علی موحد
پانزدهمین نشست سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس با حضور افتخاری فرانسوا اولاند در ریاض برگزار شد. در جلسه افتتاحیه این نشست، سلمانبنعبدالعزیز، پادشاه عربستان با اشاره به ناآرامیها در منطقه با تکرار ادعای خود درباره یمن، تحرکات انصارالله و نیروهای همپیمانش را «کودتا» خواند و گفت: ما بهعنوان شورای همکاری خلیجفارس از مشروعیت دولت یمن و عبدربه منصور هادی، رئیسجمهور این کشور حمایت میکنیم و خواهان اجرای قطعنامه اخیر شورای امنیت درباره این کشور هستیم.
سلمانبنعبدالعزیز ادامه داد: تنها راه برای حل مسائل یمن، اجرای طرح شورای همکاری خلیجفارس و براساس مذاکرات صنعا است. پادشاه عربستان در سخنانی که محور آن فعالیتهای هستهای جمهوری اسلامی ایران بود، به نگرانیهای کشورهای عرب حوزه خلیجفارس درباره سلاحهای کشتار جمعی نیز اشاره کرد و گفت: منطقه ما باید خالی از سلاحهای هستهای و کشتار جمعی باشد و اعضای دائم شورای امنیت باید به مسئولیت خود در این باره عمل کنند. ملک سلمان راهکار حل بحران سوریه را نیز سیاسی دانست و تأکید کرد که بحران سوریه باید براساس توافقنامه ژنو1 حلوفصل شود و جنایتکاران در آینده سیاسی این کشور راه نیابند.
فرانسوا اولاند، میهمان افتخاری این نشست نیز گفت: همکاری و همپیمانی فرانسه با کشورهای عرب حوزه خلیجفارس یک همپیمانی راهبردی است و برای گسترش آن نیز تلاش خواهیم کرد. اولاند با اشاره به بحران سوریه نیز گفت که سیاست کشورش حمایت از «مخالفان میانهرو» است و به این کار خود ادامه خواهد داد. رئیسجمهور فرانسه در پایان به پرونده هستهای ایران پرداخت و گفت: تحریمها علیه ایران باید ادامه یابد و ما معتقدیم که این تحریمها باید به شکل تدریجی لغو شود. ما باید درباره ایران عملگرا باشیم و نباید فقط به حرف اکتفا کنیم.
نکاتی درباره نشست ریاض
نشست مذکور در حالی برگزار شد که بررسی مسائل مطرح در آن و روند تحولات منطقه بیانگر نکات قابلتوجهی است. آشکار شدن رقابت شدید میان فرانسه و آمریکا برای سرکیسه کردن کشورهای عربی از نتایج این نشست بوده است. اولاند در ریاض از یکسو بر فروش تسلیحات به کشورهای عربی تأکید کرد، چنانکه وی در این سفر قرارداد فروش 24 جنگنده «رافائل» را با این کشور امضا نمود.
از سوی دیگر، وی با تکرار مواضع خصمانه در قبال ایران و بیان این جمله که توافق هستهای با ایران باید به امنیت کشورهای عربی کمک کند و لغو تحریمها نیز مرحله به مرحله خواهد بود، گام دیگری برای سوق دادن کشورهای عربی به سمت پاریس برداشت. نکته قابلتوجه آنکه، جانکری وزیر امور خارجه آمریکا فردای نشست، وارد ریاض شد و بر حمایت از کشورهای عربی تأکید کرد. محور سخنان وی را نیز تأکید بر مقابله با توان هستهای ایران و هشدار به ایران در باب پیامدهای دخالت در یمن را تشکیل میداد. همزمان با سفر کری به عربستان، رسانههای آمریکایی از جمله واشنگتنپست و نیویورکتایمز از طرح آمریکا برای استقرار سامانه موشکی در کشورهای عربی خبر دادند.
نکته دیگر در نشست شورای همکاری خلیجفارس، تلاش ریاض برای تثبیت موقعیت سلمان پادشاه عربستان و انتصابهای جدید آن تشکیل میداد. دیدارهای نایف، ولیعهد و محمد سلمان، جانشین ولیعهد با سران کشورهای عربی و اعلام حمایت فرانسه از روند چینش ساختار سیاسی عربستان در این چارچوب است. تشدید کشتار مردم یمن از دیگر مصوبات مهم در این نشست بوده است. کشورهای عربی در بیانیه پایانی تأکید کردند که مقابله با انصارالله و بازگرداندن دولت منصور هادی اولویت آنان است. آنها درحالی بر لزوم اجرای مصوبات شورای امنیت و شورای همکاری خلیجفارس در قبال یمن تأکید کردند که مصوبات این دو نهاد بر اصل کشتار مردم یمن تأکید دارد.
نکته قابلتوجه آنکه، جانکری وزیر خارجه آمریکا در نشست خبری با الجبیر همتای عربستانی خود از آتشبس پنج روزه خبر داد، اما نه تنها این امر روی نداد، بلکه حملات عربستان به یمن گستردهتر شد، چرا که آمریکاییها با ادعای لزوم رویکرد حوثیها به آتشبس، عملاً مجوز کشتار بیشتر را برای عربستان صادر کردند.
مسئله سوریه بخش دیگری از بندهای بیانیه پایانی نشست شورای همکاری خلیجفارس بوده است. آنها تأکید کردند که از یکسو نظام سوریه جایی در آینده این کشور ندارد و از سوی دیگر بر حمایت از تروریستهای سوری تأکید کردند. نگاه بحرانساز شورا به سوریه زمانی تکمیل شد که آمریکا برای خوشایند کشورهای عربی از آغاز آموزش تروریستهای سوری در اردن و ترکیه خبر داد. گروههایی که در طول چهار سال گذشته دست به سلاح برده و کشتار مردم و ارتش سوریه، محور تحرکات آنان بوده است.
پروژه ایرانهراسی و تکرار گرفتار آمدن کشورهای عربی در بازی غرب، از دیگر نکات مطرح در ریاض بوده است.
سخنان سلمان در ابتدای این نشست و مواضع ادعایی در بیانیه پایانی مبنی بر ادعای هراس کشورهای عربی از فعالیتهای هستهای ایران در منطقه از جمله این اقدامات است. هر چند که کشورهای عربی اعلام کردند که به دنبال روابط دوستانه با ایران هستند، اما در میان مواضع آنها، تکرار ادعاها درباره جزایر سهگانه ایرانی و اعلام هراس از فعالیتهای هستهای ایران مشاهده میشود که عملاً مغایر با اصل تعامل و همگرایی منطقهای است. نکته بسیار مهم در نشست مذکور، مسئله فلسطین است. در حالی که رژیم صهیونیستی در درون فلسطین به اشغالگری و کشتار فلسطینیها میپردازد و در اردوگاه یرموک نیز تروریستها شدیدترین جنایات را علیه فلسطینیها صورت میدهند، اما سلمان در افتتاحیه نشست شورای همکاری خلیجفارس در باب مسئله فلسطین به این یک جمله بسنده کرد که فلسطین همچنان اولویت کشورهای عربی است. بسیاری از ناظران سیاسی معتقدند که باز نشدن پرونده فلسطین در نشست سران شورای همکاری خلیجفارس و توجه نکردن به مسئله غزه و تأکید آنان بر مقابله با سوریه و حزبالله لبنان بهعنوان ارکان مقاومت و حامی اصلی فلسطینی، بیانگر آن است که فلسطین از اولویت کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس خارج شده است و عملاً اهمیتی برای آنان قائل نیستند.