على افلاکی
نگاهى به لزوم آگاهى سیاسى دراندیشه امام علی(ع)
بدون شک یکى از مسائلى که از ابتداى زندگى بشر تا کنون نقش مهم و اساسى ایفا نموده است و جوامع مختلفى را دچار سقوط وصعود کرده بحث آگاهى داشتن به مسائل وامور مهم زندگى و دنیاى پیرامون مىباشد .در واقع این حس کنجکاوى در درون انسانها است که هیچ گاه از عطش آن کم نمىشود وهمیشه وهمه جا به دنبال آگاهى واحاطه یافتن به مسائل و اتفاقات اطراف خود مى باشد. بدین ترتیب است که حس ارضا ناپذیرکنجکاوى موجب مىشود تا فرزند آدمى براى کسب اطلاعات دست به هر عملى هم بزند. البته این آگاهى داشتن به امور مهم زندگى بدون تردید لازمه زندگى بشر است و هیچ گاه نمىتوان یک برداشت منفى از آن داشت در صورتى که این مقوله در میان افراد بشر جا نیفتد و آنها در بى خبرى و بىاطلاعى کامل زندگى کنند بعد از مدت کمى به ورطه نابودى وتباهى کشیده مىشوند در اینجا ما به تبیین یکى از شاخههاى مهم آگاهى یعنى بصیرت سیاسى مىپردازیم با این تفاوت که قصد داریم به این مقوله مهم دست یابیم که این مفهوم در یکى از بزرگترین منابع معارف و اعتقاد ما مسلمانان یعنى نهجالبلاغه چه جایى دارد و ازچه ابعادى برخوردار است.
مشارکت آگاهانه
شهروند جامعه اسلامى بهعنوان یک عضو از یک مجموعه بزرگ نیاز دارد تا براى مشارکت سیاسى موفق در عرصه جامعه به سطحى از آگاهى و اطلاعات دست یابد تا شرکت اودر اجتماع یک مشارکت آگاهانه و صحیح باشد. این نه تنها مختص به افراد اجتماع نمىباشدبلکه حاکم و متصدى امور را هم شامل شود. بر همین مبنا حضرت على (ع) شخصا برآگاهى داشتن از امور جامعه اعتراف مىکند و آن را یک اصل اساسى براى دیگر طبقات جامعه نیز مىشمارد:
« به خدا سوگند از آگاهى لازم برخور دارم و هرگز غافلگیر نمىشوم که دشمنان مرا محاصره کنند و با نیرنگ دستگیرم کنند... .
«من آگاهى لازم به امور را دارم نه حق را پوشیده داشتم ونه حق بر من پوشیده ماند.سوگند به خدا گردابى بر آنان به وجود آورم که جز من کسى نتواند آن را چاره سازد.»
این دو جمله گوهر بار به خوبى مبین اهمیت و جایگاه آگاهى به امور مختلف خصوصا از سوى کارگزاران نظام است که به همه ارکان جامعه نیز تسرى مىیابد. علاوه برمسئولین، تودههاى مردمى نیز مخاطب این کلام مولاى متقیان هستند. این مفهوم را مىتوان از خطبههاى دهم و بیست و دوم نهجالبلاغه هم دریافت که در آن حضرت قبل از برخورد با اصحاب جمل مىفرمایند که :« آگاه باشید که همانا شیطان حزب و یارانش را بسیج کرده و سپاه خود را از هر سو فراهم آورده است تا بار دیگر ستم را جاى خودنشانده و باطل را به جایگاه خویش پایدار گردد.»
نگاهى به جامعه امروز
تاکید فوقالعاده حضرت علی(ع) بر داشتن آگاهى و بصیرت در امور مختلف جامعه در بردارنده نکات مهم و قابل توجهى براى ماست که پرداختن به آن ضرورى جلوه مىکند:
-1 واقف بودن و آگاهى مسئولین و زمامداران جامعه بر امورى که در اطرافشان جریان دارد علاوه بر دورکردن خطرات و زیانهاى احتمالى موجب بالا رفتن هرچه بیشتر کارآمدى نظام نیز مىگردد. گاهى اوقات ممکن است یک کارگزار درجامعه بىاطلاعى و ندانستن را بهانه قصور خود قرار دهداما حضرت تاکید مىکند که این یک بهانه بدون توجیه است و نمىتوان آن را پذیرفت.
-2 تودههاى مردم اگر در کنار مسئولین وهمراه با آنها آگاهىهاى سیاسى واجتماعى خود را ارتقا دهند علاوه بر اینکه احتمال سقوط در دام آسیبهاى مختلف را کاهش مىدهند راههاى نفوذ دشمن را نیز به کلى مسدود مىکنند. زیرا زمانى که میزان دشمنشناسى و آگاهى مردم از خطرات افزایش یابد به تبع آن روزنههاى نفوذ آنها نیز به تدریج پوشش داده مىشود.
-3 و در آخر اینکه یک نگاه اساسى و بنیادین به خوبى مبین آن است که بالا رفتن سطح آگاهىها یک جامعه ( چه در سطح مردم و چه مسئولین) موجب مىگردد تا در مواقع + خطر، واکنش دقیق و به موقع از سوى آنها نشان داده شود تا نظام و سیستم آن جامعه دچار اخلال و تشتت نگردد و ثبات خود را حفظ نماید