیریت امنیت نسبی مورد نیاز، هدایت و مدیریت کند. وی با اشاره به رقبای امریکا در این مسیر تأکید کرد: ایالات متحده امریکا امروز دو رقیب بسیار قدر و قدرتمند دارد؛ یکی اتحادیه اروپا با 14 درصد قدرت جهانی است که در صورت پیوستن احتمالی روسیه براساس سناریوهای ممکن به اتحادیه اروپا و افزایش نقش انگلستان در آینده اتحادیه اروپا، امریکا شاهد آن خواهد بود که متحد غربی خود را در یک مسیر رقابت شدید در خاورمیانه ببیند لذا برآن است که مسائل مربوط به ایالات متحده امریکا و ایران را در حوزه خاورمیانه حل کند.
مطهرنیا در پایان سخنان خود دستیابی به توافق با ایران را برای برد دموکراتها در امریکا ضروری دانست و تصریح کرد: از نظر منطق سیاسی در صحنه داخلی ایالات متحده امریکا هم باید بپذیریم، اساسا برد آینده دموکراتها در انتخابات ریاست جمهوری بیش از هرچیز دیگر در گرو حصول به یک میراث گرانبها برای اوباما خواهد بود و توافقنامه هستهای با ایران میتواند چنین مهمی را به منصه ظهور برساند.