نویسنده : روحالله صالحی
دولت ترکیه در ادامه سیاستهای اشتباه خود دستور آمادهباش ارتش برای مداخله نظامی در سوریه را صادر کرده و صدها خودروی زرهی خود را در مرز با سوریه مستقر کرده تا در فرصت مناسب به این کشور حمله کند دولت ترکیه در ادامه سیاستهای اشتباه خود دستور آمادهباش ارتش برای مداخله نظامی در سوریه را صادر کرده و صدها خودروی زرهی خود را در مرز با سوریه مستقر کرده تا در فرصت مناسب به این کشور حمله کند؛ تصمیمی که در صورت وقوع، تبعات جبرانناپذیری برای ترکیه و اردوغان به دنبال خواهد داشت و آنکارا را درگیر جنگ بینالمللی خواهد کرد.
اردوغان، سوداگر احیای امپراتوری نوعثمانی که در کشمکشهای سیاسی داخلی در ترکیه شکست خورده ظاهراً دست به انتحار زده و همه مسئولان ارشد سیاسی و نظامی را در کاخ ریاست جمهوری گرد هم آورد تا یکی از بزرگترین آرزوهای چندسال اخیر خود را جامه عمل بپوشاند. روز دوشنبه (8 تیر) رسانههای محلی ترکیه اعلام کردند که شورای امنیت ملی ترکیه پس از نشست سه ساعته تصمیم گرفته است تا 18 هزار نیرو به سوریه اعزام کند؛ تصمیمی که برای مقابله با پیشرویهای اخیر کردهای سوریه در مقابل داعش اتخاذ شده است. ترکیه که در چهار سال گذشته خاک خود را به مسیر ترانزیت اعزام تروریستها از اقصی نقاط جهان به سوریه تبدیل کرده بود این بار خود در پی حمله به سوریه است.
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه نزدیک به سه سال است که سودای ایجاد منطقه حائل در شمال سوریه برای پشتیبانی از تروریستها را در سر میپروراند و آن را بهترین راه برای سرکوب کردهای شمال سوریه و سرنگونی دولت بشار اسد، رئیسجمهور سوریه میداند ولی متحدان خارجی و فرماندهان نظامی داخلی که به خطرات این امر واقفند هیچگاه روی خوشی به این بلندپروازی اردوغان نشان ندادهاند. اما در حال حاضر شرایط فرق کرده و تحرکات اخیر کردها در شمال سوریه ظاهراً بهترین بهانه را دست اردوغان داده تا جناح نظامی داخلی و متحدان خارجی را متقاعد کند که ایجاد منطقه حائل بهترین راه برای حفاظت از امنیت ملی ترکیه و البته سرنگونی دولت دمشق است.
ترکیه سعی میکند با ایجاد کریدور امنیتی در طول مرزهای خود با سوریه دست به اقدام نظامی بزند و پس از حمله به سوریه اراضی این کشور را به عمق ۳۳ کیلومتر و به طول ۱2۰ کیلومتر تحت کنترل داشته باشد. اما پیش از مخالفتهای بینالمللی با این تصمیم مخالفتها از داخل ترکیه شروع شده است. هرچند تصمیم آمادهباش به فرماندهان عالیرتبه ارتش اعلام شده اما نجدت اوزل، رئیس ستاد مشترک ترکیه که یک ماه دیگر از سمت خود بازنشسته میشود با این موضوع مخالف است و نمیخواهد مسئولیت ورود نیروهای ترکیه به سوریه را بر عهده بگیرد. اردوغان در حال فشار آوردن به ارتش در این زمینه است. ورود ترکیه به جنگ سوریه بازی با آتشی است که میتواند تبعات منفی داخلی و منطقهای برای این کشور به همراه داشته باشد.
واکنشهای داخلی
ماجراجوییهای چند سال اخیر اردوغان همواره با واکنش احزاب مخالف داخلی مواجه شده است. پس از پیروزی احزاب مخالف اردوغان در انتخابات پارلمانی و عدم کسب اکثریت آرا توسط حزب حاکم عدالت و توسعه، شرایط را برای اردوغان سخت کرده است و حتی برخی احزاب یکی از شروط برای ائتلاف با حزب حاکم را به تغییر در سیاست خارجی ترکیه به خصوص در قبال سوریه منوط کردهاند. کمال قلیچدار اوغلو، رهبر حزب جمهوری خلق در واکنش به ورود نظامی به سوریه خطاب به دولت ترکیه گفت: «کشور نمیتواند بازیچهای برای جاهطلبیهای شما باشد. من به شما هشدار میدهم، شما جرئت این کار را ندارید».
ورود ترکیه به بازی خطرناک سوریه واکنشهای داخلی را تشدید خواهد کرد. به خصوص که کردهای مخالف اردوغان برای اولین بار به پارلمان راه یافتهاند و به راحتی اجازه این کار را نخواهند داد. به باور ناظران، آنچه در گیرودار حمله نظامی ذهن مسئولان صدرنشین آنکارا را مشغول داشته است اینکه، تحلیل و تفاسیر انجام گرفته از سوی رسانهها شاید منجر به تأثیرات منفی پروپاگاندایی علیه دولت ترکیه و اقدامات نظامی آن بشود و از طرفی نیروهای نظامی ترکیه نیز در این کار دست به اعتراضات یا امتناع از این اقدام بزنند. مخصوصاً در شرایطی که هنوز دولت قانونی جدید بعد از انتخابات شکل نگرفته است.
باز شدن پای بازیگران بینالمللی
اردوغان در ماههای اخیر تلاش کرده تا سازمان ملل، امریکا و دیگر همپیمانان غربی خود را متقاعد کند که راهی جز ایجاد منطقه پرواز ممنوع برای ترکیه باقی نمانده اما تاکنون نتیجه لازم را نگرفته است. اگر ورود ترکیه به خاک سوریه بدون رضایت این کشور انجام شود بدون تردید واکنش مقامات دمشق را به همراه خواهد داشت. هرچند ارتش سوریه در مناطق شمالی که در دست تروریستهاست، نمیتواند زمینی وارد عمل شود اما حملات هوایی علیه نیروهای ترکیه میتواند در دستور کار ارتش سوریه باشد. با توجه به آسیبپذیری ارتش سوریه احتمالاً پای متحدان سوریه به خصوص روسیه نیز به این بازی کشیده میشود که بارها خطوط قرمزهایش را برای ترکیه و دیگران مشخص کرده است. به باور برخی ناظران، اگر سازمان ملل و غرب بدون در نظرگرفتن خواستههای دمشق به این درخواست ترکیه پاسخ مثبت دهند با مقاومت شدید روسیه، چین و دیگر همپیمانان سوریه مواجه خواهند بود که این امر به تضعیف هرچه بیشتر نهادهای بینالمللی به ویژه سازمان ملل خواهد انجامید. در صورت ورود روسیه به فاز تقابل با ترکیه، سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) نیز بر پایه اساسنامه خود مجبور به دفاع از ترکیه خواهد بود که عضو فعال و تأثیرگذار این پیمان محسوب میشود و این به خودی خود بدان معناست که تقریباً پای تمامی قدرتهای نظامی غرب که در ناتو حضور دارند به درگیریهای سوریه باز میشود.
پایان مذاکرات صلح با کردها
تصمیم ترکیه برای حمله به شمال سوریه که در اصل برای مقابله با پیشرویهای کردها انجام میشود باعث درگیریهای شدید میان کردهای نزدیک به حزب کارگران کردستان ترکیه (پ ک ک) و ارتش ترکیه خواهد بود که در شمال سوریه کانتونهایی برای خود ایجاد کردهاند و اخیراً با شکستهایی که به داعش وارد کردهاند، قصد ایجاد منطقهای خودمختار دارند. از اینرو، حضور ترکها در مناطق تحت کنترل کردها تبعات منفی برای ترکیه خواهد داشت. مراد قاراییلان، یکی از رهبران حزب کارگران کردستان هفته گذشته با هشدار به رهبران ترکیه گفت:«اگر ارتش ترکیه به کردستان سوریه حمله کند ما نیز به آنان حمله خواهیم کرد. آن موقع تمام ترکیه به صحنه جنگ مبدل خواهد شد».
مقامات آنکارا میدانند اعطای هرگونه استقلال و آزادی عمل به کردها در آن سوی مرزها به ویژه مناطق کردنشین سوریه و حتی عراق، میتواند تأثیر نامطلوبی در داخل مرزهای ترکیه در پی داشته باشد، چراکه آنکارا به خوبی به مستعد بودن مناطق کردنشین ترکیه برای اعلام خودمختاری یا تجزیه از خاک این کشور آگاه است به همین خاطر میخواهند بحران آتی را در نطفه خفه کنند. هرچند اردوغان نگرانی خود را از تشکیل دولت مستقل کرد در شمال سوریه اعلام کرده است اما ورود ارتش ترکیه به قلمرو کردها و درگیری میان آنها به معنای کوبیدن آخرین میخ به تابوت مذاکرات صلح ترکیه و بازگشت روابط «پ ک ک» و آنکارا به دوران سیاه گذشته است. مذاکرات صلحی که اردوغان در سالهای اخیر برای پیروزیهای سیاسی خود روی آن مانور بسیار داده است و تاحدی پیشرفتهایی در این زمینه حاصل شده است.
تقابل ناخواسته با داعش
اگرچه ترکیه با هدف مقابله با کردهای سوریه وارد این کشور میشود اما ورود نظامی ترکیه به شمال سوریه نوعی اعلان جنگ به داعش است زیرا بخشهای گستردهای از شمال سوریه تحت کنترل داعش است و در سالهای اخیر با ارتکاب انواع جنایتها توانسته این مناطق را تحت کنترل خود درآورد. اگرچه ترکیه حامی اصلی داعش به شمار میرود و کمکهای تسلیحاتی ترکیه به داعش بارها در رسانهها بازتاب داده شده است، اما ایجاد منطقه حائل در منطقه تحت کنترل داعش میتواند به درگیری نیروهای ترکیه با تکفیریها منجر شود همچنانکه پس از استقرار خودروهای زرهی ترکیه در مرز با سوریه داعش خود را برای جنگ تمام عیار با ترکها آماه کرده است.
حتی بر اساس گزارش شبکه اسکاینیوز عربی، در چند روز گذشته داعش اقدام به کاشت مین و ساخت تلههای انفجاری در طول نوار مرزی با ترکیه کرده است تا در روند پیشروی آنها اختلال ایجاد کند. داعش به دلیل کمکهای آنکارا به این گروه تابهحال اقدامی علیه ترکها انجام نداده اما حمله به مواضع این گروه در سوریه بهانه خوبی برای تکفیریها است تا به ترکیه حمله کنند. همچنانکه در خلافت اعلانی داعش ترکیه نیز بخشی از این منطقه است. به عبارت دیگر، اگر ترکیه پا روی دم داعش بگذارد این امر میتواند ناامنیها را به داخل مرزهای این کشور نیز بکشاند. زیرا صدها تن از نیروهای داعش هماکنون در خاک ترکیه حضور دارند و سرگرم انتقال تروریستها به سوریه هستند و همین افراد میتوانند بزرگترین ضربهها را به ترکیه وارد کنند.
به نظر میرسد، ترکیه به خوبی میداند در صورتی که تهدید خود را درباره سوریه عملی سازد، باید علاوه بر آثار و تبعات داخلی، منتظر مواضع و واکنشهای برخی کشورهای منطقه و نیز مردم این مناطق باشد؛ امری که مقامات ترک اگر نسبت به آن بیتوجه باشند، باید خسارتها و تبعات احتمالی آن را دستکم برای 75 میلیون شهروند ترکیه در روزهای آینده توجیه کنند.