شاید اکنون باید به این فکر کرد که کدام تشکل روحانی(مجمع روحانیون مبارز و مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم) یا کدام یک از چهرههای معتدل و مردمی(آیت الله هاشمی رفسنجانی،حجت الاسلام روحانی و حجت الاسلام حسن خمینی)، ضرورت توجه بیشتر به مجلس خبرگان را درک میکند؛ آنهم هنگامی که اصولگرایان این مجلس را در اختیار خود گرفتهاند و در عین حال از جناحی نشدن آن هم سخن میگویند!
در روزهایی که تبوتاب انتخابات مجلس، نگاه اصلاحطلبان را به خود معطوف کرده است، اصولگرایان خود را برای حضور در دو انتخابات آماده میکنند و میدانند که در انتخابات اسفند 94 باید برای خبرگان رهبری هم برنامه و لیست داشته باشند.در حالی که اصولگرایان، اعضای ارشد خبرگان رهبری (مصباح- موحدی کرمانی- یزدی) را در حلقه اصلی تصمیمگیری خود قرار دادهاند، اما محمدرضا باهنر از اصلاحطلبان میخواهد که خبرگان را سیاسی نکنند: «ماموریت مجلس خبرگان ماموریت خطیر و سنگینی است و این مجلس پشتوانه ولایت فقیه است. تاکید ما این است که در انتخابات مجلس خبرگان مسائل را سیاسی نکنیم. ممکن است عدهای خواب آشفته ببینند، اما ما باید مواظب باشیم که خواب آشفته آنها تعبیر نشود. البته خیال ما از نتیجه انتخابات خبرگان راحت است، اما با انسجام نباید کاری کنیم که این انتخابات دوقطبی شود.»
خبرگانی که سیاسی شده است
اما خواهناخواه خبرگان در مسیر متفاوتی قرار گرفته است. اختلافات بعد از وفات آیتالله مشکینی دیده شد که اکبرهاشمی به صندلی ریاست خبرگان جلوس کرد و صدای اعتراض برخی بلند شد. از طریق انتخابات میاندورهای آیت الله مهدوی کنی آمد تا یکی دو سالی صندلی مشکینی را در اختیار بگیرد، اما اجل به او نیز مهلت نداد تا سرانجام محمد یزدی در انتخاباتی دو مرحلهای بر صندلی نخست خبرگان قرار بگیرد. به این ترتیب مجلسی که در سه دوره اول یک رئیس داشت، در دوره اخیر تا اینجا با احتساب جلسههایی که آیتالله مهدوی کنی در کما بود و هاشمی شاهرودی نایب رئیس، جلسات را اداره میکرد، پنج رئیس متفاوت را بر صدر خود دیده است.
لیست اصلاحطلبان و اعتدالگرایان برای خبرگان
احزاب اصلاحطلب به جز مجمع روحانیون و مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم عموما نیرویی برای حضور در انتخابات خبرگان ندارند. با این حال نام بعضی اعضای سابق مجلس خبرگان برای حضور در انتخابات از سوی برخی رسانههای اصولگرا و اصلاحطلب منتشر شده است.علیاکبر هاشمی رفسنجانی، حسن روحانی، سید حسن خمینی، مجید انصاری (نماینده سابق مجلس خبرگان)، محمود علوی (وزیر اطلاعات و عضو فعلی مجلس خبرگان) علی یونسی (وزیر پیشین اطلاعات) سیدهادی خامنهای (نماینده سابق مجلس خبرگان)، علی اکبر محتشمی پور (نماینده سابق مجلس خبرگان)، محسن موسویتبریزی (نماینده سابق مجلس خبرگان) هاشمزاده هریسی (عضو فعلی مجلس خبرگان) محمد علی شهیدی (معاون رئیس جمهور و رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران) و سید محسن خرازی (عضو فعلی مجلس خبرگان) ابوالقاسم علیدوست (عضو جامعه مدرسین) محمدجواد فاضل لنکرانی (عضو جامعه مدرسین) سید محمد غروی (عضو جامعه مدرسین) و علوی بروجردی (از اساتید برجسته حوزه علمیه قم) از جمله افرادی هستند که در صورت نامزدی در انتخابات خبرگان شانس زیادی برای ورود به این مجلس را دارند، اما ظاهرا گروههای اصلاحطلب هنوز به این جمعبندی نرسیدهاند.
یک سایت اصولگرا در خبری مدعی شده بود آیتالله موسوی بجنوردی و آیتالله صانعی در قم در حال معرفی افرادی برای انتخابات خبرگان هستند. چندی قبل نیز یک سایت دیگر خبر از لیست نزدیک به آیتالله هاشمی در انتخابات خبرگان داده بود که بلافاصله از سوی دفتر رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام تکذیب شد.آیت الله هاشمی رفسنجانی به خبرنگاران گفته «باندی و جناحی شدن» انتخابات مجلس خبرگان رهبری «از اعتبار آن در جامعه» میکاهد و در عین حال، نامزدی خود را در انتخابات رد نکرده بود: «تصمیمات خبرگان طولانیمدت است. جان من هم با انقلاب آمیخته شده و هر جا که ببینم از آن ناحیه خطری متوجه انقلاب میشود، برای رفع آن خطرها در حد وسع و توان خودم وارد میشوم. اصلاً مصلحت نیست که هر کسی با هر هدفی برای اعتبار رهبری نظام که کار مجلس خبرگان است، در جامعه شبهه درست کند.اصلاحطلبان در ادوار مختلف خبرگان حضور پررنگی نداشتهاند.
در آخرین دوره انتخابات خبرگان، اعتماد ملی لیستی منتشر کرد که از نیروهای اصلاحطلب و اصولگرای معتدل تشکیل شده بود که از آن لیست مشکینی، هاشمیرفسنجانی، محمدیگیلانی، حسن روحانی، محسن قمی، باقریکنی و خرازی به مجلس خبرگان راه یافتند.شاید اکنون باید به این فکر کرد که کدام تشکل روحانی (مجمع روحانیون مبارز و مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم) یا کدام یک از چهرههای معتدل و مردمی (آیت الله هاشمی رفسنجانی،حجت الاسلام روحانی و حجت الاسلام حسن خمینی)، ضرورت توجه بیشتر به مجلس خبرگان را درک میکند؛ آنهم هنگامی که اصولگرایان این مجلس را در اختیار خود گرفتهاند و در عین حال از جناحی نشدن آن هم سخن میگویند!
بعید است بدبینانهترین نگاه سیاسی هم بتواند حضور اصولگرایان را منطقی، و حضور اصلاح طلبان را در انتخابات خبرگان سیاسی تلقی کند، هرچند اعضای ارشد مجلس خبرگان رهبری در حلقه اصلی تصمیمسازی اصولگرایان قرار گرفتهاند و در تناقضی عجیب از اصلاحطلبان میخواهند خبرگان را سیاسی نکنند. در چنین شرایطی احتمالا حضور هر چهرهای که به مذاق جریان مقابل خوش نیاید، سیاسی و جناحی تلقی خواهد شد؛ شرایطی که شاید به واسطه آن جریان اصلاحطلب که مثلث (هاشمی رفسنجانی-حسن روحانی-سید حسن خمینی) بهترین ترکیب ممکن خواهد بود، تحت فشار قرار بگیرد.
خبرگان رهبری؛ میدان جدید رقابت
گرچه انتخابات مجلس خبرگان رهبری به طور سنتی عرصه ای برای رقابت میان تشکلهای روحانی اصولگرا و اصلاحطلب و در راس آن جامعه روحانیت مبارز و مجمع روحانیون مبارز بوده است، اما به نظر می رسد برنامهریزی دیگر تشکلهای سیاسی برای این مجلس نیز آغاز شده است.در آخرین دوره انتخابات مجلس خبرگان رهبری که در آبان 85 برگزار شد، مجمع روحانیون مبارز و دیگر احزاب اصلاحطلب تدارک گستردهای را برای ورود پرقدرت در این انتخابات دیده بودند تا شاید در روزهایی که نهادهای سیاسی چون مجلس، شورای شهر و ریاست جمهوری را به اصولگرایان واگذار کرده بودند صندلیهای اکثریتی خبرگان از آن خود کنند اما آنچه در نهایت رخ داد آن بود که مجلس خبرگان چهارم هم با اکثریت چهره هایی مستقل و غیر اصلاح طلب شکل گرفت.
ردصلاحیتها در این دوره از انتخابات و شرط آزمون کتبی فقهی را شاید بتوان از دلایل اصلی ناکامی اصلاح طلبان در آن دوره دانست، آنگونه که مجید انصاری از چهره های شاخص مجمع روحانیون که در همان زمان عضو مجلس خبرگان بود به دلیل عدم حضور در آزمون فقهی، صلاحیتش برای این دور از انتخابات تایید نشد.اگر انتخابات مجلس چهارم خبرگان برای اصلاحطلبان از حیث نگه داشتن یک پایگاه سیاسی اهمیت داشت، انتخابات مجلس پنجم خبرگان برای اصولگرایان شاید از این باب حائزاهمیت باشد که اصولگرایان در تلاشند تا سنگرهای سیاسی باقیمانده خود را حفظ و به رقبا واگذار نکنند و مجلس خبرگان بنا به اهمیتی که در ساختار سیاسی کشور دارد از مهمترین این نهادهای سیاسی است.
خیز بلند اصلاح طلبان برای حاکم شدن بر مجلس خبرگان
اصلاحطلبان خیز بلندی را برای انتخابات مجلس خبرگان برداشتهاند. آمادهسازی چهرههای سفید و کم حاشیه از یک سو و فضاسازی برای بازگرداندن صندلی ریاست مجلس خبرگان به آیتالله هاشمی رفسنجانی را شاید بتوان مشخصترین استراتژی اصلاح طلبان برای انتخابات مجلس خبرگان دانست. آنگونه که به نظر میرسد جریانات و تشکلهای اصلاحطلب و در راس آن مجمع روحانیون مبارز به عنوان تشکل روحانی صاحب نفوذ این اردوگاه حاضر به ریسک کردن بر روی چهره های قدیمی و باسابقه خود که سایه ردصلاحیت برسرشان است، نیستند و آماده کردن چهرههایی چون سیدحسن خمینی که بی حاشیه و خوشنام هستند و قابلیت به صحنه آوردن جمعیت خاکستری و جوانان به صحنه را دارند را برنامه اصلی خود قرار داده اند.در این میان گرچه سیدحسن خمینی تاکنون پاسخی به این دعوت اصلاح طلبان نداده است اما برخی خبرها حکایت از آن دارد که چهرههای باسابقه اصلاحطلب از یادگار امام خواستهاند خود را برای این دوره از انتخابات آمده سازد.
اصلاحطلبان که در انتخابات پیشین از محل ردصلاحیتها و آزمون کتبی فقهی ضربه خوردند حتی از سیدحسن آقا خواستهاند در صورتی که شورای نگهبان خواستار حضور وی در آزمون علمی اجتهاد شد آن را بپذیرد و شرکت کند.گویی اصلاحطلبان که پیش از این نیز با تمرکز بر روی مهرههای سفید و خوشنام در انتخاباتی جون شوراهای شهر و ریاست جمهوری 76 توانسته بودند بر رقبای خود پیروز شوند اینبار هم درصدد هستند با پیگیری این استراتژی کرسیهای خبرگان را از آن خود کنند.در سویی دیگر اما چشم امید اصلاحطلبان همچون چندسال اخیر به آیت الله سیاست ایران است. هاشمی رفسنجانی این روزها در 78 سالگی گویی جانی دیگر یافته است و به صفحه شطرنج سیاست ایران بازگشته است تا کهنه کار بودن و سیاس بودنش را به رخ جوانترها بکشد.
حضور 26 ساله در هیات رییسه مجلس خبرگان و 3 سال ریاست بر این مجلس داشتههای آیت الله را آنقدر پربار کرده است که اصلاحطلبان وی را از گزینههای اصلی ریاست این مجلس در دوره بعدی بدانند و از هم اکنون سعی در نزدیک کردن خود به آیت الله هاشمی رفسنجانی و قرار گرفتن دیگربار زیر سایه او داشته باشند. چندی پیش نیز برخی جریانات مخالف رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام از لیست 50 نفره وی برای این انتخابات خبر دادند که در تلاش است با همراهی خاتمی کرسیهای مجلس خبرگان را از آن طیف سیاسی نزدیک به خود کند.هاشمی سیاست ایران اما بازیگردان باهوش سیاست ایران است، او که همین سالهای نه چندان دور در فضای متشنج مجلس خبرگان سال 89 کرسی ریاست را به آیت الله مهدوی کنی سپرده و به صحن هبوط کرده بود، مرد بی گدار به آب زدن نیست.
چه آنکه به نظر میرسد آیتالله با طمانینه درحال چینش پازلهای انتخابات مجلس خبرگان است. به میدان آوردن حسن روحانی به این دوره از انتخابات از یک سو و راضی کردن سیدحسن خمینی برای شرکت در این انتخابات؛ برگهای برنده هاشمی رفسنجانی هستند تا هاشمی رفسنجانی اینبار با دو بال همراه و قدرتمند و محبوب پا به مجلس خبرگانی بگذارد که شاید ریاستش را از آن خود کند.