ایران طی اظهاریه ای که در اکتبر 2003 به آژانس بین المللی انرژی اتمی ارائه کرد، پذیرفت که تجارب و آزمایش هایی را در زمینه عمل آوری مجدد «پلوتونیوم» در مرکز تحقیقات هسته ای در سال های 1988 تا 1992 انجام داده است. اما آژانس هیچ گونه سند و مدرکی دال بر اینکه ایران فعالیت عمل آوری مجدد را فراسوی تجارب آزمایشگاهی انجام داده، نیافته است.
اما پلوتونیوم چیست؟ پلوتونیوم یک عنصر شیمیایی رادیواکتیو و فلزی است که نماد آن Pu و عدد اتمی آن 94 می باشد و ظاهری نقره ای رنگ دارد و هنگامی که اکسید می شود رنگش تاحدی به زرد تیره می گراید و از اورانیوم هم «شکافت پذیرتر» می باشد. این عنصر در سال 1940 و در دانشگاه کالیفرنیا برکلی کشف شد و با توجه به کشف سیاره پلوتو، پلوتونیوم نام گرفت. این فلز در طبیعت پیدا نمی شود. در واقع پلوتونیوم بر اثر واکنش هسته ای ایزوتوپ اورانیوم به وجود می آید. این عمل در نیروگاه های هسته ای ایجاد می شود. یعنی در نیروگاه های هسته ای چه آب سنگین و چه آب سبک در اثر جذب نوترون توسط اورانیوم 239، پلوتونیوم تولید می شود. در درون هسته پایدار اورانیوم 239 یکی از نوترون ها خود به خود به پروتون و یک الکترون تبدیل می شود. در نتیجه به تعداد پروتون ها یکی اضافه شده و عنصر جدید که 94 پروتون دارد را پلوتونیوم می نامند. پلوتونیوم دارای 15 ایزوتوپ است که مهمترین آنها عبارتند از: Pu238 با نیمه عمر حدود 88 سال، Pu239 با نیمه عمر 2400 سال، Pu240 با نیمه عمر حدود 6500 سال، Pu241 با نیمه عمر 14 سال و Pu242 با نیمه عمر حدود 37600 سال. این پلوتونیوم در اثر شکافت گرمای زیادی تولید می کند. این گرما در ژنراتورهای گرمایی رادیوایزوتوپ می تواند الکتریسیته تولید کند. ایزوتوپ 239 بیشترین درصد پلوتونیوم تولیدی در نیروگاه های هسته ای را به خود اختصاص داده است. پلوتونیومی که در نیروگاه های اتمی تولید می شود، دو نوع است:
1- رده نظامی؛ پلوتونیومی که حاوی حداقل 93 درصد ایزوتوپ 239 باشد (یعنی 93 درصد غنی شده باشد) پلوتونیوم «رده نظامی» نامیده می شود ودر ساخت بمب اتم کاربرد دارد. با برخورداری از سطح فناوری پایین در ساخت بمب اتمی می توان با سه الی شش کیلوگرم پلوتونیوم رده نظامی، بمب اتمی با قدرت یک تا 20 کیلوتن تولید کرد. با سطح بالایی از فن آوری می توان با یک تا سه کیلوگرم، بمبی با قدرت مشابه تولید کرد. قابل ذکر است که تولید پلوتونیوم «رده نظامی» توسط نیروگاه های خاص که به این منظور طراحی شده اند و یا توسط نیروگاه های تحقیقاتی آب سنگین و یا با عملکرد کم توان نیروگاه های معمولی صورت می گیرد.
2- رده نیروگاهی؛ پلوتونیوم تولید شده در نیروگاه های هسته ای پلوتونیوم رده نیروگاهی نامیده می شود و برای ساخت بمب اتم مناسب نیست. مناسب نبودن پلوتونیوم «رده نیروگاهی» به معنی غیرممکن بودن ساخت بمب اتم با آن نیست. پلوتونیوم در ساخت سلاح های رادیولوژیکی و ساخت زهرهای (نه الزاما مهلک) نیز کاربرد دارد.