علیرضا قربانپور
برگزاری انتخابات پارلمانی در مجمع الجزایر بحرین بار دیگر افکار عمومی جهان و بالاخص منطقه را به سوی شیعیان این کشور روانه ساخت، جمعیتی که با وجود اینکه حدود 85 درصد واحد جمعیتی بحرین را تشکیل می دهد همواره تحت ظلم و تعدی گروه اقلیت حاکم قرار دارد. ویژگیهای سیاسی اقتصادی و اجتماعی این جمعیت به گونه ای است که شاید بتوان از آنها بنام «اکثریت شیعه فراموش شده» یاد کرد. حداقل ظلم در حق این گروه سلب حق اکثریتی آنها در پارلمان بحرین و تقلب در انتخابات این کشور به نفع اقلیت اهل تسنن است. در هر حال در بررسی وضعیت این جمعیت شیعی می توان به موارد ذیل اشاره داشت:
1- توجه جامعه بین المللی به وضعیت ناگوار شیعیان بحرین برخلاف توجه آنها به سایرقومیتها و فرق در سایر کشورهای عرب منطقه بسیار ناچیز است. شاید بهتر باشد که بگوییم شیعیان بحرین حامیان اندک و مخالفان داخلی و منطقه ای قدرتمندی دارند که نتیجه آن، خشونت فزاینده است.
2- از دهه 1980 و با زوال جنبش چپ در این کشور، روحانیان شیعی غالبا هدایت جنبش مقاومت شیعه را بر عهده گرفته اند، اما رهبری روحانیان ضرورتا به معنی رویکردی افراطی یا سازش ناپذیر نیست. چنانچه برنامه علنی جنبش آزادیبخش بحرین به رغم آنکه رهبری آن بطور عمده بر عهده روحانیون است فراتر از تمایلات طایفه ای تنگنظرانه است.
3- شیعیان بحرین به نسبت جمعیت سنی این کشور در فقر بیشتری بسر می برند. چنانچه به نوشته «گراهام فولر»، آسمان خراشهای جدید در پایتخت و ویلاهای زیبا و دارای فضای سبز در حومه آن در کنار روستاهای نیمه ویران، بدقواره و غبار آلود شیعیان واقع شده است. نرخ بیکاری در میان شیعیان در مقایسه با اقلیت سنی بسیار بالاست. یکی از علل اصلی آن، اقدام عمدی زیان بار حکومت در وارد کردن کارگران مهاجر خارجی است. امروز روستاهای بحرین نشان دهنده عمق انزوای جوامع شیعی اند، جوامعی که امروز تقریبا به طور کامل و تحت فشارهای امنیتی و مراقبت شدید پلیس، جدا از بقیه جزیره زندگی میکنند.
4- در باب استراتژی شیعیان بحرین در احقاق خود می بایست گفت این جمعیت به دو ابزار خشونت و مخالفت مسالمت آمیز متوسل شده است. گرچه مخالفت ابتدایی شیعیان در قالب تظاهرات و شرکت جستن در جنبش طومار نویسی تجلی پیدا کرد اما با افزایش سرسختی حکومت در بازگرداندن حقوق این گروه، توسل به خشونت بویژه در میان شیعیان جوان تر رواج یافته است. گرچه تا بحال این قسم اقدامات تلفات چندانی به همراه نداشته است، اما به ابزاری در دست حکومت مبدل شده است که با طرح تروریسم برجو اختناق در کشور افزوده و بر مظالم خود بر شیعیان و نیز اهل تسنن اصولگرا بیفزاید.
5- در حالیکه حکومت بحرین برای بدنام ساختن جنبش شیعی این کشور، رهبران آن را به ارتباط با خارج از کشور متهم میسازد خود علنا برای سرکوبی این جنبش حق طلب از مزدوران خارجی بهره گرفته و به شدت از پشتیبانی حکومت عربستان بهره مند است . دراین بین حمایت های مالی عربستان از جمله در قالب فروش کالاهای ارزان قیمت به بحرین و نیز حضور گسترده نیروهای اطلاعات و نظامی آن در بحرین حائز اهمیت است.
در هر حال به نظرمی رسد با توجه به افزایش موج دموکراسی گرایی در جامعه بین المللی و افزایش نهادهای حقوق بشری و اعمال فشار آنها بر دولت بحرین احتمالا در آینده دولت این کشور مجبوربه اعطای امتیازاتی به شیعیان خود خواهد بود ولی به نظر می رسد انتظار اعطای تمامی حقوق از دست رفته شیعیان به آنها امری بعید باشد ، چرا که کشورهای اقتدار طلب عرب منطقه همچون عربستان با آن به مخالفت برخواهند خاست.