سیامک باقری
رایس، وزیر امور خارجه آمریکا سفر منطقه ای را در هفته اخیر به منطقه عربی خاورمیانه داشته است. در ارزیابی مقامات کاخ سفید روند تحولات در منطقه به نفع آمریکا رقم نمی خورد و بیشتر سیاست های این کشور در منطقه یا به کندی پیش رفته و یا عمدتاً با شکست روبرو شده است. از این رو سفر رایس به منطقه با منظورهای مختلفی صورت پذیرفته است. محوری ترین هدف وی معطوف به مسأله ایران است. دولت آمریکا با توجه به ناکامی در مقابل ایران و نگرانی از احتمال مقاومت کشورهای منطقه در مورد اعمال هرگونه سیاست علیه ایران (مجازات اقتصادی و سیاسی) این سفر را ترتیب داد تا نظر کشورهای عربی خاورمیانه بویژه شورای همکاری خلیج فارس جلب نماید. پیش از سفر رایس به منطقه مرکز مطالعات راهبردی هریتیچ در یکی از راهکارهای خود به کاخ سفید، بسیج متحدان آمریکا برای جلوگیری از فعالیت های هسته ای ایران را مطرح ساخته بود. این موسسه تأکید کرد که آمریکا باید حضور دریایی و هوایی قدرتمندی را با مشارکت کشورهای حوزه خلیج فارس ایجاد کند. در همین راستا موسسه رند نیز نوشت که آمریکا به یک استراتژی منطقه ای برای مقابله با برنامه هسته ای ایران نیاز دارد. از این رو کاخ سفید بخشی از توان خود را معطوف به این بخش از ظرفیت های ایران کرده است. در واقع واشنگتن سه سطح از ظرفیت های ایران را مورد هدف و چالش قرار داده است. ظرفیت های بین المللی، منطقه ای و داخلی در بعد منطقه ای برای واشنگتن بسیار نگران کننده است که دولت های منطقه از یک سو و ملت های عربی از سوی دیگر نگاه مثبت به برنامه های هسته ای ایران دارند. چنانکه نظرسنجی ها نشان داده اند که 6/81 درصد مردم منطقه از برنامه هسته ای ایران حمایت می کنند. از این رو رایس در سفر خود سعی کرد تا برنامه هسته ای ایران را در ابعاد مختلف برای سران کشورهای عربی منطقه بسیار خطرناک توصیف نماید. اما واکنش دولت های عربی و بیانیه شورای همکاری خلیج فارس بیانگر این نکته است که سیاست های بی اعتمادسازی کاخ سفید علیه ایران زمینه پذیرش ندارد.
دومین هدف سفر رایس به مسأله فلسطین برمی گردد. پیروزی حماس یکی از ضربات شکننده بر سیاست های خاورمیانه ای آمریکا بود و طرح خاورمیانه بزرگ کاخ سفید را با چالش سنگینی روبرو ساخت. کاخ سفید برای مهار این مسأله سیاست تحریم و فشار را علیه حماس با دو هدف تغییر مشی و رفتار حماس و در غیر این صورت سرنگونی دولت حماس در پیش گرفته است واشنگتن در اولین اقدام درخواست بازگشت کمک های 50 میلیون دلاری به تشکیلات خودگردان را کرده و اعلام کرد در کمک های سالانه 450 میلیون دلاری نیز تجدیدنظر می کند و به اروپا نیز فشار آورده تا کمک مالی اش را قطع نماید. اکنون رایس در سفر منطقه ای خود این هدف را دنبال می کند تا کشورهای منطقه بویژه عربستان و مصر را برای خودداری از ارایه کمک به فلسطینی ها متقاعد سازد. در واقع کاخ سفید از طریق پشتیبانی های مالی و معنوی برخی از کشورهای عربی درصدد این هدف بود که حماس روند شرایط گذشته را پذیرفته و سلاح خود را بر زمین بگذارد و از سوی دیگر مناسبات خود را با کشورهای ایران و سوریه نیز قطع نماید، اما به نظر می رسد با توجه به مواضع مصری ها و عربستانی ها در خصوص تداوم کمک به حماس و دادن فرصت به این گروه و تداوم مناسبات این گروه با ایران این بخش از اهداف سفر رایس نیز با شکست مواجه شده باشد.
سومین هدف سفر رایس ناشی از تحولات عراق است. تحولات عراق به هیچ وجه مطلوب نظر آمریکا نیست. انتخابات عراق به گونه ای رقم خورد که چشم انداز تحولات خاورمیانه برای آمریکایی ها بسیار نگران کننده شده نظر به اینکه از نظر کاخ سفید عراق کلید تحولات خاورمیانه در منطقه محسوب می شود، چارچوبی برای این موضوع در دستور کار رایس بوده است.
چهارمین محور سفر رایس معطوف به تحولات لبنان است. رایس در این سفر تحکیم موقعیت سنیوره، نخست وزیر لبنان، تقویت گروه ائتلاف 41 مارس، مسأله خلع سلاح حزب الله و زمینه سازی برای برکناری لحود رئیس جهمور این کشور را در دستور کار داشت. از نظر کاخ سفید دگرگونی در لبنان راه میانبری برای روند تحولات منطقه به نفع آمریکاست.