محمد مهدى اسلامى
انتخابات دوم خرداد ۱۳۷۶ و رأى بالاى سید محمد خاتمى سبب گردید در ۱۹ آذر سال ۷۷ سعید حجاریان که به عنوان استراتژیست جناح پیروز شناخته مى شد، در گفت و گو با روزنامه ایران راهبرد اصلى جبهه دوم خرداد را «فتح سنگر به سنگر تا رسیدن به سنگر فرماندهى» عنوان نماید. این راهبرد او موجى از واکنش را برانگیخت تا سرانجام عضودیگرى از شوراى مرکزى حزب مشارکت در جلسه پرسش و پاسخ دانشجویان دانشگاه تهران، گفت: «ما به دنبال حاکمیت یکپارچه هستیم و فتح سنگر به سنگر تا رسیدن به سنگر فرماندهى را در دستور کار قرار داده ایم. ما براى فتح قوه قضائیه هم برنامه داریم، اما اولویت فعلى ما فتح مجلس ششم است . »براساس این راهبرد، با حضور در قدرت و فشار از پائین که با طرح مباحثى همچون حاکمیت دوگانه، بحران مشروعیت، شالوده شکنى از نظام حقوقى، فعال کردن جبهه تجدیدنظرطلبان بیرون حاکمیت و رادیکال نمودن محیط هاى دانشجویى همراه خواهد بود، مى توان در بالا چانه زنى کرد و مناصب کلیدى نظام را یکایک به تسخیر درآورد.
وقتى اصلاح طلبان پس از اشراف بر کلیدى ترین پست اجرایى (ریاست جمهورى) از فتح سنگر به سنگر سخن مى راندند، کسى باور نمى کرد فتح سنگرهاى بعدى آنقدر ارزشمند باشد که حتى مدعیان مردم سالارى با الهام گرفتن از منطق ماکیاولى، به هر عمل غیر اخلاقى دست بزنند. اما این راهبرد در انتخابات شوراهاى اسلامى شهر و روستا و انتخابات مجلس شوراى اسلامى دنبال شد. طبق قانون صلاحیت نامزدهاى انتخابات شورا ها توسط مجلس باید تأیید مى گردید اما زمانى که اسلحه کشیدن عضو دوم خردادى هیأت نظارت بر انتخابات نیز نتیجه اى براى تأیید صلاحیت برخى عناصر پرونده دار نداشت، به راحتى دولت قانون را نادیده انگاشت و اعضایى که صلاحیتشان توسط مجلس رد شده بود را وارد شورا ها نمود. این رویکرد با تفاوت هایى در انتخابات مجلس ششم نیز دنبال گردید اما شکست هاى پیاپى تجدیدنظرطلبان در برهه هاى مختلف همچون اصلاح قانون مطبوعات، شبه کودتاى ۱۸ تیر، تحصن نمایندگان مجلس ششم و عیان شدن تدریجى نتایج حاکمیت آنها، سبب گردید به ادبار مردم در انتخابات دور دوم شورا ها و مجلس هفتم از اصلاح طلبان، خروج تدریجى آنان از حوزه قدرت کلید خورد.
در میانه این شکست ها حجاریان در پیامى که به اردوى شاخه جوانان جبهه مشارکت در شهریور ماه ۱۳۸۲ فرستاد شعار «اصلاحات مرده زنده باد اصلاحات» را مطرح نمود. شعارى که به معناى عوض شدن میدان مبارزه و تغییر محوریت آن از حوزه قدرت به جامعه مدنى بود. حجاریان در تشریح این راهبرد گفت: در دوران حاکمیت دوم خرداد ما از ارتباط با حامیان، سمپات ها و بدنه مردمى غافل شدیم و همه نیرو ها را به مجلس و دولت بردیم و کسى براى ساماندهى مردم باقى نماند. ما در هوا مشغول کارزار بودیم در حالى که رقیب در جبهه زمینى مشغول پیشروى بود. وضعیت پایگاه اجتماعى تجدیدنظرطلبان به گونه اى گردید که دو ماه پیش از برگزارى انتخابات نهم ریاست جمهورى و در بحبوحه طرح مباحثى پیرامون احتمال رد صلاحیت کاندیداى تجدیدنظرطلبان، سعید حجاریان این بار با درک درست از واقعیت جامعه اسلامى ایران گفت: «مشکل اصلاح طلبان پایگاه اجتماعى است نه شوراى نگهبان» و عباس عبدى نیز افزود: «ما سرمایه و اعتماد اجتماعى خود را از دست داده ایم. براى بازگشت به قدرت هیچ راهى به نظرم نمى رسد. باید کمى استراحت کرد.»
نامزد چهره هایى همچون حجاریان در حالى پا به عرصه انتخابات گذاشت که برخلاف دوره نخست، با هوشیارى مردم اسب تروایى براى فتح سنگر به سنگر مناصب حکومتى وجود نداشت اما همچنان چهره هایى همچون اکبر گنجى از معین مى خواستند استراتژى «فتح سنگر به سنگر» را با عزمى جزم تر به اجرا بگذارد. اما معین حتى از کروبى هم رأى کمترى آورد.
بعد از آن بود که حجاریان از کسانى که آنها را «راست سنتى» مى خواند، خواست آنها را به سنگر خود راه دهند تا در کنار هم از در خطر افتادن کشور جلوگیرى نمایند! اما این تقاضا با پاسخ یکى از شاخص ترین چهره هاى جریان مورد دعوت مواجه شد که اصلاحات مرده است و حتى حضرت مسیح هم نمى تواند آن را احیا نماید.
پس از انتخابات تیرماه ۱۳۸۴ اصلاح طلبان تلاش گسترده اى کردند تا از چند صدایى موجود میان اصولگرایان براى بازگشت به قدرت بهره گیرند اما در انتخابات شوراهاى شهر و روستاى سوم و مجلس هشتم سیر نزولى آنها در کسب آراى مردم تشدید گردید.
اینک حجاریان سخن تازه اى براى اصلاح طلبان در دست دارد، او در مصاحبه خود با عباس عبدى که در هفته نامه شهروند امروز (شماره ۵۰) به چاپ رسید پیشنهاد حمایت از نامزدى همچون ناطق نورى را به صورت مفصل بررسى نمود. فردى که سمبل مقابله با جریان دوم خرداد در انتخابات ریاست جمهورى هفتم و دوران ریاستش بر مجلس پنجم بود و در خاطراتش نظراتى درباره چگونگى برخورد با ایجاد کنندگان غائله ۱۸ تیر که اغلب از نزدیکان عبدى و حجاریان هستند، به چاپ رساند که کمتر کسى جرأت طرح آن را حتى در یک محفل خصوصى دارد.
این واگذارى سنگر به سنگر چرا جناح دوم خرداد را به چنین جایگاهى رساند شاید پاسخ آن را بتوان در مقاله دیروز روزنامه مردم سالارى دنبال نمود. در این مقاله که با عنوان «خاتمى وچند اما واگر» به چاپ رسیده بود؛ با بررسى تفاوت جایگاه خاتمى در میان مردم و خواص به نسبت سال ۱۳۷۶ تأکید کرده بود که به هیچ عنوان نباید گول خورد و پنداشت که خاتمى همچنان محبوب است. تحلیلى که در مرحله دوم انتخابات مجلس هشتم نیز با حذف عبارت «یاران خاتمى» از تبلیغات جناح دوم خرداد خود را نشان داد