سیامک باقری
رئیسجمهوری کشورمان از سوی خلیفه بن زائد آلنهیان امیر امارات عربی متحده و سلطان قابوس بن سعید پادشاه عمان دعوت به سفر از کشورهایشان شده است. این سفر از سوی همه طرفها بسیار پراهمیت تلقی شده و از آن نقطه عطفی در روابط خود یاد کردهاند. در این راستا، نخستوزیر امارات در دیدار با سفیر ایران در امارات گفت: «سفر احمدینژاد به امارات نقطه تاریخی روابط دو کشور است و امارات از تمام ظرفیتهای خود برای توفیق این سفر بهره خواهد گرفت.»
علیرغم مباحثی که در رابطه با سفر موصوف گفته شده، این سفر از دو منظر قابل توجه و دارای اهمیت است.
اهمیت کلان
بطور کلی دیدارها در سطح سران کشورها در مطالبات روابط بینالمللی دارای جایگاه ویژهای است. در واقع این اهمیت ناشی از کارکردهایی است که در چنین سطحی از مناسبات بروز میدهد به عنوان نمونه:
1- یکی از کارکردهای چنین سفرهایی، افزایش مناسبات اقتصادی طرفین میباشد، کشورها با ترتیب دادن سفرها در سطح سران این پیام را یادآور میشوند که آنها مایلند سطح روابط اقتصادی خود از وضع موجود را ارتقا داده و موقعیت بهتری را فراهم سازند.
در حال حاضر امارات در میان شرکای اقتصادی ایران رتبه اول را داراست. واردات ایران از امارات در سال گذشته هفت میلیارد و 500 میلیون دلار و صادرات ایران به امارات دو میلیارد و 500 میلیون دلار بوده است. با توجه به چنین وضعیتی وزیر خارجه امارات اذعان کرد که برای آنها، همکاری اقتصادی و صنعتی و ایجاد پروژههای مشترک میان دو کشور از اهمیت خاصی برخوردار است.
2- دومین کار ویژه مربوط به ارتقای سطح و روابط سیاسی دو کشور است. بین ایران با کشورهای همکاری خلیج فارس بویژه امارات در طی سالهای پس از انقلاب بواسطه تحریک عوامل فرامنطقهای دارای فراز و نشیبهای متعددی بوده است. اکنون تصمیم ایران که بر مبنای دعوت سران کشورهای امارات و عمان صورت گرفته این هدف استوار است که ایران مایل است سطح روابط سیاسی خود را تعییر داده و شرایط بهتری را فراهم سازند. اساساً در دیدگاه طرفین این نکته ملموس است که ارتقای روابط سیاسی دیپلماتیک در ثبات و آرامش منطقه بهتر میتواند کمک نماید.
3- کارکردهای امنیتی سومین هدف کلان سفرهای سران را میتواند تشکیل دهد. معمولاً یکی از انگیزههایی که به سفرهای در سطح سران دامن میزند، حول و حوش مباحث امنیتی بین طرفین است. با توجه به تحولات منطقه خاورمیانه بویژه عراق و همچنین برخی از مسایل اختلافی که بین ایران و امارات وجود داشته از جمله انگیزهها و عوامل بسترساز و دعوت از آقای احمدینژاد و پذیرفتن رئیسجمهوری ایران برای سفر به این کشورها است. جمهوری اسلامی ایران مدتهاست که اعلام کرد امنیت منطقه باید درون منطقهای و توسط کشورهای منطقه صورت گیرد، بر همین اساس تهران گفتگوهایی با سعودیها و کویتیها داشته فلذا این سفر میتواند باب جدیدی از موضوعات امنیتی را با اماراتیها و عمانیها باز کند.
4- افزایش توان دیپلماتیک کشور کار ویژه دیگر ارتقا دادن سطح روابط میباشد. تردیدی نیست که هر میزان سطح روابط بین کشورها افزایش یابد، توان دیپماتیک آنها در عرصههای مختلف سازمان بینالمللی و منطقهای مناقشات جهانی و منطقهای و سایر موارد نیز بالا خواهد رفت. اینکه نخستوزیر امارات در راستای سفر رئیسجمهور ایران میگوید: «قدرت توانمندی و اقتدار جمهوری اسلامی ایران اقتدار منطقه و جهان اسلام است» در واقع بیانگر این نکته است که ظرفیتهای ایران میتواند توان دیپلماتیک اماراتیها را افزایش دهد. به همین ترتیب اماراتیها یا عمانیها میتوانند در سطوح دیگری برای تهران مفید باشند.
اهمیت خاص
سفر رئیسجمهوری ایران به امارات میتواند دارای اهداف و اهمیت خاص نیز باشد. این مسئله عمدتاً ناشی از شرایط موجود در منطقه و نیاز ضروری به ایجاد همگرایی در منطقه میباشد. به عنوان نمونه:
1-آمریکاییها همچنان سیاست «جبههسازی ضد ایرانی» را در منطقه دنبال میکنند. سفری که معاون اول بوش به منطقه داشته دقیقاً در همین راستا ارزیابی میشود. اساساً بوش رئیسجمهوری آمریکا رسماً اعلام کرد که هدف اصلی چنی به منطقه به منظور تقویت جبهه ضدایرانی صورت گرفته است. بنابراین سفر آقای احمدینژاد به امارات و عمان اگر چه مصادف با سفر چنی به منطقه شده است اما فرصت بسیار خوبی است که سیاستهای تفرقهافکنانه آمریکاییها در منطقه را خنثی سازد. تجربه نیز نشان داده است که چنین سفرهایی بسیار موثر بوده است.
2- با توجه به اینکه رهبر معظم انقلاب سال جاری را به عنوان اتحاد ملی و انسجام اسلامی نامگذاری کردند، دولت موظف است که در این راستا برنامههای خود برای تحقق انسجام اسلامی را در دستور کار قرار دهد. سفر آقای احمدینژاد به امارات و عمان با این هدف صورت گرفته که بتوان با کاهش اختلافات فضای همگرایی و انسجام بیشتر را در منطقه فراهم سازد.
3- رشد جامعه ایرانی در امارات و استفاده از این پتانسیل ضرورت سفر سران ایران به امارات بیش از پیش آشکار ساخته بود. براساس آمار بازرگانی و صنعت دبی نشان میدهد که هم اینک 60000 شرکت ایرانی در دبی فعالیت دارند.
طبق همین آمار، کل سرمایه ایرانیان در دبی در سال 2005 به پیش از 200 میلیارد دلار رسید و این رقم در سال 2006 در حدود 300 میلیارد دلار حدس زده میشود.
بنابراین ارتقای سطح روابط میان ایران و امارات ضمن اینکه جمهوری اسلامی ایران میتواند در حمایت از شهروندان خود در امارات مساعدت بیشتری داشته باشد. در انتقال و تعامل این شهروندان با ایران نیز موثر خواهد شد.
4- آمریکا و برخی کشورهای اروپایی جهت تسلیم ایران و به واگذاشتن برنامههای هستهایاش سیاست انزواسازی ایران و محدودکردن منابع مالی و اقتصادی ایران را در دستور کار خود قرار دادند. همکاری و همگرایی ایران با همسایگان و ایجاد فضای دوستانه در منطقه از ناکامسازی سیاست موصوف بسیار موثر خواهد بود. تردیدی نیست که سفر سران در اعتمادسازی و تقویت روابط دوستانه تعیین کننده است.