رضا علوی
55 سال قبل و در اوج خیزش مردم ایران برای ملی کردن صنعت نفت، شورای امنیت سازمان ملل با میدان داری دولت انگلیس، اقدام به صدور بیانیه ای کرد که براساس آن ملی شدن نفت ایران «خطر و مشکلی برای صلح و جامعه بین الملل» عنوان گردید.
نیم قرن پس از آن بیانیه شرم آور، 51 عضو شورای امنیت سازمان ملل در اقدامی دیگر از جمهوری اسلامی ایران درخواست کردند تمامی فعالیت های مربوط به تولید چرخه سوخت هسته ای را به حالت تعلیق کامل درآورد. اگرچه در بیانیه جدید شورای امنیت که بانیان آن دولت انگلیس و فرانسه بودند، روح آپارتایدی بر فضای کلی آن غالب است اما به اعتقاد برخی تحلیلگران، نمی توان از کامیابی های ایران نیز در چگونگی صدور بیانیه و برخی بندهای آن به راحتی عبور کرد.
این بیانیه در شرایطی صادر گردید که پس از 02 دور مذاکرات سخت و پیچیده، بندهای آن بارها دچار تغییراتی اساسی گردید و در حالی که دولت های آمریکا، انگلیس و فرانسه خواستار بررسی فعالیت های هسته ای ایران در شورای امنیت سازمان ملل بودند، اما با پافشاری چین و روسیه، کار بررسی این پرونده بار دیگر به 53 عضو شورای حکام آژانس سپرده شد تا تمامی تلاش های این سه کشور همراه با نماینده آلمان در سازمان ملل با شکست مواجه گردد.
ناکامی دیگر غرب به ویژه آمریکا، عدم توفیق این کشور در صدور «قطعنامه» علیه ایران بود. براساس قوانین حقوق بین الملل، بیانیه های شورای امنیت که توسط رئیس این شورا صادر می شود، به هیچ وجه الزام آور نیست و تنها در حد یک درخواست و توصیه مطرح می باشد.
از سوی دیگر اعتراض های پیاپی جان بولتون نماینده تام الاختیار آمریکا در سازمان ملل به بیانیه صادره، نشان می دهد حتی خواسته های آمریکا در قالب این بیانیه غیرالزام آور هم محقق نشده و هیچ آینده شفاف و روشنی هم در مسیر آینده این پرونده وجود ندارد. از همین روی، بولتون به خبرنگارانی که از وی می خواستند پیش بینی خود را از روند رسیدگی به پرونده و احتمال اجماع بین المللی بر آن را بازگو نماید، گفت: اگر قادر به پیش بینی بودم حتما بخت خود را با بلیت های بخت آزمایی آزمایش می کردم.
سردرگمی، تشتت و بی برنامگی غرب در چگونگی برخورد با فعالیت های هسته ای کشورمان، از جمله معضلات اساسی است که این روزها بیش از هر زمان دیگر چهره خود را به نمایش گذاشته است. بلافاصله پس از صدور بیانیه شورای امنیت، کاندولیزارایس راهی برلین شد تا راه های برخورد با ایران در صورت عدم تعلیق فعالیت های هسته ای کشورمان بررسی شود اما اظهارات اشتاین مایر، جک استراو، سرگئی لاوروف، دای بینگو، فیلیپ دوست بلاژی و خاویرسولانا، وزرای خارجه آلمان، انگلیس، روسیه، چین، فرانسه و مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در این نشست نشان داد که تنها راه حل پرونده فعالیت های هسته ای ایران گفتگو، تعامل و تامین حقوق ملت ایران است و کمترین اقدامات تنبیهی همچون تحریم های گزینشی و هوشمند هم در میان اعضای دائم شورای امنیت جایی ندارد، چرا که آنان نیز به این حقیقت اعتراف دارند که ایران هسته ای یک واقعیت است و در کنار این واقعیت باید زندگی کرد. بیانیه شورای امنیت و نتایج نشست برلین نشان داد که غرب حتی از نمایش انسجام هم در برخورد با فعالیت هسته ای ایران عاجز است.