سیدمهدی حسینی
همانطور که در قسمت اول بحث در شماره گذشته اشاره شد نسبت به نظام جایگزین رژیم شاهنشاهی دیدگاه های متعددی مطرح گردید که اغلب آنها الگوبرداری از فرم نظام های سیاسی غربی یا شرقی بود. امام راحل در برابر فشار و هجوم جریان های مختلف به طور قاطع پیشنهاد «جمهوری اسلامی نه یک کلمه زیاد و و نه یک کلمه کم» را ارائه دادند.
با نگاهی به گذشته می توان گفت که حضرت امام(ره) پس از شهریور 20 تا 22 بهمن 57 تدابیر بسیاری برای اداره امور جامعه اتخاذ کرده بودند و برای تأسیس نظام جایگزین رژیم شاه نیز اقدامات متعددی را انجام داده بودند که پس از پیروزی انقلاب از تلاش سال های قبل بهره گیری کردند که به اختصار به محورهای کلی آن اشاره میشود.
1- حضرت امام راحل پس از وقایع شهریور 20 مستمراً جریان حاکمیت استعماری سلطنتی را غیرمشروع معرفی می کردند و سلطه آنها را نفی و به ضرورت تشکیل نظام سیاسی و حکومتی اسلام تأکید نموده اند. این موضوع با نگاهی اجمالی در آثار مکتوب امام بعد از شهریور 20 مشاهده می گردد که به موضوعاتی چون عدم جدایی دین از سیاست، ضرورت تشکیل حکومت اسلامی، ولایت فقیه و اختیارات آن، قانونگذاری و تشریح احکام حکومتی اسلام اشاره میکند.
2- درباره الگوی حکومت آینده در رهنمودهایشان مکرر به حکومت اسلامی و حکومت رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) اشاره دارند و در کتاب ولایت فقیه تصریح کرده اند «رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) در مکاتیب مبارکش که به امپراتوری رم شرقی (هراکلیوس) و شاهنشاه ایران نوشته آنها را دعوت کرده که از حکومت شاهنشاهی و امپراتوری دست بردارند. حضرت امام مصر بوده اند که «ما موظفیم برای تشکیل حکومت اسلامی تلاش کنیم»، «برای اینکه وطن اسلامی را از تصرف و نفوذ استعمارگران و دولت های دست نشانده آنها خارج و آزاد کنیم راهی نداریم جز اینکه تشکیل حکومت اسلامی بدهیم.»
3- آگاه سازی توده های مردم نسبت به وحدت و همبستگی از اقدامات دیگر امام راحل بود که در دوران تبعید بدان پرداختند.
ایشان در کتاب ولایت فقیه به سوءاستفاده استعمار از اختلاف افکنی مسلمین اشاره داشتند و خطاب به علما و مبارزان می فرمایند: «تبلیغات و تعلیمات دو فعالیت مهم و اساسی ماست وظیفه فقهاست که عقاید و احکام و نظامات اسلام را تبلیغ کنند و به مردم تعلیم دهند.»
4- امام راحل نسبت به رجوع به آرای عمومی بسیار تأکید می کردند. ایشان معتقد بودند «هر کس برخلاف خواست ملت مسأله ای عنوان کند خائن به ملت و مملکت است». تمامی جریان ها و احزاب سیاسی در این رابطه همواره در حاشیه قرار میگرفتند.
5- سازماندهی و ایجاد تشکل های منسجم از جمله مواردی بود که امام راحل در راستای مبارزه و تأسیس نظام جایگزین از آن بهره می گرفت. حسب ظاهر امام فاقد حزب و تشکیلات خاصی بود، امام در حوزه عمل سراسر کشور را در یک جهت بسیج و هدایت می کرد مساجد یکی از مهمترین تشکل های محوری در این زمینه بود.
6- تأسیس نهادهای انقلاب از دیگر اقدامات مهم امام راحل در راستای تأسیس نظام جمهوری اسلامی بود که اولین آن شورای انقلاب بود که مهمترین اقدامات آن عبارت بود از مذاکره با مقامات نظامی نیروهای مسلح، دیدارهای دیپلماتیک، انتخاب رئیس دولت موقت و برنامه ریزی داخل کشور برای حفظ و تداوم انقلاب این نهاد تا هنگام تشکیل مجلس شورای اسلامی به کار خود ادامه داد و سهم بسزایی در تأسیس نظام جمهوری اسلامی داشت.
7- یکی دیگر از اقدامات معرفی رئیس دولت موقت بود آن هم در شرایطی که هنوز دولت رژیم شاهنشاهی بر مسند قدرت قرار داشت. دولت موقت وظیفه داشت تا اداره امور اجرایی مملکت را به دست گیرد به عبارتی شورای انقلاب به عنوان دستگاه مقننه انقلاب و دولت موقت به عنوان تشکیلات اجرایی فعال بودند.
8- پس از 22 بهمن 57، نهادهای دیگری با فرمان امام(ره) تأسیس گردیدند، نظیر کمیته های انقلاب اسلامی و دادگاه های انقلاب که همگی زمینه های تأسیس نظام اسلامی را فراهم کردند.