نویسنده: مهدی پورصفا
گذشت نزدیک به دو سال از آغاز دولت یازدهم و همچنین تجربیات چهار سال اخیر، بهخصوص از سال 1390 که تحریمهای یکجانبه و چند جانبه به بهانه فعالیتهای صلح آمیز هستهای شدت گرفته است، این مطلب را به تمام دست اندرکاران اقتصادی ثابت کرده که بهبود اوضاع اقتصادی تنها و تنها با رونق تولید داخلی امکان پذیر است.
در این میان آنچه جالب توجه به نظر میرسد، جدالی است که به رغم تمام نشانههای قاطع درباره واقعیت تحریم اقتصادی همچنان در بین بخشی از رسانهها و جناحهای سیاسی به چشم میخورد.
بخشی از این جدالها در سطح مطبوعات و رسانههای کشور به چشم میخورد که اقلیتی تلاش میکند گشایش در فضای اقتصادی کشور را تنها و تنها از طریق رفع تحریمها جلوه دهد. تیترهایی با محتواهایی همچون رشد هفت درصدی اقتصاد پس از رفع تحریم، بانکها برای رفع تحریم آماده باشند و تیترهایی از این قبیل این سؤال را برای تمام ناظران پدید میآورد که واقعاً در پس صحنه خبری است یا همه چیز تنها به یک پروپاگاندا شبیه است.
لیبرالها هم نسخه اقتصاد مقاومتی در داخل را میپیچند
نکتهای که درباره رفع مشکلات اقتصادی مورد تأکید تمام صاحب نظران است توجه به تولید داخلی در کشور است. بخشی از این اظهار نظرها مرتبط با صاحب نظرانی است که با بخشی از اقدامات دولت مخالفند و طبیعی است که اتهام سیاسی کاری به آنها زده شود اما بد نیست که نگاهی به سخنان صاحب نظران دولت نیز بیندازیم.
محمود سریعالقلم از جمله کارشناسانی است که بارها در قامت یک استاد دانشگاه طرفدار دولت ظاهر شده است و البته اظهار نظرات وی نیز با برخی انتقادها در سطوح رسانهای نیز روبه رو شده است، با این حال نظرات وی در حوزه اقتصاد و وابستگی آن به انرژی هستهای جالب به نظر میرسد.
سریعالقلم در سایتی که علاقهمندان به وی آن را اداره میکنند، مطلبی را به مناسبت فرا رسیدن نوروز سال 94 در قالب یک فرض مطرح کرده است.
سریعالقلم در قالب این طرح مسئله و در فرض ابتدایی خود آورده است: یکی از فرضهای نادرست امروز رسانهای در ایران این است که اگر مذاکرات هستهای به سرانجام برسد، همه مسائل ایران حل خواهد شد. متأسفانه، مذاکرات هستهای نوعی سرگرمی روزانه بعضی رسانهها شده است. باید فراتر از این مذاکرات فکر کرد.
سریعالقلم در ادامه مطلب خود به این نکته اشاره کرده است که یکی از دغدغههای روزانه ما باید افزودن بهرهوری به ساعت کاری و همچنین تلاش بیشتر برای تولید باشد.
سریعالقلم در مطلب دیگری با اشاره به 30 شاخص قدرت ملی به صراحت به این نکته اشاره کرد که جلوگیری از خام فروشی نفت و همچنین ارتقای فناوری تولیدی در داخل کشور و تأکید بر توانمندیهای داخلی از مهمترین شاخصههای قدرت اقتصادی کشور محسوب میشود.
حالا و با توجه به این سخنان این نکته روشن میشود که حتی صاحب نظران لیبرال نیز بر این نکته تأکید دارند که تأکید بر اقتصاد داخلی نکتهای مهم و قابل توجه در ارتقای قدرت ملی هر کشوری محسوب میشود.
رهبر انقلاب به چه نکتهای در سال 91 اشاره کردند
واقعیت آن است که بخش مهمی از تاثیر گذاری تحریمها بر ساختار اقتصادی ایران به دلیل ضعفهای ساختاری است که در اقتصاد کشور وجود دارد که از آن جمله میتوان به خام فروشی نفت و وابستگی بیش از اندازه به دلارهای نفتی، عدم تکیه بر مالیات ناشی از فعالیتهای تولیدی و عدم شفافیت در اقتصاد اشاره کرد که عملا سبب شد با کوچکترین فشاری این ضعفها خود را نشان دهد.
در بحث تحریمها نیز دستگاههای دولتی متأسفانه به دلیل نداشتن تحلیل صحیح از امکان فشارهای دشمن کوچکترین واکنشی به نقشههای دشمن انجام ندادند و با شروع موج تحریمهای نفتی از سال 2011 و کاهش سنگین در آمدهای نفتی کشور دچار شوک سنگین پول، به خصوص در حوزه برابری نرخ ارز و ریال شد.
رهبر انقلاب در سال ۹۱، نسبت به این مسئله تذکر دادند. ایشان در دیدار هیئت دولت وقت فرمودند: «حالا بعضی از دوستان اشاره کردند که دشمنان یک تصمیمی را میگیرند، ما در مواجهه با آن تصمیم مشغول فعالیت میشویم و اقدامی را انجام میدهیم. خیلی خوب، این کار بسیار خوب است، منتها بهترش این است که قبل از اینکه آن تصمیم را طرف مقابل بگیرد، شما حدس بزنید آنچه را که او انجام خواهد داد. فرض بفرمایید که مشکل جابهجایی منابع مالی ناشی از فروش نفت را شما از قبل هم حدس میزدید و میگفتید.
یا مشکلی را که در خریدوفروش نفت و انتقال نفت و بیمه و از این چیزها به وجود آوردند، قبلاً همه را حدس میزدیم. راهها را از پیش آماده کنید. الآن هم همینجور است، یعنی تصور نشود که دشمن از ادامه دشمنیهای خودش دست برداشته. نه، آنها دنبال راهکارند، چون کارهایی که انجام دادند، به نتیجه نرسیده، حتماً دنبال راهکارهای دیگری خواهند بود که البته آنها هم به نتیجه نخواهد رسید. شما آن راهکارها را حدس بزنید و از پیش، خودتان را آماده کنید.
با اشاره به سخنان مقام معظم رهبری به نظر میرسد که امروز توجه به تولید و توانمندی اقتصادی نقطه کانونی توجه تمام اقتصاددانان اعم از چپ و راست و حتی لیبرال محسوب میشود و با چنین چشماندازی دیگر هرگونه تعلل در این حوزه عملاً کمکاری، بیتوجهی و نوعی غفلت آگاهانه است.
دولت هم متوجه اهمیت تولید داخلی شده است
یکی از ضعفهای ساختاری و تاریخی اقتصاد ایران، عدم رونق تولید ملی در کشور است که ریشه آن نیز در وابستگی به دلارهای نفتی است. همین امر آسیبپذیری اقتصاد را افزایش داده و مشکلاتی همچون بیکاری را نیز تشدید کرده است. دشمن نیز این وابستگی را شناسایی و برای کاهش درآمدهای نفتی ایران برنامهریزی کرده است. دشمن در سه گام اصلی، این خواست خود را پیش برده است. کاهش تولید نفت ایران، کاهش فروش و مشتریان نفت ایران و محدود کردن دسترسی ایران به پولهای نفتی خود است که در این میان مهمترین راه حل آن رونق تولید داخلی است.
نکتهای که به نظر میرسد، امروز دولت هم به آن پی برده است و با وجود برخی کمکاریها در حال تمرکز بر آن است. از جمله این موارد میتوان به سخنان اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیسجمهور در جمع فرمانداران اشاره کرد که به صراحت بر ضرورت توجه به داخل تأکید کرده است.
وی با اشاره به اینکه برخی دوستان با حسن نیت میگویند این دولت چشم به خارج دارد دروغ و کذب محض است، این دولت خود را آماده کرده که اگر تحریمها تشکیل شود دولت را اداره کند، ما برنامه نوشتیم و من در میز خودم برنامهای نوشته شده را در سه سناریو برای برداشتهشدن تحریمها، تشدید یا استمرار تحریم دارم. اینگونه نیست که اگر یکی از این اتفاقات بیفتد ما دستپاچه شویم و ندانیم که چگونه باید عمل کنیم.
اینکه در نهایت دولت به این نتیجه رسیده است که به صراحت اعلام کند که چشم به خارج ندارد، پیشرفت بزرگی است و میتوان امیدوار بود که شاهد تأکید بیش از اندازه بر تاثیر تحریمها بر اقتصاد کشور نباشیم. شاید در این باره دولت باید توجه بیشتری به برخی تریبونهای خود داشته باشد که به دنبال برخی بهره برداری تبلیغاتی هستند.