بازنده جنگ تحمیلی، آمریکا و حامیان منطقه‌ای او بودند

* شرایط منطقه‌ای و جهانی آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران چگونه بود؟

** برای پاسخ به این سوال ابتدا باید شرایط داخلی کشورمان در روزهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی و قبل از شروع جنگ تحمیلی را بررسی کنیم. در آن زمان با وقوع انقلاب اسلامی، نظامی براساس تفکر دینی و انقلابی نشات‌گرفته از اسلام ناب محمدی(ص) به رهبری حضرت امام خمینی(ره) در ایران روی کارآمده بود. این انقلاب و تاثیرات منطقه‌ای ناشی از آن، برای مسلمانان جهان و خصوصا کشورهای همسایه از جمله عراق حامل پیام سیاسی خاص خود بود.

در این مقطع زمانی حوادث و رویدادهای داخلی ایران از جمله فرار سران ارتش نظام شاهنشاهی و طرح انحلال ارتش از سوی برخی گروه‌ها، ایجاد ناآرامی‌های قومی و امنیتی در مناطق مختلف با حمایت بیگانگان مانند غائله‌های خلق کرد، خلق عرب، حوادث گنبد و سیستان و بلوچستان، درگیری‌های سیاسی احزاب و گروه‌های داخلی، اقدامات تروریستی منافقین، کودتای نوژه، عدم اتحاد و ائتلاف نظام جمهوری‌اسلامی با قدرتهای خارجی، عدم تجربه کارگزاران نظام، سردادن شعار صدور انقلاب اسلامی به سایر ملل و لغو یک‌جانبه قراردادهای نظامی از عمده‌ترین مسایلی بود که شرایط بروز یک اتفاق برای انقلاب را فراهم ساخت.

در آن سوی، حزب بعث عراق نیز که با کودتا بر سرکارآمده بود به دنبال قدرت‌طلبی در منطقه و ایجاد زمینه‌هایی برای هژمونی خود در سطح منطقه بود. ضعف‌های سیاسی نظامی و بویژه، موقعیت ژئوپلیتیکی عراق در گذشته، فقدان رهبری امت عرب بعد از مرگ جمال عبدالناصر و مهم‌تر از همه از بین رفتن نقش ژاندارمی خلیج‌فارس که برعهده رژیم پهلوی بود، زمینه‌های مناسبی را برای اجرایی کردن خصومت‌های دیرینه رژیم بعث عراق را فراهم آورد.

در سطح منطقه نیز، تبلیغات مسموم استکبار جهانی در مورد پیامدهای انقلاب اسلامی ایران و صدور آن به دیگر کشورها، نگرانی‌هایی را برای حکام سرسپرده کشورهای منطقه ایجاد نموده‌بود. در واقع آنها به دلیل ترس از بروز انقلاب در کشور خود و از دست دادن منافع شخصی، ضمن حمایت از صدام و حزب بعث عراق، خواستار تضعیف انقلاب اسلامی و محاصره منطقه‌ای آن به هر شکل ممکن بودند.

در سطح قدرتهای بزرگ فرامنطقه‌ای هم می‌توان اذعان نمود که سه دسته از کشورها با سه نوع رویکرد در قبال جنگ عراق علیه ایران اسلامی وجود داشتند. در این رابطه کشورهایی مانند فرانسه و انگلیس که از وقوع انقلاب اسلامی در ایران به شدت متضرر شده‌بودند و حتی منافع آنها به خطر افتاده بود، علنی یا ضمنی به نفع عراق موضع‌گیری کرده و حتی در طول جنگ از انجام انواع کمک‌های نظامی، سیاسی، اقتصادی به عراق دریغ نمی‌کردند.

کشورهای دیگری مانند چین، آلمان و ژاپن ضمن اعلام بی‌طرفی و حفظ روابط با دو کشور درگیر جنگ، به دنبال کسب موقعیت به سود خود بودند. (البته این گروه از کشورها نیز تمایل بیشتری به سمت عراق از خود نشان می‌دادند.) اما دسته سوم کشورهایی بودند که به دنبال معادلات نظام دو قطبی، در شروع جنگ و تحریک عراق برای تهاجم نظامی به ایران تاثیرگذاری و نقش بیشتری داشتند. در این خصوص می‌توان از آمریکا به‌دلیل از دست دادن جایگاه مهم و استراتژیک خود در ایران و شکست توطئه‌های براندازی و از اتحاد جماهیر شوروی سابق به دلیل حمایت ایران از دفاع مبارزان افغانی در مقابل اشغالگری‌های ارتش شوروی سابق و هم‌سو نشدن ایران با اهداف دولت کمونیستی این کشور و نگرانی از رشد اسلام‌گرایی در جمهوری‌های مسلمان‌نشین شوروی سابق، نام برد.

در مجموع چون انقلاب اسلامی ایران به‌عنوان یک پدیده نوظهور و مهار نشدنی و خطری برای قدرتهای بزرگ جهانی به حساب می‌آمد، منافع هر دو قدرت شرق و غرب ایجاب می‌کرد به نوعی برای مهار این انقلاب به دلیل داشتن ویژگی‌های منحصر به فردی مانندکارآمدی دین و مذهب در مقابله با امپریالیسم و نظام‌های سرمایه‌داری و سوسیالیستی و به قدرت رسیدن حکومت دینی، سعی و تلاش وافری داشته‌باشند.

* کشورهای غربی با چه هدفی از صدام دفاع می‌کردند؟

** در بررسی این موضوع می‌توان گفت سیاست خارجی آمریکا و غرب در منطقه با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران با بزرگترین شکست تاریخی مواجه شد یعنی با سرنگونی رژیم وابسته پهلوی، پیمان سنتو لغو و حلقه مرکزی کمربند امنیتی غرب به دور کشورهای کمونیستی گسسته شد و استراتژی منطقه‌ای آمریکا یعنی دکترین نیکسون، بازوی قدرتمند نظامی خود را در منطقه خلیج‌فارس از دست داد و در نتیجه ناکامی آنها در برقراری و حفظ ثبات، امنیت و توازن بین شرق و غرب در خاورمیانه محرز گردید.

البته در این رابطه به عوامل دیگری همچون اشغال لانه جاسوسی آمریکا توسط دانشجویان پیرو خط امام، برکناری دولت متمایل به غرب مهندس بازرگان و از بین رفتن امیدهای آمریکا در نزدیکی به دولتمردان ایران، اشغال افغانستان توسط نیروهای نظامی شوروی سابق و نزدیک‌تر شدن آنها به آبهای آزاد خلیج‌فارس، احساس خطر کشورهای منطقه از طوفان و امواج بیداری اسلامی در کشورهایشان و هراس غربی‌ها در به خطر افتادن منافع‌شان در این کشورها، نیز می‌توان اشاره کرد. در حقیقت از نظر تحلیل‌گران و کارشناسان سیاسی ـ نظامی غربی مهم‌ترین عاملی که منجر به بی‌ثباتی و تبدیل شدن منطقه به کانون بحران برای غرب می‌شد، بیداری اسلامی نشات‌گرفته از جمهوری اسلامی ایران بود و به همین دلیل برای محاصره و به بن‌بست کشاندن امواج این بیداری می‌بایست اقدامی سریع و موثر صورت می‌گرفت. درست به همین علت است که رئیس کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان ایالات‌متحده آمریکا می‌گوید باید استراتژی آمریکا متوقف کردن ایران در گسترش بنیادگرایی اسلامی خود به جهان عرب بویژه کشورهای حوزه خلیج‌فارس باشد و حتی اگر در این راه استفاده از نیروهای نظامی هم لازم باشد باید این امر مورد توجه قرار گیرد. در تاکید این موضوع برژینسکی، مشاور امنیتی ملی رئیس‌جمهور وقت، جیمی کارتر، نیز بر ترسیم فاز نظامی برای رویارویی با انقلاب اسلامی اشاره کرده و می‌گوید: که استراتژی آمریکا در مقابل انقلاب اسلامی باید تقویت دولت‌هایی باشد که توان انجام عملیات نظامی علیه انقلاب اسلامی ایران را دارا هستند. در مجموع بازنده اصلی جنگ تحمیلی هشت ساله و دفاع مقدس آمریکا و کشورهای غربی و شیوخ سرسپرده منطقه‌ای آنها بودند و ایران در این جنگ نه تنها چیزی را از دست نداد بلکه با دفاع مشروع خود، انقلاب اسلامی را تثبیت و به جهان معرفی کرد. انقلابی که امروز شعاع آن در سراسر جهان و در میان هسته‌های مقاومت و نیروهای آزادیخواه جهان مشاهده می‌شود.

* یکی از موضوعاتی که همواره محل بحث بوده، ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر است. به نظر شما چه دلایلی برای ادامه جنگ در آن برهه وجود داشت؟

** این سوال، یکی از مهمترین سوالات مربوط به ادامه جنگ است و دلایل متعددی برای پاسخ آن وجود دارد. از جمله اینکه کیلومترها خاک میهن عزیزمان هنوز در اشغال نیروهای بعث عراق بود و صدام هم فقط تقاضای آتش‌بس می‌کرد (در زمان آتش‌بس هر لحظه بیم نقض آتش‌بس و شروع مجدد نبردها وجود دارد.) علاوه‌بر این شورای امنیت سازمان ملل متحد نیز تا آن زمان قطعنامه موثری مبنی بر معرفی متجاوز و محکوم کردن آن، الزام متجاوز به پرداخت خسارت، بازگشت نیروهای نظامی طرفین به پشت مرزهای بین‌المللی، آزادی اسرای جنگی و غیره صادر نکرده‌بود.

عامل دیگری که می‌توان به آن اشاره کرد این بود که رژیم بعث همواره برخلاف شعارهای صلح‌طلبانه و دروغین خود هیچ‌گاه حاضر به قبول درخواست‌های به حق جمهوری‌اسلامی ایران نبود. همین عامل باعث شکست گروه‌های میانجی می‌شد. رژیم دیکتاتور عراق در آن زمان از آتش‌بس و مذاکره سخن می‌گفت درحالیکه به آن اعتقادی نداشت و این تاکتیکی بود برای فرار از زیر فشار عملیات رزمندگان اسلام. اما حضرت امام خمینی(ره) همواره بر چهار موضوع اعلام متجاوز و تنبیه آن، بازگشت به مرزهای بین المللی، بازگشت آوار گان و اسیران جنگی به شهرها و موطن خود و تعیین پرداخت خسارات ناشی از جنگ، قاطعانه ایستادگی و تاکید می‌کردند.

بنابراین اگر به درخواست صدام تن می‌دادیم، امکان بوجود آمدن صلح و آتش‌بس واقعی میسر نبود. در نتیجه بسیاری از مناطق کشورمان همچنان در اشغال ارتش عراق باقی می‌ماند و دیکتاتور بغداد در فرصت مناسب دیگری با حمایت کشورهای غربی و دول وابسته منطقه مجددا به کشورمان تجاوز می‌کرد. در تیرماه 1367 که ایران قطعنامه 598 شورای امنیت سازمان ملل متحد را پذیرفت همزمان ارتش عراق هجوم گسترده دیگری را آغاز کرد و این به منزله آن است که مقاومت ملت و رزمندگان عزیزمان پس از فتح خرمشهر، دفاعی مشروع و کاملا منطبق بردرک خوی تجاوزگری دشمن بوده‌است و اگر ما به آتش‌بس درخواست‌شده از سوی دشمن تن می‌دادیم متحمل خسارت‌ها و زیان‌های فراوان و جبران‌ناپذیری می‌شدیم که شاید آیندگان ما را نمی‌بخشیدند.

* چرا خاویر پرز دکوئیار دبیرکل وقت سازمان ملل متحد در طول هشت سال جنگ ایران و عراق، متجاوز را تعیین و معرفی نکرد و این امر را در آخرین روزهای مسئولیت خود در سازمان ملل انجام داد؟

** قدرت‌های بزرگ در موضوع جنگ ایران و عراق با اعمال قدرت و نفوذ خود، سازمان ملل را تحت فشار قرار داده، یک طرفه مسائل را دنبال می‌کردند و در این رابطه هیچگاه حاضر به تمکین خواسته‌های بر حق جمهوری اسلامی ایران نبودند.

از سوی دیگر امیدوار بودند تا با وعده وعیدهایی که سران گروهک‌ها برای جلب رضایت قدرتهای بزرگ و اربابانشان مبنی بر سرنگون کردن نظام جمهوری‌اسلامی ایران می‌دادند، این نظام سرنگون و عوامل سرسپرده خود را حاکم نمایند اما هنگامی که جنگ تحمیلی هشت ساله عراق علیه ایران به اتمام رسید و عراق در حمله به کویت این کشور را اشغال کرد و حمایت‌های سیاسی، اقتصادی، نظامی و رسانه‌ای غرب و شرق علیه صدام شروع شد، در این زمان دبیرکل وقت سازمان ملل با بهره جستن از فضای موجود، عراق را متجاوز اعلام کرد.