یک تحلیلگر سیاسی در گزارشی به پنج سوال مهم و اصلی درباره اقدامات نظامی اخیر ترکیه علیه داعش و به طور همزمان علیه پ.ک.ک و تاثیر توافق اخیر آنکارا و واشنگتن بر منطقه پاسخ گفت.جیم مایکلز در پایگاه خبری «یو.اس.ای تودی» در گزارشی نوشت،ترکیه یک کشور میانهرو و عضو ناتو است که متحد مهم آمریکا در منطقه محسوب میشود، اما در ائتلاف جنگ با داعش به رهبری آمریکا یک شریک بیمیل بود تا زمانی که حملات اخیر این گروه شبهنظامی علیه ترکها کمک کرد که دولت این کشور نظرش را تغییر دهد. ماه گذشته، آمریکا و ترکیه اعلام کردند درباره همکاری مشترک در جنگ با داعش در سوریه به پیشرفتهایی دست یافتهاند. این در حالی است که این روابط پیچیده توام با ریسکها و منافع رقابتی در منطقه است که هر یک از کشورها، متحدان متفاوت و دشمن اصلی برای خود دارند.در ادامه سوالات و پاسخهای مهم درباره اینکه چرا ترکیه در جنگ شرکت کرد، مطرح میشود.
* توافق جدید چه مسائلی را دربر دارد؟
** ترکیه توافق کرد که به جنگندهها و تجهیزات نظامی آمریکا مجوز استفاده از پایگاه هوایی اینجرلیک در جنوب ترکیه را بدهد. در این باره پنتاگون میگوید،حملات پهپادهای مسلح از ترکیه به مواضع داعش در خاک سوریه به عنوان بخشی از توافق آغاز شده است.همچنین جنگندههای ترکیه در بمبارانهای ائتلاف علیه داعش در سوریه شرکت کرده و از سوی دیگر دو کشور بر ایجاد منطقه حائل در زمین در مرز سوریه توافق کردند.
* چه اتفاق خوبی برای ائتلاف آمریکا رخ داده است؟
** در درجه اول جنگندههای آمریکایی حاضر در پایگاههای ترکیه به اهدافشان در سوریه نزدیکتر هستند، مناطقی که از یکسو نیروهای بشار اسد در حال جنگ با داعش و شورشیان مورد حمایت آمریکا هستند و از سوی دیگر کردها علیه نیروهای داعش میجنگند. این پایگاه به جنگندهها اجازه میدهد که به اهدافشان نزدیکتر باشند و در هوا بیشتر بمانند و حملات موثری داشته باشند. دوم، حضور فعال ترکیه میتواند از نظر سیاسی باعث تقویت ائتلاف شود زیرا ترکیه یکی از بزرگترین کشورهای مسلمان است که نفوذ سیاسی و اقتصادی در منطقه دارد.
* آیا آمریکا منطقه «پرواز ممنوع» ایجاد خواهد کرد؟
** جزئیات «منطقه حائل» در مرز سوریه-ترکیه هنوز شکل نگرفته ، اما واشنگتن اعلام کرده است که منطقه «پرواز ممنوع» نمیخواهد، منطقهای که ترکیه مدتها به دنبال آن بوده است. آمریکا در برابر منطقه پرواز ممنوع مقاومت میکند زیرا در این صورت جنگندههای متحد باید در صورت ورود یک جنگنده سوری آن را ساقط کنند و این به معنای جنگ مستقیم با نیروهای سوری است. این در حالی است که منطقه حائل مورد نظر آنها تنها یک منطقه پاکسازی شده در مرز سوریه و ترکیه است.
هنوز آنکارا و واشنگتن تصمیم نگرفتهاند که چه نوع نیرویی در این عملیات شرکت کند. ترکیه اعلام کرده است که به سوریه نیروی زمینی نمیفرستد اما نیروهای مورد حمایت ترکیه ممکن است که تلاش کنند به سمت نیروهای دولت اسد پیش بروند که این مساله میتواند خطراتی را برای ائتلاف به رهبری آمریکا ایجاد کند.
* چه خطراتی در این باره وجود دارد؟
** ترکیه از این توافق برای پوشش حملاتی علیه جداییطلبان کرد که دولت این کشور سالهاست با آنها در حال جنگ است، استفاده میکند. این مساله ممکن است برای آمریکا مشکلاتی به همراه داشته باشد زیرا کردهای سوری و عراقی نیروهای زمینی بسیار موثرتری در جنگ با نیروهای داعش هستند و حملات ترکیه میتواند مانع تلاشهای کردها برای شکست داعش شود. گروههای مختلف کردی در سوریه، عراق و ترکیه وجود دارند آنها میخواهند با یکدیگر رابطه و یک دولت مستقل داشته باشند که ترکیه کاملا با آن مخالف است، بر همین اساس ترکیه پس از توافق با آمریکا، بلافاصله مواضع کردها در شمال عراق را مورد هدف قرار داد.
* آیا توافق با ترکیه این ریسک را افزایش نمیدهد که آمریکا را بیشتر وارد جنگ داخلی سوریه بکند؟
** بله، آمریکا به داعش به عنوان مهمترین تهدید در منطقه مینگرد. واشنگتن نیز میخواهد که بشار اسد از ریاستجمهوری کنارهگیری کند اما آمریکا میخواهد که این اقدام از طریق راهحل سیاسی در جهت حفظ ثبات در سوریه در طول انتقال حکومت و جلوگیری از هرگونه بحران برخلاف هنگامی که رهبران لیبی و یمنی خارج شدند، انجام گیرد.اما ترکیه مشکلات موجود را به گونهای دیگر مینگرد: این کشور خروج اسد را اولویت خود میداند. پنتاگون در این باره اعلام میکند که هیچ قصدی برای ورود به جنگ مستقیم با نیروهای اسد ندارد اما اگر شورشیان مورد حمایت ترکیه و جنگندههای آن شروع به حمله به ارتش دولت سوریه بکنند، اثبات این امر دشوار است.
از طرفی،بی.بی.سی ترک در گزارشی به این سئوال پرداخته که آیا پایگاه اینجرلیک میتواند از وزیدن بادهای سرد در روابط آنکارا-واشنگتن که مدتی شدت گرفته بود، جلوگیری کند و باعث گرمی روابط شود؟در این گزارش درباره استفاده آمریکا از پایگاه هوایی اینجرلیک در ترکیه برای انجام عملیات هوایی علیه نیروهای داعش آمده است: پس از توافق اخیر آنکارا و واشنگتن، پنتاگون اعلام کرد، پهپادهای آمریکایی برای اولین بار برای مورد هدف قرار دادن داعش از این پایگاه نظامی به پرواز در آمدند.مولود چاووش اوغلو، وزیر خارجه ترکیه ساعاتی پیش از این اعلام، از انجام عملیات گسترده علیه داعش با همکاری آمریکا خبر داده بود.اما آیا اتفاقات اخیر نشان از یک دوره جدید است؟ یا اینکه این تحولات اخیر را باید همکاری ساده میان دو کشور تلقی کرد و اختلاف نظرهای مقامات دو کشور درباره سوریه ادامه داشته و تنها به دلیل لزوم بر حرکت مشترک، این اقدام شروع شده است؟
آمریکا در راس یک ائتلاف از یک سال گذشته، حملات هوایی خود را علیه داعش آغاز کرد اما در طول این مدت ترکیه به دلیل همکاری نه چندان زیاد خود با این ائتلاف مورد انتقاد آمریکا قرار گرفته و همواره دولت آنکارا این انتقادات را رد کرده است.آمریکا در سال 1991 در طول جنگ خلیج فارس به صورت موثر از پایگاه هوایی اینجرلیک استفاده کرد.کارشناسان درباره استفاده آمریکا از این پایگاه هوایی و تاثیر آن بر تحولات منطقه نظرات مختلفی دارند.سینان اولگن، رییس مرکز پژوهشهای سیاست خارجی و اقتصاد با بیان اینکه توافق اخیر میان ترکیه و آمریکا یک نقطه عطف در روابط دو کشور است، میگوید: استفاده از پایگاه هوایی در روابط دو کشور از مدت زمان بسیار طولانی یکی از محورهای گفتگو میان مقامات دو کشور بوده و حتی این مساله بر روابط دو کشور تاثیر منفی داشته است. بر همین اساس از هر طرف که بررسی کنیم توافق اخیر، را میتوان به عنوان یک گام مثبت در مناسبات دو کشور دانست.وی با اشاره به تصور کشورهای غربی مبنی بر اینکه ترکیه در مبارزات ائتلاف علیه داعش چندان حضور موثری نداشته است، اضافه میکند که با این توافق دیگر این تصور کشورهای غربی پاک شده است.اولگن با بیان اینکه ترکیه مواضعش را از ماه آوریل سال گذشته درباره داعش تغییر داده است، خاطرنشان میکند که بمباران مواضع داعش از سوی ترکیه نشان میدهد که این کشور در ائتلاف ضد داعش قرار دارد و این مساله میتواند تاثیر مثبتی بر روابط دو کشور بگذارد.
وی با اشاره به اعتراضات گزی و تاثیر آن بر روابط واشنگتن – آنکارا نیز گفت: پس از این تحولات به همراه عملیات گسترده 17 دسامبر علیه پولشویی در ترکیه، دیالوگ اوباما و اردوغان به پایینترین حد رسید و حتی میتوان گفت، محوشد. اما توافق اخیر باعث بسته شدن این فصل از روابط شد و شاید باعث ورود دو کشور به مرحله جدیدی از روابط شود.اما سلیم کورو، از کارشناسان انجمن پژوهشهای سیاسی-اقتصادی ترکیه در باره توافق اخیر میان دو کشور بدگمان است.
وی با اشاره به سردی روابط میان مقامات دو کشور اعلام میکند که به نظر میرسد که این توافق نتواند باعث تغییرات قابل توجهی در روابط دو کشور شود. بر همین اساس در بعد کلی نمیتوان این توافق را به عنوان نقطه عطف تلقی کرد.همچنین اوزگور اونلو حیصارجیکلی، رئیس دفتر بنیاد مارشال آلمان در آنکارا میگوید اگر نمیتوان مساله استفاده از پایگاه هوایی اینجرلیک را به معنای برطرف شدن کامل اختلاف نظرها میان ترکیه و آمریکا دانست اما میتوان به عنوان نشانهای مبنی بر کاهش این اختلاف دیدگاهها تلقی کرد. وی اضافه میکند که بدون شک اتخاذ نقش فعال تر در مبارزه با داعش از سوی ترکیه میتواند تاثیر مثبتی بر نقشهها و برنامههای آمریکا بر جای بگذارد و انتظار میرود که امکان همکاری نزدیک را میان دو کشور درباره مسایل سوریه و عراق ایجاد کند.به همراه این تحولات، یکی از موضوعات پیشروی دو کشور، بر اساس مطالبه دولت آنکارا، ایجاد منطقه حائل است. اگرچه در این باره وزیر خارجه ترکیه در اظهاراتی از ایجاد چنین منطقهای خبر داده بود اما هنوز مقامات آمریکا این مساله را تایید نکردهاند.اولگن در این باره میگوید که در مقابل استفاده آمریکا از پایگاه اینجرلیک ترکیه مطالبه ایجاد منطقه حائل را مطرح کرده است. اما هنوز نحوه ایجاد چنین منطقهای در هاله ای از ابهام قرار دارد زیرا هنوز معلوم نیست که در میدان نبرد چه نیرویی در این منطقه حضور یابد. به نظر میرسد هنوز توافق جدی در این باره وجود ندارد.
در این حال،تمامی اقدامات ترکیه از جمله حمله هوایی به خاک سوریه بعد از سفر هیئت بلند پایه نظامی آمریکایی به آنکارا انجام گرفت تا برخلاف سکوت ترکها در برابر جنایات کوبانی امروز شاهد حملات ادعایی آنها علیه مواضع داعش باشیم.یک انفجار مهیب در مرز سوریه وترکیه اینبار در بخش ترکیهای آن به وقوع پیوست تا ناگهان جنگنده های ارتش این کشور حریم هوایی سوریه را علنا و رسما نقض کرده و به بهانه حمله به مواضع و محل تجمع داعش در حریم هوایی همسایه خود جولان دهند و بدین شکل آنکارا بعد از سالها حمایت از تروریسم خود نیز ژست مبارزه با تروریسم به خود بگیرد.
این تجاوز و تهاجم در حالی صورت گرفته که دقیقا یک ماه پیش منابع آگاه دیپلماتیک به هفته نامه فلسطینی المنار خبر داده بودند که ترکیه و قطر دو ضلع اصلی حمایت از تروریسم در منطقه و به خصوص در سوریه، عراق و مصر محسوب می شوند و دولت آمریکا چشم خود را در مقابل این اقدامات آنها در منطقه بسته نگه داشته است.کارشناسان عرب اعلام می کنند، انفجار انتحاری اخیر در منطقه مرزی سروچ تغییرات دراماتیکی را در رویکردهای آنکارا به وجود آورده است، اما با این وجود همچنان این پرسش باقی است که آیا آنچه را که امروز از سیر تحولات در موضع آنکارا از انفجار تا موج دستگیریها در استان های مختلف ترکیه مشاهده می کنیم ، موضعی انفعالی از شریکی مورد خیانت قرار گرفته است یا آنکه نقشه ای مدیریت شده بر اساس سناریویی از پیش طراحی شده میباشد که باید بدین شکل در صحنه جهانی به نمایش در آید.
با نگاهی به عملکرد ترک ها، سخنان ومواضع آنها از بدو آغاز بحران سوریه تا به امروز شاهد آن هستیم که آنکار سه دشمن را با سطح متفاوت در برنامه های خصمانه خود در بحران سوریه مورد هدف قرار داده بود.اولین آنها دولت مردمی سوریه است که رسما به جنگ علیه آن می پردازد، دوم گروه های کرد سو��یه که امتداد شاخه های آنها به کردهای ترکیه نیز می رسد و در پایان محور مقاومت و در راس آن حزب الله لبنان است که همچون سدی در برابر شکل گیری امپراتوری آنها قد علم کرده است.
پس داعش نه تنها تا کنون جزو دایره دشمنان محسوب نمیشد بلکه با نگاهی به همکاری های گسترده اقتصادی وتسلیحاتی فیما بین بیشتر جایگاه یک متحد کامل را برای اهداف ترکیه در داخل سوریه، عراق و حتی مصر ایفا می کند نه یک دشمن که در پی تهدید طرف مقابل است.بعد از انفجار سروچ اولین تماس آنکارا با دولتمردان آمریکایی بود که در چارچوب آن از یک سو قول حمایت آمریکا از اردوغان اعلام شد و از سوی دیگر پایگاه اینجرلیک در لحظاتی در اختیار آمریکایی ها قرار گرفت بدون آنکه کسی از مقامات ترکیه نسبت به چنین اقدامی خردهای بگیرد یا مخالفان دولت بتوانند در این رابطه اعتراضی کنند.
تمامی اقدامات ترکیه از جمله حمله هوایی به خاک سوریه بعد از سفر هیات بلند پایه نظامی آمریکایی به آنکارا انجام گرفت تا برخلاف سکوت ترکها در برابر جنایات کوبانی امروز شاهد حملات ادعایی آنها علیه مواضع داعش باشیم.ناگهان همه مشکلات سیاسی و ضعف حزب اردوغان در ساختار حاکمیتی این کشور به فراموشی سپرده و انتقادها در مورد نحوه تشکیل کابینه نیز ناگهان وبه شکل خلق الساعه ای فروکش کردند تا احتمال اعلام انتخابات زود هنگام نیز در سایه احتمال گسترش جنگ حداقل مسکوت نگه داشته شود.
برخی از تحلیلگران این تحرک ترک ها را بی ارتباط با قدرتنمایی دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران در سطح جهانی نمی دانند، موفقیتی که بسیاری از شخصیت های سیاسی واقتصادی جهان را پشت دروازههای تهران به صف کرده و در مقابل نگرانی رقبای منطقه ای را در کمرنگ شدن جایگاهشان در آن برانگیخته است.این عملیات تروریستی در شرایطی انجام گرفت که ارتش سوریه پیروزی های قابل توجهی را کسب کرده ودر حال بازپس گیری مناطق سوق الجیشی مهمی است در حالیکه نیروی هوایی سوریه در آن نقشی غیر قابل چشمپوشی دارد.از سوی دیگر دولت عراق هم آخرین آماده سازیها برای باز پسگیری مناطق مهمی از غرب این کشور را از گروه داعش انجام می دهد وحرف وحدیث هایی درباره نزدیک شدن تاریخ مصرف این گروه شنیده می شود.
همچنین نباید فراموش کرد که اکنون جنگجویان کرد موفقیت های قابل توجهی را در عقب راندن گروه داعش از برخی از مناطق تحت کنترل خود که اتفاقا برخی از آنها در نزدیکی خاک ترکیه است، کسب کرده اند مسئلهای که اردوغان و مشاورانش هرگز تاب تحمل آنرا ندارند.در چنین شرایطی آغاز تهاجم ترک ها به همپیمانان خود در خاک سوریه نیز آغاز شده است، اقدامی که در وهله اول به نفع دولت سوریه می نماید.این مسئله حتی برخی از کارشناسان را بر آن داشته تا از افتادن ترک ها دردامی که خود پهن کرده بودند ، یا گزیده شدن از ماری که خود در آستین پرورانده بودند هم سخن بگویند اما نباید فراموش کرد که این اقدام تروریستی زمینه را برای اقدامات جنایتکارانه بینالمللی ترکها در نقض حریم هوایی سوریه فراهم و راه را برای تعبیر خوابهای منطقه پرواز ممنوع ترک ها در سوریه هموار کرد. ادامه دارد...