به نظر میرسد ماه گذشته در روابط پر تلاطم روسیه و عربستان سعودی - دو تولیدکننده بزرگ نفتی - گشایش حاصل شد زیرا مسکو و ریاض چندین معاهده همکاری امضا کردند، اما سیاستهای خارجی متفاوت دو کشور همچنان بر گرم شدن روابط بین روسیه و عربستان سعودی سایه افکنده است. به نوشته نشریه کریستین ساینس مانیتور در اینترنت نوشت: روسیه و عربستان به عنوان دو تولید کننده بزرگ نفتی در جهان قابلیت استیلا بر بازارهای نفتی را دارند. اما این اتفاق تا کنون رخ نداده است زیرا اختلافاتی همچنان بین دو کشور وجود دارد و به ویژه روابط عربستان و آمریکا سبب شده است ریاض و مسکو تا حدودی از یکدیگر دور باقی بمانند.
اما دیدار همراه با صمیمت ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه با محمد بن سلمان جانشین ولیعهد و وزیر دفاع عربستان سعودی سبب شد این ایده مطرح شود که این دو کشور بزرگ تولید کننده انرژی - که هر دو با بحران ژئوپلیتیکی مواجه هستند - در تلاش برای نزدیک تر کردن روابط خود هستند. برخی کارشناسان میگویند نشانههایی دال بر «ظهور شراکت» بین ریاض و مسکو دریافت کرده اند و بر این اساس، پول عربستان سعودی میتواند به روسیه برای مقاومت در مقابل تحریمهای کشورهای غربی کمک کند و در ازای آن، تسلیحات، متخصصان فنی و حمایتهای دیپلماتیک روسیه نیز میتواند به پادشاه جدید عربستان برای رهایی کشورش از وابستگی به آمریکا - که اخیرا به صورت قابل توجهی همکاریهای خود با ریاض را کاهش داده است - کمک کند.
اما برخی دیگر از کارشناسان بر این باورند در حالی که تغییر در روابط دو کشور مطمئنا رخ خواهد داد اما نزدیکی ریاض و مسکو ماهیتی کاملا تاکتیکی دارد و با محدودیتهایی نیز مواجه است. اختلافات بین دو کشور به ویژه بر سر موضوعات مهم و حیاتی از قبیل تغییر رژیم در سوریه و توافق هستهای ایران همچنان باقیست . ایرینا زویاگلسکایا کارشناس مسائل خاور میانه (غرب آسیا) در مؤسسه مطالعات مسکو میگوید:« در گذشته، روابط بین روسیه و عربستان سعودی بسیار بد بود از این رو، هر گونه تغییر در این روابط سبب جلب توجه همگان میشود.» او همچنین گفت: «اما نباید در این موضوع اغراق کنیم. هر طرفی قصد دارد موقعیت خود را بهبود بخشد و در پی رسیدن به منفعت است اما تغییرات اساسی در روابط بین دو کشور رخ نخواهد داد.»
پوتین و سلمان ماه گذشته در حاشیه اجلاس اقتصادی سن پترزبورگ با یکدیگر گفتوگو کردند، جایی که گفته میشود دو کشور شش معاهده از جمله توافق همکاری هستهای امضا کردند که براساس آن، روسیه به احداث چند نیروگاه اتمیدر عربستان کمک خواهد کرد. همچنین گفته میشود دو کشور قراردادهایی در زمینه همکاریهای فضایی، توسعه زیرساختها و تسلیحات امضا کردند. از نظر کرملین، برقراری روابطی خوب با یک بازیگر مهم در منطقه خاور میانه - غرب آسیا - بسیار اهمیت دارد زیرا روسیه همواره در پی یافتن دوستانی برای خود است.
زویاگلسکایا همچنین گفت اعمال تحریمهای غرب علیه روسیه یکی از دلایلی بود که سبب شد پوتین در پی گشایش جدید دیپلماتیک بر آید و از ناامیدی اعراب از آمریکا نهایت استفاده را کند. پوتین در این راستا اوایل امسال به مصر سفر کرد. او خاطر نشان کرد:« برای روسیه بسیار مهم است که خود را در جایگاه یک قدرت منطقهای قرار دهد، قدرتی که میتواند با همه طرفها به گفتوگو بپردازد. در همین حال، شاهدیم که بسیاری از کشورهای منطقه از سیاستهای آمریکا ناامید شدهاند و میخواهند حمایت روسیه را داشته باشند. اما سعودیها میخواهند این پیام را به واشنگتن ارسال کنند که واشنگتن نباید شرکای خود را تغییر دهد و به کشورهای دیگر روی آورد.» در حال حاضر، روسیه، چین، آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان در حال برگزاری مذاکراتی با ایران به منظور دست یابی به توافقنامه جامع هستهای هستند ، توافقی که به برنامه ادعایی تسلیحات هستهای ایران پایان خواهد داد.
همه شواهد و نشانهها حاکی است مسکو از حامیان دست یابی به توافق هستهای با ایران محسوب میشود و فعالانه در تلاش برای وارد شدن به بازار ایران در صورت لغو تحریمهای بین المللی اعمال شده بر تهران است. روسیه برای فروش سامانه موشکی اس سیصد به ایران و همچنین احداث چندین نیروگاه دیگر به این کشور چراغ سبز نشان داده است.
کارشناسان میگویند از نظر عربستان سعودی، ایران مهمترین دشمن و یک تهدید محسوب میشود چه تهران تسلیحات هستهای در اختیار داشته باشد چه نداشته باشد. ریاض همچنین از تلاشهای آمریکا برای دست یابی به توافق هستهای با ایران خشمگین است.
یوگنی ساتانوفسکی رئیس مطالعات خاور میانه (غرب آسیا) در مسکو اعلام کرد:« سعودیها احساس میکنند منزوی شده اند . آنها دیگر نمیتوانند به آمریکا اعتماد کنند از این رو به روسیه روی آورده اند.»
او همچنین گفت:«فکر میکنم مقامات کرملین این موضوع را درک میکنند که این یک بازی بزرگ است.» پوتین در سن پترزبورگ از پادشاه عربستان برای سفر به روسیه دعوت کرد و شاهزاده محمد نیز از پوتین برای سفر به عربستان دعوت به عمل آورد. ساتانوفسکی میگوید طی سفر پوتین به عربستان در سال 2007 ، گمانه زنیهای فراوانی درباره بهبود روابط دو کشور وجود داشت اما این اتفاق رخ نداد. او همچنین گفت:«همه اینها بازی است. سعودیها هر از چند گاهی این بازی را تکرار میکنند. آنها بر این باورند که میتوانند توجه آمریکا را به خود جلب کنند.» سوریه یکی از موضوعات مهم مورد اختلاف بین عربستان سعودی و روسیه است. مسکو همچنان به حمایت از بشار اسد رئیسجمهور سوریه ادامه میدهد و این در حالی است که سعودیها از شورشیان سوری حمایت میکنند.
اخیرا گمانه زنیهایی در این باره به وجود آمده است که روسیه در حال فاصله گرفتن از اسد است و گفته میشود بسیاری از کارشناسان خود را از سوریه خارج کرده است. اما مسکو اخیرا بر حمایت خود از دمشق تأکید کرد و کارشناسان روس میگویند تخلیه اتباع روس از سوریه طی دو ماه گذشته به سبب وخامت شرایط امنیتی در این کشور جنگ زده بوده است.
عربستان سعودی به سبب عدم حمایت آمریکا از عملیات هوایی ریاض در یمن خشمگین است. آندری کلیموف معاون کمیته روابط خارجی سنای روسیه میگوید اشتباهی که بسیاری از تحلیلگران در حال ارتکاب آن هستند، این است که به تغییر در روابط دو کشور از منظر منشور جنگ سرد مینگرند و بر این باورند هر کشوری باید در یک بلوک یا دیگری قرار گیرد.
او خاطر نشان کرد: «واقعیت این است که روسیه و عربستان سعودی در حال نزدیک شدن به یکدیگر هستند . سعودیها میدانند که نمیتوانند درباره هر موضوعی به آمریکا متکی باشند و به سبب توسعه روابط با روسیه منافع زیادی عایدشان میشود.» او افزود: «دو کشور برای ارزشهای غربی اهمیت قایل نیستند. ریاض و مسکو میتوانند بدون تغییر در نظم جهانی با یکدیگر همکاری داشته باشند.»