سارا معصومی- ایران به پای ثابت لیست سفرهای مقامهای اروپایی تبدیل شده است. لیز دوست، خبرنگار ارشد بیبیسی که این روزها در تهران به سرمیبرد و در نشست مطبوعاتی محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان با فدریکا موگرینی، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا هم از بانوی مذاکرات هستهای درخصوص تاثیر سفر وی به ریاض پیش از تهران سوال کرده بود، در تازهترین گزارش خود؛ حال و هوای سیاسی این روزهای تهران را اینگونه توصیف میکند: «زمانی که یک شهر ناگهان در راس لیست برنامههای سفر وزرای امور خارجه دیگر کشورها قرار میگیرد؛ متوجه میشوید که دولتمردان کشور مقصد، در مسیر جدیدی در حوزه دیپلماسی گام برمیدارند. وضعیت امروز تهران چنین وضعیتی است.
اندک مدتی پس از آنکه توافق جامع هستهای در نیمهماه جولای در وین به دست آمد، مقامهای اروپایی خودکارها را برداشته برنامه سفرهای خارجی خود را تغییر داده و تهران را جایگزین برخی گزینههای پیشین کردند.» شاید بهترین مصداق برای چنین جملهبندی سفر لوران فابیوس، وزیر امور خارجه فرانسه به ایران باشد. مردی که پس از ١٧ سال از نخستین روزی که آخرین وزیر امور خارجه فرانسه به تهران آمد، راهی ایران شد تا از آغازی دوباره سخن بگوید.
فابیوس با شعار سیاسی آمد
مرد جنجالی مذاکرات هستهای ایران با ١+٥ ورود جنجالی هم به ایران داشت. ایرانیها هنوز پرونده ورود خونهای آلوده از پاریس به تهران را فراموش نکردهاند و علاوه بر این مواضع تند و تیز فابیوس در جریان ٢٢ ماه مذاکرات هم هنوز در ذهن ایرانیها جاخوش کرده است. مردی که در وین، لوزان، ژنو و دیگر شهرهای اروپایی محل برگزاری مذاکرات در قریب به یک سال گذشته تند و تیزترین ادبیات را در خصوص برنامه هستهای ایران به کار گرفته بود، در تهران ادبیاتی آرام و مصالحهجویانه داشت. وی در بدو ورود به پایتخت ایران ترجیح داد از دنیای سیاست کمی فاصله گرفته و حضور خود را با خبری اقتصادی آغاز کند: «یک هیات بسیار مهم اقتصادی از شرکتهای مختلف فرانسه ماه سپتامبر (شهریور) به ایران سفر خواهند کرد.»
وی در گفتوگو با خبرگزاری صدا و سیما مانند موگرینی تاکید کرد که این سفر یک آغاز دوباره است و افزود: ما هرکدام یعنی ایران و فرانسه به عنوان قدرت بزرگ مسوولیتهایی برای برقراری صلح و ثبات در منطقه داریم. ما میخواهیم دوباره روابطمان را با ایران برقرار کنیم البته با پایه و اساس خوب اگر ممکن باشد که به نظرم امکانپذیر است.
فابیوس که در این سفر هیات تجاری چشمگیری با خود همراه نکرده است؛ در بدو ورود به تهران تلاش کرد شعار این حضور را سیاسی و نه الزاما مانند هیات آلمانی که هفته گذشته به تهران آمد، اقتصادی بداند: ما میخواهیم این سفر یک میدان و حوزه سیاسی باشد، اما درباره مسائل دیگر هم صحبت خواهیم کرد بهطور مثال درباره آینده همکاریهای اقتصادی، اما در ابتدا ما میخواهیم به مسائل سیاسی بپردازیم.
فابیوس در پاسخ به این پرسش که فرانسه در فضای جدید همکاری به دنبال توسعه روابط سیاسی است یا به دنبال منافع بنگاههای اقتصادی؟ گفت: سفر من با هدف سیاسی انجام میشود البته نتایج تجاری و اقتصادی را هم در برخواهد داشت و این خیلی مطلوب است برای توسعه روابط خوب تجاری و اقتصادی، پس این یک سفر سیاسی است که به دنبال آن سفرهای اقتصادی را هم در پی خواهد داشت. برای ماه سپتامبر (شهریور) یک هیات بسیار مهم اقتصادی از شرکتهای مختلف به ایران سفر خواهند کرد من و رییسجمهور با هم خواستار آن هستیم که همهچیز با گفتوگوهای سیاسی آغاز شود.
اقامت یک روزه فابیوس در ایران با دیدار با وزیر امور خارجه، رییسجمهور، وزیر نفت، وزیر صنایع و معادن و رییس سازمان محیط زیست به پایان رسید. اقامتی که در آن فابیوس تلاش کرد چهرهای متفاوت از خود به ایرانیها نشان دهد و البته پیش از ورود او به تهران هم، رییسجمهور فرانسه اعلام کرده بود که نحوه میزبانی ایران از وزیر کابینهای، معیار خوبی برای محک زدن آینده روابط تهران و پاریس خواهد بود. به نظر میرسد که مهماننوازی ایرانیها بر خصومتورزیهای دو سال اخیر فرانسه در پازل هستهای سنگینی کرد.
فاصلهگیری تهران – پاریس از گفتوگوهای صرفا هستهای
آخرین باری که وزیر امور خارجه فرانسه در ایران دیده شد، سال ٢٠٠٣ میلادی بود. سفری که در آن وزرای امور خارجه تروییکای اروپایی مقابل ایران در مذاکرات هستهای با هم به تهران آمدند تا شاید بتوانند مانع از ورود پرونده هستهای ایران به مسیر منتهی به بنبست شوند. در آن زمان هم محمدجواد ظریف و حسن روحانی در راس تیم مذاکرهکننده هستهای ایران بودند. وزرای امور خارجه فرانسه، انگلیس و المان به ظاهر با رضایت تهران را ترک کردند اما توافقی که در سال ٢٠٠٣ در تهران به دست آمد در سال ٢٠٠٥ با خلف وعده اروپاییها و چشم نازک کردن امریکاییها برای آنها در پشت پرده در سال ٢٠٠٥ به شکست انجامید. دولت در ایران جابهجا شد و اصلاحطلبها جای خود را به دولت نهمو دهم به ریاست محمود احمدینژاد دادند.
محمدجواد ظریف روز گذشته در ساختمان کهن وزارت امور خارجه میزبان لوران فابیوس، وزیر امور خارجه فرانسه بود. ظریف در کنفرانس خبری که ١٥ دقیقه پیش از آغاز آن به خبرنگاران ایرانی و خارجی اطلاع داده شد، سخنان را با بیان مقدمهای از گذشته آغاز کرد: بسیار خوشحال هستم که بعد از ١٧ سال، نخستین سفر دوجانبه وزیر امور خارجه جمهوری فرانسه به تهران صورت میگیرد. البته در سال ٢٠٠٣ ایران میزبان دومنیک دوویلپن، وزیر امور خارجه وقت فرانسه در قالب هیات سه کشور اروپایی به تهران بودیم ولی سفر دو جانبه وزیر امور خارجه فرانسه پس از ١٧ سال صورت میگیرد. ایران و فرانسه دارای سابقه دیرینه روابط دوجانبه بوده و هستند. این روابط در سالهای اخیر با فراز و نشیبهایی همراه بوده و امیدواریم از این به بعد شاهد روابط قویتر و جدیتر ایران و فرانسه در زمینههای مختلف باشیم.
ظریف که پس از نخستین دیدار دوجانبه با فابیوس در پشت درهای بسته مقابل خبرنگاران قرار گرفته بود، در خصوص محتوای گپهای سیاسی میان خود و همتای فرانسوی به خبرنگاران گفت: امروز ما بحثهای خوبی را در زمینههای مختلف شروع کردیم. این بحثها در رابطه با نحوه پیگیری از سرگیری روابط مجدد ایران و فرانسه بود تا ما در ابعاد مختلف گسترش روابط را داشته باشیم و با اجرای برنامه جامع اقدام مشترک یا همان برجام زمینه برای همکاریهای گستردهتر در حوزههای اقتصادی، صنایع خودروسازی، انرژی، حمل و نقل و سایر فراهم میشود و روابط گسترش خواهد یافت. در آینده نزدیک شاهد سفر هیات بلندپایه اقتصادی فرانسه به ایران که به وسیله وزرای کابینه فرانسه هدایت میشود، خواهیم بود. امروز نیز آقای فابیوس با چند تن از وزرای اقتصادی جمهوری ایران ملاقات خواهند داشت تا زمینههای همکاری گستردهتر را مورد بررسی قرار دهند.
رایزنیهای صرفا هستهای از این پس جای خود را به گفتوگوهای سیاسی میان تهران و پاریس خواهند داد. این خبری بود که محمدجواد ظریف به خبرنگاران ایرانی و خارجی داد که خود را برای پوشش خبری این نشست به وزارت امور خارجه رسانده بودند: در ملاقات امروز تفاهم کردیم تا گفتوگوهای سیاسی میان دو کشور که در این مدت محدود به مسائل هستهای بود را گسترش دهیم. قرار است این گفتوگوهای سیاسی در سطح مدیران، معاونان و در سطح وزرا به شکل مرتب گفتوگوهایی صورت گیرد. ما منافع مشترک قابل توجهی در منطقه داریم. ایجاد صلح و ثبات در منطقه، مبارزه با تروریسم، افراطگرایی، مبارزه با مواد مخدر و همکاریها در حوزه محیط زیست.
فرانسویها یک بار پس از انقلاب اسلامی ایران خلف وعده کرده و تعهدات هستهای خود به ایران را به دست فراموشی سپردند؛ در جریان مذاکرات هستهای نیز باز این فرانسویها بودند که در میان کشورهای اروپایی حاضر در گردونه ١+٥، بیشترین سختگیریها را به خرج دادند، با اینهمه با توافق هستهای ایران به فصل جدیدی از همکاری میاندیشد. محمدجواد ظریف در خصوص همکاریهای احتمالی هستهای تهران و پاریس در ادامه گفت: در مساله هستهای، با توجه به توافقی که صورت گرفته است، شاهد حضور دیرینه هستهای فرانسه بودهایم و توافق هستهای اجازه میدهد تا یک بار دیگر فرانسه حضور گستردهتری در صنایع هستهای ما داشته باشد.
ظریف در ادامه تک اشارهای هم به اختلافهای میان تهران و پاریس در گذشته کرده و گفت: امیدوارم سفر همکارم آقای فابیوس به تهران، بتواند زمینه گسترش همکاریها و حل سوءتفاهمهایی که در چند سال گذشته ایجاد شده را فراهم کند و ما شاهد گسترش روابط دو کشور و دو ملت و رسیدن به زمینههای همکاریهای مشترک و صلح و امنیت در منطقه باشیم.
فابیوس با دعوتنامه آمد
به تصویر کشیدن تمایل اقتصادی فرانسه برای حضور در ایران، تلاش برای توجیه مخالفتهای پاریس در ٢٢ ماه مذاکرات هستهای و تکیه بر گذشتههای خوب ایران و فرانسه. سخنان لوران فابیوس در نشست خبری با اهالی رسانههای ایرانی و خارجی در راستای تامین این سه محور بود. وی مانند همتای ایرانیاش به رقم ١٧ سال به عنوان سالهای عدم حضور وزیر امور خارجه ایران برای دیداری دوجانبه اشاره کرده و بابت حضور در تهران قدردانی کرد. فابیوس سفر خود را کوتاه و فشرده اما پربار خوانده و گفت: نشان دادن احترام و از سرگیری روابط دوجانبه اصلیترین اهداف من از سفر به ایران بود. ما دو کشور بزرگ هستیم.
فرانسه به فرهنگ و نقش ایران و همچنین کیفیت دانشجویان، شهرهای ایران و نیز دردهایی که مردم ایران در زمان جنگ با عراق داشتند احترام میگذارد. رییس دستگاه دیپلماسی فرانسه با ذکر این نکته که ایران و فرانسه با هم درباره مساله هستهای گفتوگوهای زیادی داشتهاند، افزود: فرانسه کشور آزادیهاست و استقلال و تکنولوژی ما مورد احترام است. ما برای تعهداتمان احترام قایلیم و درباره ازسرگیری روابط نیز باید بگویم که این توافق امکان میدهد که روابط را در سطوح دیگر دنبال کنیم.
شاه بیت سخنان لوران فابیوس در وزارت امور خارجه ایران پیامی بود که وی از جانب رییسجمهور فرانسه برای رییسجمهور ایران آورده بود: دعوت از حسن روحانی برای حضور در فرانسه در ماه نوامبر. فابیوس با اعلام این خبر گفت: از سرگیری روابط سیاسی و اقتصادی را با ایران دنبال میکنیم. فرانسه با وضعیت جدید به وجود آمده قصد این کار را دارد و اگر ایران مایل باشد ما حاضریم شرکتهایمان، که در عالیترین سطح در دنیا فعال هستند در ایران کار کنند.
فابیوس با بیان اینکه اتومبیلسازی، محیط زیست و کشاورزی از جمله زمینههای همکاری میان تهران و پاریس است، گفت: در ماه سپتامبر دو وزیر کشاورزی و شیلات و بازرگانی در قالب هیاتی به ایران خواهند آمد. همکاری موزه «لوور» پاریس با ایران نیز از دیگر زمینههای همکاری مشترک است. توریستهای فرانسوی مایل هستند که از شهرهای زیبای شما دیدار کنند. این از سرگیری روابط باید همچنین به منطقه و بینالملل نیز سرایت کند.
مذاکرهکننده ارشد فرانسویها در مذاکرات هستهای، ایران را یک کشور بانفوذ در منطقه خواند و گفت: فرانسه نیز همینطور است و ما در مبارزه با تروریسم و افراطیگری دارای علایق مشترکی هستیم. ما علاقهمند به صلح و ثبات در منطقه هستیم. این فقط یک توافق فنی نیست بلکه برای ثبات است.
اعلام برائت فابیوس از خرابکاری در مذاکرات
در بخش پرسش و پاسخ نشست خبری روز گذشته وزرای امور خارجه ایران و فرانسه هرکدام به یک پرسش مطرح شده از سوی واحد مرکزی خبر پاسخ دادند. خبرنگار واحد مرکزی خبر از محمدجواد ظریف سوال کرد: شما چندی پیش سفری به منطقه داشتید و دیروز و امروز با خانم موگرینی و فابیوس نیز گفتوگوهایی انجام دادید. به چه میزان موفق در جلب نظر همکاریهای منطقهای و بینالمللی در مبارزه با تروریسم و افراطیگری موفق شدهاید؟ ظریف در پاسخ گفت: ما بحثهای خوبی برای رسیدن به همکاریهای منطقهای و مبارزه با تروریسم و افراطگرایی داشتیم و بسیار خوشحالم که همه در راستای مبارزه با تروریسم و افراطگرایی با ما همنظر هستند و ضرورت دارد تا همه در منطقه و جهان همصدا با یکدیگر، برای مبارزه با تروریسم و افراطیگری همراه بشویم.
خبرنگار واحد مرکزی خبر از فابیوس در خصوص ذهنیت ایرانیان نسبت به نقش فرانسه در زمان مذاکرات هستهای سوال کرد. فابیوس در پاسخ گفت: شنیدهام که یک ذهنیت از فرانسه در افکار عمومی ایران به وجود آمده است. در جایگاهی نیستم که نسبت به این ذهنیت اظهارنظر کنم. ایرانیان از تاریخ فرانسه برداشتی عالی دارند و ما روابط خوبی در گذشته داشتیم و دو کشور تمدن بزرگی هستند. فابیوس با اشاره به استقلال فرانسه که یکی از پنج عضو دایم شورای امنیت است، خاطرنشان کرد: ایرانیها این احساس را در قلبشان دارند و میدانند که ما میراثدار انقلاب کبیر فرانسه هستیم و اصول ما نظیر آزادی، برابری و برادری تمام دنیا را چرخیده است و نقشی نیز در یکسری وقایع تاریخی در ایران داشته است.
فابیوس در مقام توجیه سیاستهای فرانسه در مذاکرات هستهای گفت: درباره توافق هستهای باید بگویم که ما ساعتها و دهها روز با یکدیگر مذاکره کردیم. گفته شده که فرانسه در گروه ١+٥ موضع سختی داشته اما فرانسه در مسیر و مواضع خود استمرار داشته و یک موضع محکم و سازنده داشتیم. موضوع هستهای موضوعی ساده و شوخی نیست. ما از آغاز، فرمول آقای روحانی را مدنظر داشتیم و آن را امضا کردیم که فناوری هستهای آری اما بمب هستهای نه و باید دقیقا و به صورت فنی به آن میپرداختیم. دلیل دیگر موضع سخت ما این بود که ما علیه اشاعه مبارزه میکنیم. ایده ما این بود که نه تنها به یک توافق برسیم که برای دنیا و مردم ایران مفید باشد بلکه مانع اشاعه نیز بشویم زیرا خطر این موضوع برای کشورهای همسایه نیز هست و برای این خطر باید یک توافق محکم میداشتیم تا هیچکس به فکر ساخت بمب هستهای نباشد.
یک توافق نه چندان محکم میتوانست کشورهای دیگر را تشویق به ساخت بمب هستهای کند و روش فرانسه یک توافق محکم و استوار بود. اگر توافق با موافقت همه همراه نبود حاصل نمیشد، فرانسه، ایران، امریکا و سایر کشورها هر یک میخواستند مواردی را به توافق اضافه کنند، ولی همه قصد داشتند که به توافق برسند. اگر این تفکر ایجاد شده که فرانسه یک روش محدودکننده برای توافق داشته، اینطور نیست. این یک توافق تاریخی است زیرا ١٣ سال است که مذاکره میکنیم و امروز میخواهیم آن را به مرحله اجرا برسانیم. فابیوس در بخشهای دیگری از سخنانش از علی اکبر صالحی، رییس سازمان انرژی اتمی ایران برای مشارکت در به ثمر رسیدن توافق هستهای قدردانی کرد.
باید عقبماندگیهای گذشته را جبران کرد
دومین دیدار وزیر امور خارجه فرانسه در تهران در دفتر ریاستجمهوری و به میزبانی حسن روحانی برگزار شد. رییسجمهور کشورمان در دیدار لوران فابیوس، وزیر امور خارجه فرانسه با اشاره به تلاش و اراده جدی طرفین مذاکرات در ۲۲ ماه گذشته برای دستیابی به توافق، گفت: هفت کشور در این مذاکرات زمان و انرژی زیادی صرف کردند و لذا باید برای حفظ توافق هم تمام تلاش خود را بهکار گیرند. رییسجمهوری نخستین گام در اجرای توافق وین را تلاش مجدانه طرفین برای طی شدن فرآیند تصویب آن توصیف کرد و گفت: دولت ایران در مسیر توافق مستحکم است و ما به تعهدات خود تا زمانی که طرف مقابل به تعهداتش پایبند باشد، پایبند خواهیم بود. روحانی، گام دوم را استفاده صحیح از این فضا در جهت تامین منافع مشترک ارزیابی کرد و افزود: روابط تهران – پاریس در سالهای پس از انقلاب توأم با فراز و نشیبهایی بوده است، اما ما میخواهیم در مناسبات خود، نگاه رو به آینده داشته باشیم و البته طبیعی است که همواره باید از گذشته درسهای لازم را گرفت.
رییسجمهوری با اشاره به اقامت حضرت امام خمینی(ره) در نوفللوشاتو گفت: ما به دنبال احیای همان روابط و شرایط میان دو ملت هستیم، به ویژه آنکه دو کشور سابقه بسیار خوبی در همکاریهای اقتصادی و سیاسی داشتهاند که نمونه آن را در حضور و سرمایهگذاری شرکت توتال فرانسوی در صنایع نفت و گاز ایران شاهد بودیم. این ایستادگی در برابر آن سلطه تحریمها، نمادی از استقلال فرانسه در تصمیمگیری ارزیابی میشد. رییس دولت یازدهم در ادامه افزود: دو کشور باید تلاش کنند تا توافق حاصل شده مستحکم بماند، چرا که این توافق میتواند پایهای برای سایر توافقات دو جانبه و همچنین همکاریهای میان ایران و اتحادیه اروپا باشد. باید از فرصت به وجود آمده استفاده کرد تا عقبماندگیهای سالهای گذشته، جبران شود.
رییسجمهوری با بیان اینکه مردم ایران احترام ویژهای برای فرهنگ مردم فرانسه قایل هستند، گفت: ایران نمیخواهد در روابط آینده با فرانسه صرفا بر مقوله اقتصاد تمرکز داشته باشد، بلکه ما به دنبال توسعه روابط فرهنگی، علمی، تکنولوژیکی، دانشگاهی و گردشگری هستیم که میتواند نقش بسزایی در افزایش همکاریها داشته باشد. دکتر روحانی با تشکر از دعوت رییسجمهوری فرانسه برای سفر به پاریس خاطرنشان کرد: روابط اقتصادی میان ایران، فرانسه و اروپا به غیر از منافع مشترک تاثیر بسزایی در مستحکم کردن و همکاریها در زمینه توافقات دارد، زیرا روابط دوستانه ما در بخشهای اقتصادی، فرهنگی، فناوری و علمی بهترین تضمین برای همکاریها را به وجود میآورد.
رییس شورای عالی امنیت ملی در بخش دیگری از سخنانش گفت: کل منطقه از توافق انجام شده میان ایران و ١+٥ منتفع خواهند شد. زیرا این توافق علیه هیچ کشوری نیست و همکاریها و رایزنیهای ما برای حل معضلات منطقهای نظیر مبارزه با تروریسم، کمکهای انساندوستانه و استقرار خواست ملتها میتواند آن را اثبات کند. در مسائل سوریه، لبنان و یمن همه باید به دنبال راهحل سیاسی باشیم و مذاکرات هستهای نشان داد که اگر همه بر سر میز مذاکره حاضر شوند، میتوانند اختلاف را به تفاهم تبدیل کنند. ایران در این زمینه آماده رایزنی و مشارکت با کشورهای دیگر در برقراری صلح و ثبات منطقه است.
نبود مشکل بنیادین در رابطه تهران – پاریس
لوران فابیوس، وزیر امور خارجه فرانسه نیز با ابراز رضایت از حضور خود در جمهوری اسلامی ایران، از سوی «فرانسوا اولاند» از رییسجمهوری کشورمان برای سفر رسمی به پاریس دعوت کرده و اظهار کرد: دولت فرانسه به دنبال برقراری مناسباتی براساس احترام متقابل و دوستی با ایران است. وزیر امور خارجه فرانسه با اشاره به اینکه گاهی در مناسبات کشورها فراز و نشیبهایی وجود دارد، گفت: امروز سرآغاز فصل جدیدی از همکاریها میان تهران و پاریس است و چشمانداز این آغاز مجدد نیز به دلیل توافق هستهای بسیار روشن است. باید به سرعت زمانهای هدر رفته در گذشته را برای گسترش همکاریها جبران کنیم. امروز زمان تثبیت و اجرای توافق وین فرا رسیده است و فرانسه تمام مساعی خود را در این جهت بهکار خواهد بست.
باید تلاش کنیم در خصوص لغو تحریمها هیچ مانعی پیدا نشود تا ملت ایران بتوانند از نتایج لغو آنها بهرهمند شوند. فابیوس با تاکید بر موضع رییسجمهوری کشورمان مبنی بر اینکه امروز باید نگاهمان به آینده باشد، گفت: هیچ مشکل اصولی و بنیادین در مناسبات تهران و پاریس وجود ندارد، مردم فرانسه به مردم، فرهنگ و استقلال ایران احترام میگذارند و مطمئن هستیم، سفر جنابعالی به پاریس فرصتهای فراوانی را برای انجام کارهای بزرگتر در حوزه دوجانبه، منطقهای و بینالمللی مهیا خواهد کرد.
در روزهای آینده شاهد حضور پررنگتر شرکتهای معظم فرانسوی در سرمایهگذاریها در ایران خواهیم بود. حرف ما با ارباب صنایع فرانسه در حوزههای خودروسازی، هواپیمایی و محیط زیست این است که باید اینبار برای سرمایهگذاری و ایجاد اشتغال بازگردید. وزیر امور خارجه فرانسه در پایان با بیان اینکه در کشور ما در زمینه جهانگردی، کشورها دارای ردهبندی خاصی هستند، گفت: جایگاه ایران در این جدول ارتقا خواهد یافت و خوشحال خواهیم شد که میزبان جهانگردان ایرانی باشیم. ما همچنین از همکاری در حوزههای علمی، آموزشی و به ویژه حضور دانشجویان دو کشور، استقبال میکنیم.