مهدی عجم
«باید بسیجیان جهان اسلام در فکر ایجاد حکومت بزرگ اسلامی باشند و این شدنی است؛ چرا که بسیج تنها منحصر به ایران اسلامی نیست. باید هسته های مقاومت را در تمامی جهان به وجود آورد و در مقابل شرق و غرب ایستاد.»
عبارت فوق بخشی از پیام حضرت امام(ره) است که پس از سه ماه از پایان دفاع مقدس صادر گردید و راهبرد کلان بسیج را به روشنی ترسیم نمود و مسیر بلند و مقدسی را فراروی بسیجیان جهان اسلام و نه فقط ایران نهاد که همانا اندیشه ایجاد حکومت بزرگ اسلامی با تشکیل هسته های مقاومت بود که در نهایت فتح سنگرهای کلیدی جهان توسط اسلام را در پی خواهد داشت .حال به راستی جای این بررسی وجود دارد که ابتدا منظور حضرت امام(ره) از تشکیل هسته های مقاومت در سراسر جهان چه بود و متولیان امر با گذشت 17 سال از صدور آن پیام جاودان چه کردهاند؟
دکتر «جواد منصوری »، محقق و صاحب نظر مسائل سیاسی در این خصوص می گوید: در استراتژی مبارزاتی حضرت امام(ره) مردم اساس و محورند و به عبارتی حضور مردم در تمام امور و صحنه های سیاسی ضرورت دارد و هر حکومتی به همان میزان که از این اصل مهم بهره ببرد به همان نسبت ثبات و اقتدار خواهد داشت . همچنان تحقق عدالت اجتماعی و شایسته سالاری زیربنایش حضور مردم در صحنه است . لذا پیوند نظام با مردم بشدت مورد توجه امام راحل بود.
دکتر منصوری در ادامه می گوید: امام امت در سال 1358 برای برنامه دفاعی کشور علاوه بر نیروهای نظامی موجود مانند ارتش، سپاه و... نیرویی را متکی بر توده های مردم طراحی کردند که بسیج نام گرفت و آن زمان در اوج انقلاب، از تشکیل ارتش 20 میلیونی سخن گفتند که برای خیلی ها که شناخت کافی و تصور صحیحی از اوضاع کشور و جهان نداشتند تعجب آور بود، اما همگان شاهد بودند که این نهال به تدریج پا گرفت و در بسیاری از معادلات اساسی کشور تأثیرگذار شد که شرح آن مجال دیگری می طلبد و نمونه بارز آن نقش تعیین کننده نیروی بسیج در هشت سال دفاع مقدس بود.
دکتر منصوری همچنین ابراز می دارد: امام(ره) متوقف در مسائلی داخلی نبود و برای خود یک رسالت جهانی احساس می کرد و آن آزادسازی ملت های محروم و مستضعف از یوغ دول استکباری و ظالم بود که شاهد مثال آن در ایران اسلامی ما به وقوع پیوسته بود.
اما بسیج را الگوی مناسبی برای تمامی مستضعفان و مسلمین جهان می دانستند و معتقد بودند که تشکل های مقاومت بسیج در سراسر جهان باید به راه بیفتد و در راه آزادسازی محرومین اقدام کند و شاهد بوده ایم که این تفکر در جهان در حال شکل گیری و موفقیت است هر چند که روند حرکتی کندی داشته، اما آثار خویش را در برخی نقاط نشان داده است. ما معتقدیم تحول آینده جهان با این استراتژی اساسی امام (ره) رقم خواهد خورد و مسلمین نقش تعیین کننده خویش را ایفا خواهند کرد.
«محمدرضا مسقطیان»، کارشناس ارشد روابط بین الملل نیز در این خصوص می گوید: از ویژگی های استراتژی امام(ره) در خصوص تشکیل هسته های مقاومت و بسیج جهانی این بود که این دیدگاه در تقابل با جهان استکبار و غرب تهاجمی است و آنها را در موضع انفعال قرار داده و این نکته مهمی است. امام(ره) اعتقاد داشتند اگر می خواهیم انقلاب در درون منطقه محاصره نشود باید انقلاب اسلامی را به کل جهان گسترش و تسری داد و برای این منظور باید هسته های مقاومت تشکیل شود. ایشان معتقد بودند که فکر انقلاب باید صادر شود و مظلومان و محرومان سراسر جهان با اندیشه انقلاب اسلامی بپاخیزند.
ما باید طوری عمل کنیم که خود ملت ها، در اقصی نقاط جهان علیه ظلم و استکبار قیام کنند و حمایت ما باید بیشتر به صورت غیرمستقیم و در ابعاد فرهنگی و تبلیغی باشد. البته متأسفانه باید اذعان کرد که ما پس از جنگ بیشتر درگیر مسائل داخلی شدیم و از وظایف بین المللی غفلت کردیم .ما در این باره بسیار بیشتر از اینها می توانستیم کار کرده و به این مسأله توجه کنیم.
مسقطیان همچنین معتقد است هسته های مقاومت در سراسر جهان می تواند به عنوان عقبه استراتژیک ما عمل کند و مرز مبارزه ما با آمریکایی ها و اسرائیلی ها باشد.
«مهدی خانی»، سرپرست مرکز سنجش افکار بسیج نیز در این خصوص می گوید: راهبرد تشکیل هسته های مقاومت در جهان را که امام (ره) در سال 67 ترسیم فرمودند از دو منظر می توان مورد تأمل قرار داد. در ابتدا جنبه رویکردی مسأله است و آن این است که امام با این پیام مهم به بسیج در واقع رویکردی نوین در کشورهای اسلامی به وجود آوردند. بدین معنا که باید مسلمانان ، محرومین و مستضعفان کشورهای اسلامی و آنهایی که روحیه مبارزه با استکبار جهانی را دارند به هسته های کوچک و کارآمدی برای مقاومت مبدل شوند.
نکته قابل تأمل اینکه تا قبل از این پیام مسلمین و حتی غیرمسلمین بودند که در درون خود با ظلم و جور مخالف باشند، اما نگاه امام(ره) این بود که این افراد باید جمع شده و پیوسته باشند تا بازدهی مناسب حاصل شود و ما شاهدیم که در این 17 ساله پس از صدور آن پیام این رویکرد در کشورهای غیراسلامی نیز متولد شده و روزبه روز در حال تقویت است.
اما در بعد دوم یعنی بعد کارکردی که ما می توانستیم این کارکرد را افزایش دهیم در حال حاضر در لبنان، ونزوئلا و... این کارکرد را شاهدیم، اما متأسفانه این کارکردها در کشورهای دیگر همگانی نشد، در واقع کشورهای مسلمان و غیرمسلمان باید از ایران اسلامی الگو می گرفتند و شرط این الگوگیری این است که ما در ایران واجد یک استراتژی مدون و مشخص برای این پیام می بودیم که متأسفانه فاقد آن هستیم.
وی گفت: نیروی مقاومت بسیج باید استراتژی تشکیل هسته های مقاومت را مدون تنظیم کرده و به طور جدی و هماهنگ با نیروهای دیگر سپاه این امر را عملیاتی کند تا کارکرد آن در تمامی کشورها مشخص شود.
خانی در پایان ابراز می دارد نیروی مقاومت بسیج همچنین باید الگوهای مقاومت را تبیین و تنظیم نماید تا فرایند الگوگیری توسط کشورهای دیگر بهتر صورت گیرد.
«سیدمهدی حسینی»، محقق و پژوهشگر تاریخ معاصر ایران نیز در این خصوص می گوید: زمانی که پیام امام(ره) خطاب به بسیجیان در آذرماه 67 صادر گردید شرایط بسیار نامناسبی پس از پایان جنگ بر بسیج حکمفرما بود و نوعی احساس یأس و سرخوردگی پس از جنگ می رفت که روحیه نیروهای بسیجی را تسخیر کند، اما امام راحل مانند همیشه با تیزبینی و درایت ویژه خود آن پیام معروف را صادر فرمودند و در آن اذعان کردند که کار بسیج به پایان نرسیده است و باید بسیجیان جهان اسلام در اندیشه تشکیل حکومت بزرگ اسلامی باشند و هسته های مقاومت را در سراسر جهان علیه استکبار به راه بیندازند. این پیام که فرازهای در خور توجه و بسیار مهمی دارد تأثیر بسیار مؤثری در روحیه بسیجیان گذاشت.
حسینی در ادامه می گوید البته به طور قطع منظور امام تشکیل گروه های نظامی توسط ما در دیگر کشورها نبود. امام(ره) بارها بیان داشتند که مقصود ما از صدور انقلاب لشکرکشی و جنگ با دول جهان نیست، بلکه صدور فکر انقلاب است، مقصود امام(ره) این بود که اگر فکر انقلاب اسلامی و اندیشه اسلام ناب به جهانیان عرضه شود خود آنان هسته های مقاومت را تشکیل خواهند داد و بیداری اسلامی بر علیه استکبار به راه خواهد افتاد چنانچه در لبنان، بوسنی، فلسطین، عراق، مصر، الجزایر، چچن و... این جرقه زده شده است.
دبیر گروه تاریخ هفته نامه صبح صادق معتقد است در این زمینه فعالیت تبلیغی بسیار اهمیت دارد و دستگاه هایی مانند صداوسیما، وزارت ارشاد، وزارت خارجه، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، سپاه پاسداران، سازمان تبلیغات و نیروی مقاومت بسیج همگی نقش و وظیفه دارند و باید به این مهم بیش از پیش اهمیت قائل باشند و این نکته ای است که متأسفانه بسیار از آن غفلت شده است و به استراتژی حیاتی امام(ره) که در سال 76 ترسیم فرمودند متأسفانه آن طور که شایسته آن بود توجه نشد.
حسینی همچنین ابراز می دارد نیروی مقاومت بسیج می تواند پایگاه های اسوه خویش را در حد وسیعی در قالب هنری رسانه ای در جهان اسلام مطرح و منتشر کند تا به عنوان الگویی عملی فراروی مجاهدان آن مناطق قرار گیرد.
مهندس «مهدی اسماعیلی»، سردبیر هفته نامه جام نیز می گوید: فارغ از بحث های نظامی در این موضوع معتقدیم ما می بایستی حرکت فرهنگی گسترده ای را در این سالیان در جهت تحقق نهضت بیداری اسلامی به راه می انداختیم و دستگاه های فرهنگی تبلیغی ما در این سال ها کم کاری فراوانی کرده اند. صداوسیما با برد رسانه ای خود در قالب سیما و رادیوهای فرامرزی و بین المللی باید حساب ویژه ای را روی این قضیه باز کند و در قالب های هنری و جذاب پیام انقلاب اسلامی را به گوش جهانیان برساند.
باید این پیام امام(ره) و راهبرد آمده در آن برای بسیج جهانی مستضعفین و تشکیل هسته های مقاومت و در واقع صدور انقلاب اسلامی باشد.
حقیقت آن است که این مأموریت مهم که حضرت امام(ره) بر انجام آن توسط بسیج تأکید داشتند، نه تنها به صورت ملموس انجام نشده است، بلکه پس از انقلاب عملکرد بسیج به گونه ای پیش رفت که محدود به داخل و آن هم در سبک نظامی شد در صورتی که رسالت بسیج بیش از آنکه مبنای دفاعی و نظامی داشته باشد، باید بر پایه علم و تعهد و با پشتوانه فرهنگ معنوی استوار باشد.