">
">
">
">
">
">
سیامک باقری
مهلت 60 روزه ایران براساس قطعنامه 1747 شورای امنیت سازمان ملل به پایان رسید و گزارش دبیرکل آژانس، البرادعی نیز به شورای حکام و اعضای شورای امنیت ارسال شد. براساس این گزارش جمهوری اسلامی ایران خواستههای شورای امنیت مبنی بر تعلیق کلیه فعالیتهای هستهای را انجام نداده است، اکنون بار دیگر گمانهزنیها درباره تصمیم آتی شورای امنیت شکل گرفته و طرفین مسأله تلاش برای در دست گرفتن ابتکار عمل و تاثیرگذاری بر هدف را نیز شدت بخشیدهاند. در حال حاضر این گمانه در اولویت رسانهها قرار گرفته که احتمالاً تحریم سومی در راه باشد، نگاه بر شرایط موجود، نفی و اثبات این گمانه را مشخص خواهد کرد.
در شرایط کنونی دو نوع رویکرد و زمینه بصورت مستقیم با پیرامونی پرونده هستهای ایران در جریان است.
رویکردهای اول: برخی از شرایط حاکم بر فضای پرونده هستهای ایران حاکی از نفی سخت شدن شرایط برای ایران است. این شرایط عبارتند از:
1- گزارش دبیرکل آژانس اگر چه ابراز نگرانی از عدم اجرای خواستههای شورای امنیت توسط ایران کرده اما تاکید این گزارش بر برخی از مسایل هستهای ایران، تلطیفکننده فضای حاکم بر مسئله هستهای ایران است. این گزارش بار دیگر صلحآمیز بودن فعالیتهای هستهای ایران را تایید نمود. در این گزارش اعلام شد که هیچگونه شواهدی از فعالیتهای باز فرآوری دیده نمیشود. بیان این نکته تناقض فنی و حقوقی قطعنامههای شورای امنیت را آشکار ساخته است. همچنین تاکید شد که هیچگونه مانعی در انجام بازرسیها وجود نداشته است. مهمتر از همه این که در این گزارش سعی شد موانع ایران در بازرسیها را نیز بر خلاف گذشته و براساس توضیح مفاد پادمانها توجیه نماید. این گزارش اثبات کرد که ایران به دانش هستهای مسلط شده و روند رو به پیشرفتی دارد. در یکی از فرازهای گزارش 4 صفحهای البرادعی آمده است که ایران 269 تن UF6 را به آبشارها در FEP تزریق کرده، دو آبشار بدون تزریق مواد آزمایش شده، و سه آبشار دیگر در حال ساخت است.
2- البرادعی پیش از ارائه گزارش محرمانه خود به شورای حکام و شورای امنیت ضمن اذعان بر پیشرفتهای غیر قابل انتظار مهندسین هستهای ایران در تحلیل نهایی به این جمعبندی رسید که باید به ایران اجازه در اختیار داشتن برنامه محدود و غنیسازی اورانیوم را داد. در همین راستا سایر مقامات آژانس نیز بر این مسئله تاکید کرده بودند.
3- گروه 1+5 از گفتگوی سولانا و لاریجانی در آنکارا استقبال کرده بودند و همچنان در انتظار نشست بعدی این گفتگوها هستند. خبرها نیز حاکی از این مسئله است که نشست آتی در مادرید اسپانیا صورت گیرد.
4- تحلیلگران رسانههای جهانی و برخی مقامات بر این اعتقادند که تحریم نتیجهای در برنداشته است.
در این راستا زلمی خلیلزاد نماینده آمریکا در سازمان ملل نیز اعتراف کرد که تحریمها نتیجه دلخواه شورای امنیت را به بار نیاوره است. پیش از وی خانم البرایت وزیر خارجه سابق آمریکا نیز در انتقاد از سیاستهای بوش گفته بود که تحریمهای شورای امنیت، ایران را ایمن ساخته است. حقیقت امر این است که سیاستهای فشار آمریکا نتوانست مانعی از سرمایهگذاری شرکتهای بزرگ نفتی اروپایی در ایران شود. آمار نیز نشان میدهد اقبال این شرکتهای اروپایی برای سرمایهگذاری در نفت و گاز ایران افزونتر شده است. آخرین مورد آن شرکت «آنی» ایتالیاست که بزودی در برخی از فازهای پارس جنوبی ایران وارد قرارداد خواهد شد.
5- از نظر تحلیلگران تغییر در حکومتهای انگلیس و فرانسه وضعیت جدید را در چشمانداز پرونده هستهای ایران ایجاد خواهد کرد. اگر چه به این تحلیل نمیتوان خوشبین بود، لکن این تغییر و تحول میتواند تا حدودی بر سیاستهای عجولانه آمریکا تاثیر بگذارد.
6- بخشی از فضای حاکم بر پرونده هستهای ایران متأثر از مذاکرات ایران و آمریکا در زمینه مسایل عراق است. به نظر میرسد آمریکا تا قبل از نتیجه گرفتن مذاکرات و به واسطه نیازی که در این مسئله احساس میکند، فشار خود را برای تحریمهای سوم کاهش دهد.
در کنار فرصتهای برشمرده برای جمهوری اسلامی ایران، برخی مواضع و تحرکات آمریکا و غربیها، پیام متفاوتی را مخابره میکند. این مواضع و تحرکات عبارتند از:
1- تحرکات جزئی برای افزایش فشار بر ایران یکی از رویکردهای کنونی علیه پرونده هستهای ایران پس از پایان مهلت 60 روزه میباشد. خلیلزاد نماینده آمریکا در سازمان ملل اعلام کرد که زمان فشاری بیشتر فرا رسیده تا در محاسبات ایران تغییراتی ایجاد کنیم. در همین راستا برنز معاون خانم رایس نیز گفت: تحریم سومی در راه است، وزیر خارجه جدید فرانسه نیز اعلام کرد بازرس از افزایش تحریمها علیه ایران حمایت میکند.
3- تلاش برای فراهم کردن زمینههای نشست گروه 1+5؛ بعد از اعلام گزارش البرادعی رایزنیها از سوی آمریکاییها شروع شده تا گروه 1+5 جهت تصمیم بعدی نشست را برگزار نماید.
فضای گفتمان حاکم بر کشورهای غربی نشان دهد که این نشست تا قبل از نشست گروه جی هشت در آلمان تا ده روز آینده صورت نخواهد گرفت.
4- در آستانه تصمیمات جدید آمریکا برای ایجاد فضای رعب و جنگ روانی علیه ملت ایران و تحت تاثیر قرار دادن افکار عمومی جهانیان دست به مانور محدود و نظامی در خلیج فارس زده است. تجربه نیز نشان داده است که هرگاه تلاش برای قطعنامه جدید آغاز شود آمریکا نیز تحرکات نظامی خود در منطقه و مرزهای ایران افزایش داده است.
با توجه به رویکردهای ذکر شده ارزیابی در خصوص افق آینده پرونده هستهای ایران بسیار پیچیده شده است. با این حال سه فاکتور مهم زیر نشان میدهد که فشارها مثل سابق نمیتواند مورد اجماع قرار گیرد. گروه 1+5 راهی جز ارائه ابتکار جدید برای خروج از بنبست ندارد. سه عامل عبارتند از:
1- ایران در پیشرفت فنآوری هستهای خود تمام مراحل این دانش را فتح کرده و روند این پیشرفتها بیانگر عدم توانایی غرب از جلوگیری یا تعلیق برنامههای هستهای ایراین است، در صورت عدم ابتکار جدید که به حقوق ایران را برسمیت شناسد، ایران با توجه به روند موجود، مراحل صنعتی غنیسازی را تکمیل خواهد کرد.
2- تحریمها کارساز نیستند و آمریکا هر روز موقعیت خود را از دست داده و به جای تنها ابرقدرت جهان به مشکلدارترین کشور جهان تبدیل خواهد شد از سوی دیگر «پاد تحریمهایی» که ایران ایجاد کرده و جمهوری اسلامی ایران را از تاثیر آن تا حدودی ایمن خواهد ساخت. افزون بر این، فرصتها برای ایران در منطقه افزایش یافته و به نحوی که جمهوری اسلامی ایران به تنها قدرت منطقهای تبدیل شده است.
3- رویکردها نسبت به پذیرش ایران به عنوان یک قدرت هستهای و صاحب این فناوری افزایش یافته و براساس آن طرحهای جدید برای حل بحران مطرح شده و میشود. از جمله طرح سوئیس، ابتکار راه نقشه روسیه و طرح اخیر البرادعی مبنی بر تعامل با ایران جهت توقف بخش مراحل صنعتی غنیسازیبه به جای تعلیق کلیه فعالیتهای هستهای.