محمد ابراهیمی
بعد از کاهش مستمر دلار در برابر دیگر آرزوهای عمده جهانی از جمله یورو، ین و یوان بالاخره مسئولان اقتصادی کشور تصمیم گرفتند تا مبادلات ارزی کشور از دلار به یورو تغییر یافته و سهم دلار در سبد ارزی کشور به پایین ترین سطح کاهش پیدا کند.
مروری بر تاریخ تحولات اقتصادی در عرصه تجارت بین الملل از استفاده ابزاری آمریکا از دلار برای رسیدن به اهداف سیاسی خود حکایت میکند.
شاید مهمترین تحول در عرصه تجارت بین الملل به زمان نیکسون رئیس جمهور آمریکا برگردد. زمانی که این کشور تصمیم گرفت استاندارد طلا را کنار گذاشته ونرخ ارز «دلار» را جایگزین آن در مبادلات کنند. این امر موجب گسترش و سلطه سریع دلار در بازارهای جهانی شد و اکنون بخش عمده ذخایر ارزی بانک های مرکزی در سراسر دنیا از «دلار» تشکیل شده است.
برای توضیح بیشتر این اقدام لازم است اشاره شود که تا پیش از اقدام نیکسون طلا پشتوانه دلار در بازارهای بین المللی بود و برای مثال اگر کشوری مانند ایران که صادر کننده عمده نفت است در آن زمان دلارهای نفتی خود را به بانک مرکزی آمریکا می داد در مقابل آن مقدار مشخصی طلا می گرفت، اما بعد از اقدام نیکسون عملاً رابطه طلا و دلار از بین رفت و به این ترتیب دست سیاستگذاران آمریکایی برای اعمال سیاستهای خود در اقتصاد جهانی باز شد.
از آن تاریخ تا کنون آمریکا از دلار به عنوان ابزاری در جهت تحمیل سیاستهای اقتصادی و سیاسی خود به دیگر کشور های جهان استفاده کرده است.
بنابراین تغییر پایه معاملاتی کشور از دلار به یورو حداقل کشورمان را از تحولات مربوط به دلار مصون می دارد. برای مثال یکی از سایت های اقتصادی نو محافظه کاران در آمریکا کاهش ارزش دلار می باشد. زیرا با کاهش ارزش دلار اولاً صادرات این کشور افزایش پیدا می کند و ثانیاً واردات آمریکا از کشورهایی چون چین و اروپا به شدت کاهش پیدا خواهد کرد.
با توجه به این سیاست که شاهدیم ارزش دلار در برابر یورو در سالهای اخیر تا حد سی درصد کاهش پیدا کرده است این به مفهوم کاهش دارایی های کشوری چون ایران است که بخش عمده ای از سبد ارزی خود را به دلار اختصاص داده است. با اقدام اخیر دولت در عمل نقش دلار در سبد ارزی کشور کاهش پیدا کرده است که خود می تواند عاملی برای مقابله با سیاستهای اقتصادی نومحافظهکاران باشد.
از سوی دیگر در ماه های اخیر آمریکا تلاشهای فراوانی برای اعمال تحریم های مالی بر ضد ایران انجام داده است که نتیجه این سیاست در نهایت می تواند به مسدود شدن دارایی های خارجی کشور منجر شود که تنها راه مقابله با این سیاست عبور از دلار میباشد.
اکنون روزانه 48 میلیارد دلار دربازارهای جهانی نفت میان تولید کنندگان ومصرف کنندگان مبادله صورت می گیرد و از آنجا که تمامی مبادلات نفت در بورس های بزرگ بر حسب دلار است، کشورهای تولیدکننده از جمله ایران همواره به جای نفت صادراتی خود دلار دریافت می کنند و ذخایر ارزی آنها انباشته از دلار است.
کاهش اخیر ارزش دلار در برابر یورو و کاهش 4 درصدی ارزش آن در برابر طلا از سال 2001 تاکنون، بار دیگر ضرورت تغییر سبد ارزی کشور که بخش اعظم آن دلاری است را نشان می دهد و در واقع، در صورت اهمال بانک مرکزی، دارایی های خارجی کشور در مقابل نوسانات بازارهای بین المللی طلا و ارز به شدت آسیب میدید.
البته دارایی های خارجی ایران تنها به صورت ارز نگهداری نمی شود اما باید توجه داشت که داشتن سبد ارزی متنوع با اتکا برتحلیل های پیش بینی آینده، ضروری است.
ارزهای مختلف از جمله دلار، یورو و ین وهمچنین طلا، اوراق قرضه و سهام شرکت ها از جمله مواردی است که می تواند جزء دارایی های خارجی کشور محسوب شود. نکته ای که حائز اهمیت است، مدیریت ترکیب این دارایی ها است که بتوان در مقابل نوسانات بازار ارز وطلا کمترین آسیب را دید.
به عنوان مثال، بخشی از دارایی های خارجی ایران به صورت طلا نگهداری می شود که با افزایش قیمت این کالا، اولاً ارزش دارایی های کشور افزایش می یابد و ثانیاً سهم طلا در سبد دارایی های خارجی نیز با افزایش مواجه می شود. اگر مقامات بانکی کشور متناسب با تحولات بازار اقدام به تغییر ترکیب دارایی های خارجی کشور کنند حتی می توان سود قابل توجهی نیز برای کشور به دست آورد.