آیا شانگهاى در مسیر تبدیل به یک قدرت در برابر ناتو قرار دارد. این مهم ترین سؤالى بود که ذهن محافل امریکایى را در دوروز اجلاس شانگهاى به خود مشغول کرد.
برخى از تحلیلگران با توجه به ظرفیت هاى نظامى کشور هاى عضو ائتلاف به خصوص قدرت هاى بزرگى چون «چین، روسیه و ایران» به این باور رسیده اند، زیرا اگر ارتش هاى هوایى - دریایى-زمینى کشورها با هم متحد شوند قادر خواهند بود هر حریفى را شکست دهند. روسیه و چین ضمناً تسلیحات هسته اى نیز در اختیار دارند.
البته انگیزه اصلى تأسیس این سازمان تشکیل ائتلاف نظامى نبوده بلکه برعکس به استثناى ازبکستان، که بعد از چند سال به سازمان شانگهاى پیوست، ۵ کشور دیگر در سال ۱۹۹۶ به خاطر حل و فصل مسائل موجود مرزى کشورهاى شوروى سابق با چین گرد هم آمدند، حتى نخستین بیانیه مشترک آنها نیز مربوط به کاهش نیروهاى تسلیحات نظامى در این مرزها بود اما سیر مذاکرات شانگهاى نشان از آن دارد که حل مشکلات مرزى راه را براى همکارى کشورهاى عضو سازمان شانگهاى در مسائل دیگر بویژه امور امنیتى هموار کرد. پس از جنگ روسیه با چچن و همچنین به دلیل مشکلاتى که چین در مناطق عمدتاً اویغور نشین و تبت دارد ، اکنون بحران قفقاز موجب توجه سازمان شانگهاى به مسائل امنیتى شده است.
از طرفى تا پیش از این، پیمانهاى همکارى این کشورها ، مبارزه با گروه هاى داخلى را در اهداف خود داشت نه کشور دیگر و یا پیمان دیگر. حتى در برهه اى مبارزه با ترور یک بخش عمده همکارى ها در چارچوب سازمان شانگهاى تشکیل مى داد اما امروزه همکارى هاى نظامى کشورهاى عضو سازمان شانگهاى به تدریج به سطح تمرینات مشترک نظامى رسیده است.
امروزه کشورهاى عضو پیمان شانگهاى اهداف مشترک در گستره مختلف دنبال مى کنند زیرا دوستان و دشمنان آنها نیز فرق نمى کنند که این نیز مى تواند در راه تبدیل این سازمان به ائتلاف نظامى مؤثر شود / در فرداى اجلاس مهم دوشنبه آنها حول یک دشمن مشترک یعنى ناتو و امریکا توافق پیدا کرده اند. هیچ یک از شرکت کنندگان در این اجلاس نظرى خلاف این ارائه نکرد که امریکا و ناتو با حضور در بحران گرجستان اقتدار و حاکمیت آنها را به چالش کشیده اند.
سازمان شانگهاى در این اجلاس وارد مباحثى شد که نقطه پایان آن تأسیس یک پیمان امنیتى خواهد شد.
در حال حاضر این توافق میان اعضا حاصل شده که شانگهاى همه پتانسیل یک ارتش قدرتمند در اندازه ناتو را دارد، مسئله مهمى که تحقق این ایده را تسهیل مى کند، توان تکنولوژیک و نیز وسعت و بزرگى قلمرو اى است که کشور هاى عضو سازمان شانگهاى در آن قرار دارند /
اگرچه ریشه هاى قومى و فرهنگى ارتش هاى نظامى سازمان شانگهاى مختلف است اما همه آنها بافت ضد امریکا و حتى ضد غربى دارند از ارتش روسیه که از ابتدا براى مبارزه با غرب تربیت شده تا نیروى نظامى ایران که یک نیروى آرمانگراست / بنابراین چندان بعید نیست که سازمان همکارى شانگهاى در آینده نه چندان نزدیک بتواند ارتش همه کشورهاى عضو را زیر یک پرچم گرد بیاورد /