سعید سبحانی
اشاره:زبیگنیو برژینسکى یکى از تاثیرگذارترین استراتژیستهاى ایالات متحده آمریکا محسوب مى شود.او در زمان ریاست جمهورى جیمى کارتر مشاور امنیت ملى کاخ سفید بود.برژینسکى تحولات نظام بین الملل را از منظرى رئالیستى مورد فحص و برسى قرار مى دهد و همواره اتحاذ رویکرد ایده آلیستى در جهان سیاست را محکوم مى کند.برژینسکى نسبت به روسیه و تحولات کاخ کرملین نگاهى کاملا خصمانه دارد.از این رو بیشتر نظریه پردازان روسى حاکمیت دوباره استراتژیهاى برژینسکى بر کاخ سفید را خطرناک مى دانند....
برژینسکى طى ماههاى اخیر در کسوت مشاور ارشد باراک اوباما در عرصه سیاست خارجى آمریکا وارد میدان سیاست شده است.برژینسکى ویژگیهایى دارد که به سادگى نمى توان آنها را نادیده انگاشت.وى طرفدار حفظ هژمونى ایالات متحده آمریکا در جهان است.بر این اساس برژینسکى اصلى ترین مانع واشنگتن در این مسیر را روسیه مى داند.تحدید قدرت روسیه همواره از اصلى ترین اهداف این استراتژیست لهستانى الاصل محسوب گردیده است.برژینسکى در میدان استراتژى رقابت آشکارى را با هنرى کیسینجر داشته است.لازم به ذکر است که نگاه کیسینجر نسبت به مسکو خصمانه نیست و حتى کسینجر مدافع اتکا بر وجود مشترک کاخ سفید و کاخ کرملین در جهت نزدیکى آن دو با یکدیگر است.در هر حال،هم اکنون با افزایش احتمال پیروزى باراک اوباما در انتخابات ریاست جمهورى آمریکا،همه نگاهها به سمت مشاور امنیت ملى زمان کارتر معطوف شده است.پیروزى اوباما در مقابل مک کین مترادف با حضور دوباره برژینسکى به عنوان نظریه پرداز اصلى کاخ سفید خواهد بود.مسئله اى که هرگز براى جمهوریخواهان سنتى و افراطى مطلوب نخواهد بود.
زبیگنیو برژینسکى بارها سیاستهاى جرج بوش در خصوص ایران و عراق را مورد انتقاد قرارداده و این سیاستها را محکوم به شکست دانسته است.برژینسکى پیروزى نظامى آمریکا در عراق را غیر محتمل دانسته و بر لزوم عقبنشینى سربازان آمریکایى از خاک عراق تاکید کرده است. برژینسکى 80 ساله از 1977 تا 1980 مشاور جیمى کارتر رئیس جمهور وقت آمریکا بود. در زمان حضور وى در کاخ سفید، آمریکا روابط خود با چین را بهبود بخشید و توانست با اتحاد جماهیر شوروى به توافقى درخصوص محدود ساختن تسلیحات هستهاى دست یابد. گفتنى است سیاستمداران دیگرى چون هنرى کیسینجر نیز با برژینسکى هم عقیدهاند. کیسینجر از اعضا مذاکرات صلح پاریس در سال 1973 که منجر به عقبنشینى آمریکا از ویتنام شد اخیرا پیروزى نظامى آمریکا در عراق را غیر ممکن دانسته است.
اخیرا برژینسکى توصیه هایى به اوباما داشته است.برژینسکى معتقد است که ایالات متحده آمریکا باید روابط خود با ایران و جهان اسلام را بهبود بخشیده و تمام توان خود را بر روى جلوگیرى از شد قدرتهاى موازى با واشنگتن ،مخصوصا روسیه متمرکز نماید.به نظر مى رسد، برژینسکى دستورالعملى ساده اى براى آمریکا تعیین کرده که در آن نقش اصلى را باراک اوباما ایفا مىکند و وظیفه او بهبود روابط جهان اسلام با ایالات متحده است. هرچند این طرحها براى بهبودى روابط آمریکا با مسلمانان کفایت نمى کند.
در حالى که مردم آمریکا در حال بررسى تفاوتهاى جزئى عقاید اجتماعی،اقتصادى نامزدهاى پست ریاست جمهورى هستند، کشورهاى دیگر در اندیشه آن هستند که به قدرت رسیدن هر یک از نامزدها چه تاثیرى براوضاع جهان خواهد گذاشت.
در روسیه، کارشناسان در این زمینه معتقدند که هیچیک از نامزدها دوست روسیه نخواهد بود. بر اساس تجزیه و تحلیل اظهارات نامزدهاى پست ریاست جمهورى آمریکا و فهرست مشاوران آنها از هم اکنون سیاست آتى آنها نسبت به روسیه مشخص شده است.در اینمیان روسها معتقدند که حضور مک کین در کاخ سفید با بروز تنشهایى پایدار میان روسیه و آمریکا همراه خواهد بود؛مگر آنکه مک کین تحت تاثیر اندیشه هاى کیسینجر قرار گرفته و سیاست خود در قبال مسکو را تعدیل نماید.اما روسها نسبت به حضور اوباما در واشنگتن به هیچ عنوان خوشبین نیستند.آنها به خوبى میدانند که برژینسکى در پى گسترش نگاه تهدید محور واشنگتن نسبت به مسکو است.
البته در این میان هنوز تناقضاتى وجود دارد که براى روسها نیز غیر قابل هضم است.هرچند مواضع مک کین نسبت به روسیه کم وبیش مشخص است اما موضع اوباما بهطور دقیق مشخص نیست، وى از اصلاحات سخن مى گوید اما او را به عنوان «گورباچف آمریکایی» مى شناسند.
مشاور سابق ریاست جمهورى آمریکا در مسائل امنیت ملی، مربى اصلى اوباما در سیاست خارجى مى باشد. برژینسکى که یکى از طراحان جهانى سازى و نویسنده کتاب «صفحه شطرنج بزرگ» است،معتقد است که هدف آمریکا استحکام موضع ابر قدرتى خود در جهان است تا ازاین طریق نقش خود را به عنوان اولین وآخرین ابرقدرت جهان، قانونى جلوه دهد.در اینجا تنها این نکته باقى مى ماند و آن اینکه پى ببریم اجراى طرح «قدرت آمریکا» و انرژى «بیدارى سیاسى جهانی» برژینسکى قرار است بر ضد چه کسانى مورد اجرا گذاشته شود. پاسخ این سوال تاحدود زیادى مشخص است.احتمالا در صورت حضور مجدد برژینسکى در کاخ سفید،این توان آمریکا در راستاى مقابله با قدرت مسکو به کار گرفته خواهد شد.
برژینسکى در کتاب جدید خود تحت عنوان «یک شانس دیگر» با رکگویى خاص خودش مى نویسد:
«آمریکا در راه رسیدن به مقام ابرقدرتى جهانى در« بیدارى سیاسى جهانی» گیر افتاده و تنها راه فرار از این قیام وسیع علیه آمریکا، سمت و جهت بخشیدن به این بیدارى است.» برژینسکى در خصوص اوباما معتقد است که اوباما فرد مناسبى است تا اعتماد مردم کشورهاى جهان سوم را جلب نماید.
اما برژینسکى نگاه کنونى اوباما نسبت به افغانستان وپاکستان را مورد انتقاد شدید قرار داده است.طبق نظر اوباما، در بالکان و خاورمیانه «عملا تروریستى وجود ندارد و همه آنها در افغانستان وپاکستان متمرکز شده اند.»
اخیرا مشاور اسبق امنیت ملى آمریکا به نامزد دموکرات انتخابات ریاست جمهورى این کشور هشدار داده است که وى در معرض خطر تکرار شکست اتحاد جماهیر شوروى در افغانستان قرار دارد.
اوباما خواستار استقرار 10 هزار نیروى دیگر آمریکایى در افغانستان شده است. اتحاد جماهیر شوروى هم در آن زمان دهها هزار نیروى خود را تنها براى متحمل شدن یک شکست نظامى به آنجا فرستاد.همچنین اوباما در دور اول مبارزات انتخاباتى خود با هیلارى کلینتون از احتمال حمله ایالات متحده آمریکا به پاکستان خبر داده بود.این اظهار نظر اوباما با واکنش شدید پرویز مشرف و دیگر مقامات پاکستانى روبرو شد.
برژینسکى در خصوص رویکرد اوباما نسبت به افغانستان معتقد است:
“به طور کلى براى آمریکا و بویژه براى اوباما اهمیت دارد که بداند تنها اعزام نیروهاى بیشتر به افغانستان راه حل کامل نیست. ما در معرض خطر تکرار همان اشتباهى قرار داریم که اتحاد جماهیر شوروى مرتکب شد. راهبرد ما عمیق تر و عمیق تر مى شود.وقتى که شوروى به افغانستان حمله کرد؛ فکر مى کرد که مى تواند روى نخبگان کمونیست افغان تکیه کند. ما باید مراقب باشیم که به درخواست نخبگان دموکراتیک افغان بیش از حد تکیه نکنیم، زیرا با این کار خطر مى کنیم . حضور نظامى ما به تدریج تمام جمعیت افغانستان را علیه ما قرار مى دهد.”
برژینسکى جامعه افغانستان را به شدت محافظه کار و در برابر تغییر مقاوم مى داند،اما به نظر مى رسد سناتور ایالت ایلینویز چنین رویکردى ندارد.نگاهکلى اوباما نسبت به افغانستان و پاکستان به شدت تهدید محور است و همین مسئله مى تواند به پاشنه آشیل سیاست خارجى وى در کاخ سفید تبدیل شود.از این رو برژینسکى به شدت در تلاش است رویکرد اوباما نسبت به افغانستان و پاکستان را تعدیل نموده ودر عوض وى را متوجه کاخ کرملین نماید