گزارشی مثبت اما دوپهلو و شیطنت‌آمیز

دکتر یدالله جوانی
گزارش ششم خرداد محمد البرادعی دبیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی درباره فعالیتهای هسته ای ایران بازتابهای متفاوتی را در رسانه های خبری جهان به دنبال داشت. برخی از رسانه های غربی با بزرگنمایی بخش هایی از این گزارش تلاش کردند زمینه ها و بسترهای لازم برای اعمال فشار بیشتر بر جمهوری اسلامی را فراهم سازند. هر چند این گزارش تحت فشار آمریکا و متحدانش از سوی آژانس تهیه گردید، لکن در مجموع گزارشی مثبت ارزیابی می گردد. نکته منفی در دوپهلو و مبهم بودن بندهایی از این گزارش است که به صورت شیطنت آمیز همچنان پرونده هسته ای ایران را باز نگه داشته و مانع مختومه شدن آن می گردد. در این گزارش البرادعی برای دوازدهمین بار بر صلح آمیز بودن فعالیتهای هسته ای ایران تاکید می کند. گزارش اخیر آژانس را از دو جنبه مثبت و منفی می توان بررسی کرد.
الف- نکات مثبت گزارش
1- در پاراگراف دوم گزارش آمده: «همه مواد هسته ای در مرکز غنی سازی سوخت به علاوه آبشارهای نصب شده تحت محدودیتها و نظارت آژانس قرار دارد.» این پاراگراف تصریح دارد که در فعالیتهای غنی سازی ایران هیچگونه انحرافی مشاهده نشده است.
2- در پاراگراف چهارم و پنجم آمده: «همه مواد در این مرکز PFEP، به علاوه منطقه آبشاری تحت محدودیتها و نظارت آژانس قرار دارند. نتایج نمونه های گرفته شده در مرکز غنی سازی سوخت FEP و مرکز PFEP (نطنز) نشان می دهد که این مراکز همانگونه که اظهار شده بود به فعالیت پرداخته اند.» البرادعی در این بخش از گزارش به استناد بازرسی های انجام شده، تایید می کند که گزارش آژانس با اظهارات ایران در مورد فعالیت های هسته ای مطابقت دارد.
3- در پاراگراف هفتم آمده: «آژانس در 13 ماه می 2008 اقدام به راستی آزمایی اطلاعات مربوط به طراحی در راکتور تحقیقات هسته ای ایران (IR -04) کرده و عنوان کرد که عملیات عمرانی در این تاسیسات ادامه دارد. آژانس با استفاده از تصاویر ماهواره ای به نظارت خود بر وضعیت مرکز تولید آب سنگین ایران ادامه می دهد.» این بند از گزارش تصریح دارد که فعالیت های ایران در تاسیسات اراک هیچگونه مغایرتی با مقررات آژانس ندارد.
4- در پاراگرافهای نهم و یازدهم: «از سوم فوریه 2008 تا 12 می 2008 تقریبا 11 تن اورانیوم به شکل UF6 تولید شد. مقدار کل اورانیوم به این شکل که در تاسیسات تبدیل اورانیوم از مارس 2004 تولید شد به 320 تن رسیده که تمام روند تولید این میزان تحت نظارت آژانس بوده است. این آژانس می تواند اطمینان دهد که تمامی اقدامات حفاظتی لازم از جمله بازدارندگی و نظارت پیش از این که، UF6 در سانتریفیوژهای جدیدا نصب شده به کار رود، انجام شد.» براساس این پاراگراف آژانس تاکید دارد با توجه به نظارت کامل بر فرآیند تزریق گاز به سانتریفیوژها و عملیات غنی سازی هیچ جای نگرانی ندارد.
5- در گزارش البرادعی تصریح شده که تمام محموله های سوخت که از روسیه برای نیروگاه بوشهر وارد ایران شده، تحت مهر و موم کامل آژانس قرار دارند. این بخش از گزارش بر همکاری ایران با آژانس دلالت دارد.
6- در پاراگراف 16 گزارش آمده: «... این اطلاعات که از سوی چند کشور عضو به آژانس ارائه شده بود، به نظر می رسد از چند منبع در دوره های زمانی متفاوت جمع آوری شده و به طور کلی نامتناقض است. آژانس بیشتر این اطلاعات را به شکل الکترونیکی به دست آورده است و مجاز به ارائه کپی به ایران نبود.» این پاراگراف با صراحت به فشارهای وارده از سوی آمریکا به آژانس اشاره دارد. آمریکایی ها به دلیل جعلی بودن اطلاعات ادعایی به خوبی می دانستند که اگر کپی اسناد در اختیار ایران قرار می گرفت، ایران به سرعت پاسخ مناسبی برای آنها تهیه و به آژانس ارائه می کرد.
7- در پاراگراف بیست و پنجم گزارش آمده: «از آنجاییکه آژانس هیچگونه فعالیت هسته ای را در کلاهدوز یا پارچین نیافته است...» در این پاراگراف آژانس با استناد به بازرسی های انجام شده قبلی براساس پروتکل الحاقی از سایت های نظامی ایران، از جمله سایت کلاهدوز و پارچین، هیچگونه فعالیت های هسته ای در مراکز نظامی ایران مشاهده نکرده است.
8- در پاراگراف بیست و ششم آمده است: «آژانس توانسته است که به راستی آزمایی عدم انحراف مواد اظهار شده هسته ای در ایران ادامه دهد. ایران دسترسی آژانس را به مواد اظهار شده هسته ای فراهم ساخته است و گزارش های لازم حسابرسی مواد هسته ای مرتبط با مواد و فعالیت های هسته ای اظهار شده را به آژانس ارائه داده است. براساس این بخش از گزارش، آژانس بار دیگر عدم انحراف ایران و صلح آمیز بودن فعالیت های هسته ای کشورمان را تایید کرده و بر این نکته نیز تصریح دارد که جمهوری اسلامی علاوه بر فراهم ساختن امکان دسترسی آژانس به مواد مورد نیاز برای راستی آزمایی، گزارش های درخواستی آژانس را تهیه و ارائه کرده است.
ب- نکات منفی گزارش
1- آژانس می باید گزارش و خواسته های خود را براساس ان.پی.تی (NPT) تنظیم نماید، لکن در این گزارش، خواسته های آژانس براساس پروتکل الحاقی تنظیم شده و از ایران انتظار دارد در چارچوب پروتکل الحاقی عمل نماید.
2- آژانس علاوه بر تنظیم خواسته های خود به صورت زیاده خواهانه بر مبنای پروتکل الحاقی، در این گزارش از ایران می خواهد که پروتکل الحاقی را امضا نماید. امضای پروتکل الحاقی از سوی اعضای آژانس امری اختیاری و داوطلبانه است و بر همین اساس در حال حاضر 120 کشور عضو آژانس پروتکل الحاقی را امضا نکرده اند.
3- در بخشهایی از گزارش، آژانس می گوید هر چند ایران اطلاعات درخواستی را ارائه کرده، لکن هنوز نتوانسته بررسی و مطالعه آن را به پایان برساند.
4- آژانس در این گزارش به صورت شیطنت آمیز و برای نخستین بار در انتهای گزارش سوالاتی را مطرح کرده است. طرح سوالات و اتهامات ادعایی در گزارش های آژانس، معمول نبوده است و البرادعی در این گزارش تحت فشار آمریکا و متحدینش، سوالاتی که معمولا به صورت محرمانه بین آژانس و کشورها مطرح می شود را به انتهای گزارش اضافه کرده است.
این حرکت شیطنت آمیز و همچنین استفاده از عبارات مبهم و چندپهلو، سبب گردید بلافاصله پس از انتشار گزارش البرادعی، یک جنجال رسانه ای در غرب علیه جمهوری اسلامی و فعالیت های هسته ای ایران شکل گیرد. رسانه هایی چون گاردین، دیلی تلگراف، نیویورک تایمز، ایندیپندنت، هرالدتریبون، یو.اس.ای.تودی و ... بلافاصله با برجسته و بزرگنمایی نکات مبهم و غیرواقعی گزارش البرادعی سعی کردند جنبه های مثبت این گزارش را کمرنگ نمایند.
در چنین فضایی است که با وجود اعلام صریح عدم انحراف در فعالیتهای هسته ای ایران، نماینده آمریکا در آژانس اعلام می کند ایران باید به دنبال اثبات غیرنظامی بودن مقاصد هسته ای خود باشد. «گریگوری شولتی» مطلبی را مطرح می کند که نشان دهنده هدفمند بودن طرح سوالات به صورت غیرمعمول در پایان گزارش البرادعی است. نماینده آمریکا می گوید: «مدیرکل گزارشی از پیشرفت ارائه نکرد و وی از همکاری سخن نگفت. البرادعی فهرستی از سوالاتی را مطرح کرد که هنوز تهران باید به آنها پاسخ دهد!»
موضع گیری قاطع، صریح و انقلابی دکتر لاریجانی رئیس موقت مجلس شورای اسلامی در دومین جلسه مجلس هشتم در قبال موضوع هسته ای به همین رفتار شیطنت آمیز غربی ها برمی گردد.
لاریجانی با اشاره به ابعاد مثبت گزارش البرادعی و تایید عدم انحراف فعالیت های هسته ای ایران از سوی آژانس، نسبت به جنبه های منفی این واکنش اظهار تاسف کرد و گفت: «متاسفانه در بندهایی چنان چندپهلو سخن گفتند تا بعد رسانه ای گزارش آژانس را غنی کنند که در این دو روزه شما شاهد جوسازی ها هستید. هرچند چنین رویکرد آژانس مایه تاسف همه کشورهای حق مدار است، اما ما توصیه می کنیم از پاس کاری مرموزانه دیپلماتیک پرونده هسته ای بین آژانس و 1+5 پرهیز کنند و اعلام می کنیم مجلس هشتم اجازه چنین فریبکاری را نخواهد داد. در صورت ادامه این رفتار فریبکارانه از سوی آژانس، مجلس هشتم با ورود به پرونده حد و مرز جدیدی برای همکاری با آژانس ایجاد می کند.»