راهبرد داغ

مهدی خانی
معاون پژوهشی سازمان تحقیقات و مطالعات بسیج
چند وقت پیش به یک کار گروهی دعوت شدم تا درباره یکی از راهبردهای جدید نیروی مقاومت هم اندیشی کنیم. مسئول گروه ابتدا بحث طولانی درباره موضوع اساسی و هدف کلی کارگروه مطرح کرد. نکته جدید و جالب این بود که بسیج وزارت خانه ها رسالت کارآمدسازی نظام را بر عهده دارند. در آن کارگروه راهبرد جدید بسیج وزارت خانه ها این گونه مطرح شد که بسیج وزارت خانه باید بتواند به وزارت متبوع کمک نماید تا مأموریت و وظایف آن دستگاه به خوبی انجام شود. در این صورت است که کارکرد وزارت خانه می تواند به کارآمدی نظام کمک نماید.
این حرف درستی است معتقدم نیروی مقاومت نباید انتظار داشته باشد رده های بسیج وزارت خانه ها صرفاً مأموریت بسیج را پی گیری کنند، زیرا در این صورت بالاترین مرجع تصمیم گیری وزارت خانه یا سازمان و به تبع آن مراجع تصمیم ساز، انگیزه و تمایل چندانی نه تنها برای کمک و حمایت از بسیج ندارند، بلکه همکاری با بسیج را نیز در حد تعارف و رودربایستی و یا صرفاً به خاطر اعمال قانون انجام خواهند داد و این نگرش، بسیج وزارت خانه ها را به سمت بسیج دولتی سوق می دهد.
حال که این راهبرد جدید مطرح شد پس می توان تهدید را به فرصت تبدیل نمود و آسیب زدایی را جا یگزین آسیب زایی کرد. به عنوان مثال از بسیجیانی که در قوه قضائیه و دادگستری ها فعالیت می کنند می شنویم که می گویند راهبرد جدید برای دستگاه ما چه رهنمودی دارد؟ به آنان می گوییم شما تا کنون تلاش می کردید یادواره شهدا برگزار کنید یا در انتهای سال با چنگ و دندان کوشش می کردید تا چند نفری را برای اردوی راهیان نور اعزام کنید؛ البته این ها جزء برنامه های سنگین و در عین حال خوب به شمار می آید. فعالیت های دست دوم و دست چندم این بود که به مناسبت های ایام در مراسم جشن، تبریک و در مراسم تعزیت، پارچه سیاهی نصب شود. دیگر فعالیت های بسیج بین دو سر طیف یادشده قرار دارد.
راهبردی که تا کنون دانش و توان بسیج وزارت خانه ها را پوشش می داد این بود که تنها به مسائل درون سازمانی بسیج و خلأ راهبردی در نقش های فراسازمانی بسیج پرداخته می شد. راهبرد جدید می گوید «به مسائل فراسازمانی بسیج توجه کنید». دایره پایگاه مقاومت و اتاق بسیج را بازتر کنید. سری هم به دیگر اتاق های دادگستری بزنید. سری به اتاق رئیس و مدیرکل بزنید. سری به اطلاعات و نگهبانی اداره بزنید. نگاه محبت آمیز به ارباب رجوع و مردم داشته باشید.
ممکن است سوالات و ابهامات زیادی در ذهن پدید آید از جمله اینکه آیا این کار صحیح است؟ آیا دخالت در امور نگهبانی نیست؟ آیا مغایرت قانونی ندارد؟ چگونه باید رفتار کرد تا سوالات و ابهامات به حداقل برسد؟ این نکته بسیار مهمی است چون در راهبرد گذشته یک وظیفه ذاتی و درون سازمانی انجام می شد و هیچ گونه تعارض، تداخل و مغایرتی با سایر واحدها و قسمت ها نداشت بلکه به هماهنگی احتیاج داشت. ولی در راهبرد جدید مسئله این است که از دایره خود خارج می شویم و در دایره دیگران قرار می گیریم. چگونه عمل کنیم تا در دایره دیگران با دیگران باشیم؟ راهبرد اساسی نیروی مقاومت آن است که در دایره دیگران جست و جو کنید. هر جا خلأیی وجود دارد خلأ را پر کنید. این راهبرد اساسی هر گونه تداخل، مزاحمت و تعارض را خنثی می کند. راهبرد جدید توصیه می کند فرمانده پایگاه مقاومت برنامه ریزی کند تا اعضای بسیج به اطلاعات اداره بروند و با ارباب رجوع به مهربانی رفتار کنند. وقتی صحبت از ارباب رجوع اداره دادگستری می شود باید دقت کرد افراد سرمایه دار، اتوکشیده، شیک پوش و... را کنار بگذارید و به سمت اربابان واقعی که فقیرند، کسی را ندارند، مظلوم هستند، پارتی ندارند و راه و چاه اداره را نمی شناسند بروید. کافی است احوال پرسی کنید، راهنمایی کنید، آنان را به مسئول مربوطه معرفی کنید و یا در هنگام بازگشت از اداره از آنان دلجویی کنید. اگر ناراحت و عصبانی هستند، آرامش دهید و در صورت نیاز از آنان عذر خواهی کنید. اگر اطلاع کافی ندارند، اطلاع رسانی کنید و... باید مواظبت کرد که این اقدام کلیشه ای نشود، کلیشه ای کردن به میزانی که خسارت می آورد بیش از فایده آن است.
راهبرد جدید می گوید سری به اتاق رئیس اداره یا مدیرکل بزنید. درباره دغدغه های جدی مدیرکل به گفت و گو بنشینید و از او بخواهید تا مسائلی را که بر زمین مانده است، با شما در میان بگذارد. شما نیز مسائل را تجزیه و تحلیل کنید. یکی از مهم ترین مسائل را بررسی و برای حل آن راهکار تهیه کنید. سپس با مدیرکل مشورت کنید. موافقت ایشان را بگیرید و در یک بازه زمانی مشخص اقدام کنید. مدیر کل و معاونین و همکاران ایشان باید به نتیجه اقدامتان عمل کنند. نیاز نیست حتماً گزارشی مدون، مصور و مستند به ایشان ارائه کنید. البته در حد لازم این کار صورت گیرد، زیرا ممکن است کسانی باشند که بخواهند کارکرد مثبت شما را نادیده بگیرند، ولی معمولاً اقدامات شما در جایی که خلأ وجود دارد مثبت و سازنده خواهد بود. مراقب باشید به محض اینکه خلأ بر طرف شد فعالیت شما نیز باید متوقف شود.
یکی از خلأهای اساسی این است که رئیس اداره دادگستری یا مدیرکل نمی داند که مردم (ارباب رجوع) چه نظری و چه پیشنهادی درباره اداره دارند، زیرا حلقه ارتباطی مدیرکل با مردم حلقه ضعیفی است. فرمانده پایگاه مقاومت می تواند تعدادی از اعضای بسیج را آموزش دهد، به آنان مأموریت دهد تا افکار عمومی را رصد کنند و هر از چند وقت نتایج رصد را به مدیرکل گزارش دهند. بسیج می تواند افکار سازمانی (نظرات کارکنان اداره) را جمع بندی و روش منطقی و علمی در اختیار مدیرکل قرار دهد. از این طریق بهترین پیشنهادات جمع آوری خواهد شد و در اختیار مدیرکل قرار خواهد گرفت. اعضای بسیج دادگستری می توانند در کاهش پارتی بازی موثر باشند. آنان قادرند یاور کسانی باشند که بر حق هستند ولی نمی توانند از حق خود دفاع کنند و نمی دانند که چگونه باید حقشان را بگیرند. این اقدام همان فریاد عدالت خواهی است که فریاد بسیجیان بلندتر از دیگران است.
راهبرد جدید ، راهبرد داغی است و داغی آن احتمالاً دست عده ای را خواهد سوزاند، زیرا هنوز راهبردهای جدید از تنور داغ بیرون نیامده اند. به مرکز مقاومت بسیج وزارت دادگستری مواردی را پیشنهاد می کنم:
1.در مرکز مقاومت واحدی به نام «مسئله شناسی یا خلأیابی» تأسیس شود و از افراد عالم و سرشناس دعوت به عمل آید تا به خوبی بتوانند مسائل اساسی وزارت را تشخیص دهند، سپس به ترتیب اولویت آن را فهرست کنند و به عنوان پیشنهاد با مقام وزیر یا معاونان هماهنگی لازم را به عمل آورند.
2.پس از مشورت و تأیید وزیر محترم یا معاونان وی، طرح مدون و عملیاتی که چرایی، چیستی، چگونگی و چند و چونی آن نوشته شده باشد و تمامی تمهیدات و الزامات طرح، پیش بینی و تهیه شود و به تصویب برسد.
3.قبل از به کارگیری اعضای بسیج در هر طرح، آموزش تخصصی به قدر کفایت پیش بینی شود، زیرا وارد شدن در عرصه های تخصصی بدون آموزش ،اثربخشی لازم را نخواهد داشت.
4.ممکن است اعضای کنونی بسیج ظرفیت لازم برای این حرکت بزرگ و عظیم را نداشته باشند. باید ظرفیت سازی کرد، یعنی به سراغ کارکنان و کارشناسانی رفت که زمینه بسیجی شدن را دارند ولی تا کنون به سراغ آنان نرفتیم، البته ضرورتی ندارد پرونده عضویت داشته باشند.
5.عدالت خواهی زمینه را برای گسترش عدالت (عدل گستری) فراهم می کند، بنابراین راهبرد جدی مرکز مقاومت می تواند عدالت خواهی باشد. مطالبه عدالت را باید هم به بسیجیان آموخت، هم ارباب رجوع و هم کارکنان دادگستری باید به این موضوع اهتمام ورزند. تبیین شاخصه های عدالت خواهی در دادگستری می تواند موضوع سمینار، هم اندیشی و یا دستور کار کانون تفکر مرکز مقاومت بسیج وزارت دادگستری قرار گیرد.
6.مثبت اندیشی مردم نسبت به دستگاه قضا از مسائل مهمی است که مرکز مقاومت می تواند مورد مطالعه و بررسی قرار دهد. اینکه دستگاه قضا با همه خدمات و زحمات طاقت فرسا چرا جایگاه مناسبی در افکار عمومی ندارد و چگونه می توان مثبت اندیشی را در ارباب رجوع به وجود آورد و سپس افکار عمومی جامعه را مثبت کرد، اهمیت زیادی دارد.
7.«رفتارشناسی قاضی» از موضوعات مهم است. یک قاضی محبوب چه رفتاری دارد؟ چه ویژگی ها و شاخص هایی می تواند قاضی محبوب را به جامعه معرفی کند؟ چگونه می توان با رفتارشناسی قاضی، قضات بسیجی تربیت کرد؟ چگونه می توان با رفتارشناسی قضات عادل را شناسایی و الگوسازی کرد؟