نبرد نشست‌های غیر رسمی در وین

نویسنده: مهدی پورصفا

اگر روز شنبه روز بی‌خبری در گرماگرم مذاکرات هسته‌ای جاری در وین بود، ‌روز یک‌شنبه را می‌توان روز تاخت و تاز اخبار پشت پرده در فضای خبری مجازی و همچنین حدسیات عجیب و غریب نامگذاری کرد؛ شایعاتی از موافقت ایران با انتقال اورانیوم به کشور روسیه تا آماده شدن چارچوب لغو تحریم‌ها و همین طور مشکلات توافق بر سر بازرسی‌ها و در نهایت نحوه توسعه سانتریفیوژها که همه و همه در لحظه آخر قرار است نهایی شوند.

روزیک‌شنبه هتل کوبورگ وین شلوغ‌تر از روزهای دیگر بود و ظریف میزبان مهمانان عالی رتبه از کشورهای اروپایی و همچنین چین و روسیه بود تا آخرین جمع بندی‌ها نیز بر سر 10 روز مذاکرات کارشناسی انجام شود تا فضا برای آنچه در روزهای آینده قرار است، اتفاق بیفتد روشن‌تر شود اما در این میان همه از یک چیز مطمئن هستند، مذاکرات دور آخر محال است که در 30 ژوئن خاتمه یابد.

نبرد نشست‌های خبری غیررسمی

در این میان سؤالی که برای هر ناظر آگاهی پیش می‌آید، این است که چه شده ناگهان سیل خبرهای پشت پرده به رسانه‌ها راه یافته است و گاه رسانه‌های ایرانی و خارجی هر کدام دو خبر متضاد را از پشت پرده مذاکرات منعکس می‌کنند، آیا به غیر از این است که قرار است مذاکرات محرمانه بماند. جواب این سؤال را شاید بتوان در شب یک‌شنبه یافت. زمانی که خبرنگاران ایرانی و غربی هر کدام به صورت جداگانه مهمان مقامات ایرانی و غربی بودند تا از جریان جدیدترین جزئیات مذاکره با طرف مقابل مطلع شوند و شاید هم بتوانند خبری دست اول را روی تلکس‌های خبری خود بفرستند.

خبرنگاران ایرانی در هتل کوبورگ مهمان مقام ایرانی بودند و خبرنگاران غربی نیز در هتل ماریوت مهمان مقام امریکایی بودند تا هر کدام به صورت جداگانه خطوط رسانه‌ای را برای رسانه‌ها روشن کنند. جلسات «آف د رکورد» ( ضبط صوت خاموش )به روایت خبرنگاران قدیمی‌تر نوعی نشست‌های خبری غیر رسمی در جریان مذاکرات است تا طرفین علاوه بر آنکه جدیدترین جزئیات مذاکرات را در اختیار رسانه‌های همسو با خود قرار دهند، تعهد خود را به محرمانه بودن مذاکرات نشان دهند؛ جلساتی که به رغم اینکه به ظاهر قرار است محرمانه باشد، بلافاصله در رسانه‌های عمومی منتشر می‌شود و پس از آن است که سیل اخبار پشت پرده به درون رسانه‌ها روان می‌شود که البته بخشی از آنها خبر‌سازی است.

لوزان، توافق پا در هوا

نکته‌ای که در سخنان مقام ایرانی در نشست خبری غیر رسمی با نمایندگان رسانه‌ها در هتل کوبورگ بر آن تأکید شد و بلافاصله نیز در رسانه‌ها انعکاس یافت، دبه امریکایی‌ها بر سر توافق لوزان و به خصوص جزئیات فنی آن است. جزئیات فنی که شامل تحقیق بر سر سانتریفیوژ‌ها و همچنین نحوه ادامه و فعالیت فردو به عنوان یک سایت زیر زمینی تحقیقات هسته‌ای است که هنوز هم امریکایی‌ها نگران آن هستند و می‌خواهند بر سر آن چانه بزنند؛ چانه‌زنی‌هایی که مقام ایرانی آن را عادی و جزئی از رویه مذاکرات می‌داند و به این نکته هم اشاره می‌کند که ایران هم به صورت متقابل بر سر برخی ابعاد مرتبط با توافق لوزان دبه کرده است و حسابی حرص امریکایی‌ها را درآورده و البته همین قضیه کلی از وقت مذاکره دو طرف را به خود اختصاص داده است تا مشخص شود کدام یک از دو طرف زیر توافق لوزان زده‌اند و این قضیه تقصیر کدام یک از طرفین است.

تکلیف تحریم‌های تسلیحاتی و اقتصادی روشن است

در این میان بحث‌هایی هم بر سر لغو تحریم‌ها صورت گرفته که به طرز عجیبی سر از رسانه‌های خارجی در آورده و برای اولین بار نشریه هافینگتون پست آن را منتشر کرده است. در این سیستم تحریم‌های اقتصادی شامل تحریم‌های بانکی، اقتصادی و نفتی تعلیق و پس از تأیید پایبندی ایران به توافقات هسته‌ای به طور کامل لغو می‌شود. در حقیقت یک سیستم سه مرحله‌ای برای لغو تحریم‌ها وجود دارد که طبق سخنان مقام ایرانی تا شش ماه طول می‌کشد.

نکته مهم در این میان این است که بلافاصله پس از امضای توافق هیچ اتفاقی نمی‌افتد و همه چیز به تصویب توافق توسط کنگره موکول می‌شود تا کنگره امریکا به نقطه نظر نهایی خود برسد و در این میان توافق هسته‌ای نیز به مجلس شورای اسلامی ارائه شود. نکته جالب در این میان این است که بحث تحریم‌های تسلیحاتی نیز مطرح است، چراکه این تحریم‌ها نیز در قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد نیز آمده است و البته کشورهای غربی نیز هنوز بر سر این مسئله به توافق نرسیده‌اند و به نظر می‌رسد روسیه از همه مشتاق‌تر از لغو تحریم‌های تسلیحاتی است. حالا در این میان بحث بازرسی‌ها نیز مهم‌تر از مسائل دیگر است که سایه آنها بر مذاکرات باقی مانده است.

ایران و چین در موضوع بازرسی‌ها در یک جبهه‌اند

در این میان به نظر می‌رسد که موضع ایران، روسیه و چین در خصوص بازرسی‌ها به هم نزدیک‌تر شده باشد، چراکه روس‌ها هم دغدغه این را دارند که مسئله بازرسی‌های فرا پروتکلی تبدیل به یک رویه بشود و عملاً تأسیسات هسته‌ای آنان را در بر بگیرد و حالا هم ایران و کشورهای غربی باید به دنبال راهی تازه برای بحث بازرسی‌ها باشند، چراکه به نظر می‌رسد توافق از مراکز نظامی به هیچ عنوان توسط غربی‌ها پذیرفته نشود. این منبع ایرانی بر این نکته تأکید کرده است که بحث لغو تحریم‌های شورای امنیت عملا در مذاکرات لوزان مورد بحث است و این قطعنامه به عنوان یک ضمیمه به توافقنامه الصاق خواهد شد و چندی پس از اجرای توافق نیز در شورای امنیت سازمان ملل متحد به بحث گذاشته شود. حالا سؤال اینجا است که اثر این تحریم‌ها تا چه زمانی بر اقتصاد ایران خود را نشان خواهد داد و آیا مردم ایران تاثیر لغو تحریم‌ها را مشاهده خواهند کرد. این سؤالی است که به نظر در آینده آن را می‌توان مشاهده کرد.

غربی همچنان فشار می‌آورند

از جلسه پشت پرده غربی‌ها با خبرنگاران آنها خبری منتشر نشده است، اما حرف‌های درگوشی خبرنگاران غربی نشان می‌دهد که غربی‌ها امیدوارند با فشار بیشتر بر ایران به امتیازات مد نظر خود برسند و این آن چیزی است که همچنان در دستور کار غربی‌ها قرار دارد. مطرح شدن بحث فروش اورانیوم توسط ایران نیز خبر دیگری بود که از جلسه پشت پرده خبرنگاران غربی با مقامات امریکایی بیرون آمد و از آن به عنوان جدیدترین موضوع روز درباره مذاکرات نام برده‌اند؛ مسئله‌ای که بلافاصله مقامات ایرانی آن را غیر معقول عنوان کرده‌اند. مطلبی که حتی روس‌ها هم به آن بی‌تمایل نبوده‌اند. نکته دیگری که در مذاکرات به شدت سایه آن احساس می‌شود، شکست مذاکرات و تلاش طرف امریکایی برای نسبت دادن این قضیه به ایران است و شاید از همین رو باشد که غربی‌ها در تبلیغات خود در دومین روز مذاکره به دنبال این هستند که ایران را مقصر اصلی در شکست توافق جلوه دهند. نکته‌ای که حتی مورد تأکید مقام ایرانی در جریان مذاکرات قرار گرفت و امریکایی‌ها را به تلاش برای متهم کردن ایران به نقض توافق لوزان متهم کرد که از برخی بندهای آن به شدت احساس زیان می‌کنند.

اندک اندک جمع مستان می‌رسند

علاوه بر حرف‌های پشت پرده دیروز، وین صحنه دیدارهای دو جانبه و چند جانبه برای پیشبرد مذاکرات بود. اولین مهمان عالی رتبه هتل کوبورگ موگرینی، کمیسر سیاست خارجی اتحادیه اروپا بود که مثل همیشه با خوش بینی از مذاکرات یاد و به این نکته اشاره کرد که در صورت وجود اراده مشترک امکان رسیدن به توافق وجود دارد و البته منکر وجود مشکلات موجود بر سر توافق نشد.

امان از انگلیسی‌های اخمو

هاموند، وزیر امورخارجه بریتانیا مهمان دیگر مذاکرات بود که البته بر خلاف دوره‌های گذشته با رویی ترش در بین خبرنگاران حاضر شد و سخنانی گفت که بعضا از آن بوی تهدید شنیده می‌شد و این مسئله در حالی بود که رسانه‌ها از درخواست لندن از تهران برای کنار گذاشتن برخی خطوط قرمز خبر داده بودند. برخی از خبرنگاران خارجی هم به این مسئله اشاره کرده بودند که تاکنون هاموند به این نکته اشاره نکرده بود که توافق نکردن بهتر از توافق بد است. البته شاید این اخم و تخم روزهای آخر برای فشار بر ایران برای عقب نشینی از یک توافق مطلوب باشد.

آلمانی‌ها همچنان امیدوار هستند

وزیر خارجه آلمان و معاون وزیر امورخارجه چین هم مهمان دیگر هتل کوبورگ بودند. اشتاین مایر باز هم از کوهنوردی و رسیدن به قله‌های آخر سخن گفت و به این نکته اشاره کرد که اگر هوا آفتابی باشد می‌توان به این مسئله امیدوار بود که توافقی بین دو طرف صورت بگیرد. معاون وزیر امورخارجه چین هم مقام چینی دیگری بود که در مذاکرات حضور یافت و البته تمام خبرنگاران بر این نکته تأکید کردند که عدم حضور وزیر امورخارجه چین نشانه‌ای از این نکته است که تمدید توافق جدی است و خبری از توافق تا انتهای ماه ژوئن نخواهد بود. حضور ناگهانی آمانو، رئیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در مذاکرات نکته دیگری بود که به چشم خبرنگاران آمد و البته همه به این مسئله اشاره کردند که حضور آمانو به معنای بحث‌های جدی بر سر بازرسی‌ها و مسائل فنی است. روس‌ها هنوز به وین نیامده‌اند، ولی آنچه که مسلم است حضور لاوروف در روز دوشنبه قطعی است و شاید اندک اندک جمع وزرای خارجه جمع شود.

سفر مشورتی ظریف به تهران

اتفاق دیگری که حرف و حدیث‌ها را در مورد سرنوشت مذاکرات تشدید کرده، بازگشت ظریف به تهران است که هنوز بر سر آن تفسیرهای مختلفی در جریان است. رسانه‌های غربی به دنبال این هستند که این گونه القا کنند که تهران به دنبال سنگ اندازی در کار مذاکرات است. اما آنچه که قطعی است، ظریف پس از جمع بندی دیدارهای خود با وزرای خارجه کشورهای غربی برای مشورت بیشتر قصد دارد، به تهران بازگردد و البته فورا بار دیگر به ژنو باز خواهد گشت. در این میان ظریف دو مهمان جدید نیز به وین خواهد آورد. حسین فریدون برادر رئیس‌جمهور که به منظور هماهنگی بیشتر تیم مذاکره کننده با رئیس‌جمهور در وین حضور خواهد داشت و همچنین علی اکبر صالحی که حضور وی نشان می‌دهد همچنان بحث بر سر موارد فنی داغ است و قضیه به اتمام نرسیده است.

به نظر می‌رسد که مذاکرات هنوز به صورت جدی آغاز نشده است و صف آرایی‌های دو طرف همچنان ادامه دارد. در این میان شایعه دیگری نیز در بین خبرنگاران پیچید و آن هم حضور برادر جیسون رضاییان جاسوس دستگیر شده در ایران در هتل محل اقامت مذاکره کنندگان ایرانی است؛ شایعه‌ای که هنوز درستی آن ثابت نشده است، ولی خبرنگاران غربی به شدت به دنبال دامن زدن به آن هستند تا شاید بتوانند موجی برای آزادی رضاییان فراهم کنند. هتل در روز دوم مذاکرات همچنان آبستن خبرهای مهمی است که در روزهای آینده می‌توان آن را پیش بینی کرد. هوای این روزهای وین پس ازباران دیروز آفتابی شده است. آیا می‌توان انتظار آفتابی شدن هوای مذاکرات را طی روزهای آینده داشت.