مهدی بهشتینژاد
کشف استعدادها، ظرفیت ها و توانمندی های بسیج و به کارگیری آن در زمان متناسب با موقعیت های پیش روی نظام از مهمترین وظایف متولیان بسیج می باشد. امروزه گفتمان عدالت و تحقق آن در قالب رفع فقر و فساد و تبعیض به عنوان محوری ترین شعار اصلاحات واقعی از سوی رهبر معظم انقلاب از چند سال گذشته مطرح شده است، با این هدف که اولاً از انحراف شعارهای راستین انقلاب اسلامی جلوگیری به عمل آید. ثانیاً این شعار قطع نگاه به بیرون و توجه به پتانسیل ها و ظرفیت های درونی جامعه و نظام راهگشای مسئولان باشد. حال باید دید برای برون رفت از وضعیت موجود و رسیدن به وضعیت مطلوب کارآمدی بسیج تا چه اندازه است؟
وقتی صحبت از کارآمدی بسیج می شود بحث توانمندی بسیج به صورت بالقوه یا بالفعل نیست بلکه بحث در مورد برنامه ریزی و استراتژی بسیج است و الا کدام گره و مشکل وجود دارد که بسیج قادر به بازگشایی آن نباشد.
به نظر می رسد متولیان امور بسیج برای تحقق منویات رهبر معظم انقلاب چندگام اساسی را می بایست بردارند:
1- بازشناسی و واکاوی برنامه ها و استراتژی گذشته
این بازشناسی نیازمند مقدماتی است از جمله ایجاد اتاق فکر متشکل از نخبگان بسیجی، قطعاً خروجی و تولید این مرکز می تواند متولیان ارتش بیست میلیونی را از روزمرگی و حرکت چرخشی رهایی دهد و به جای نگاه به آمارهای کمی دارای نوسان، متن ملت را به عنوان محیط فعالیت و گستره خدمت رسانی پیش روی آنها قرار دهد.
2- برنامهریزی برای بسیج به عنوان نیروی واکنش سریع خدمترسانی
تجربه دنیا نشان می دهد که برای انجام کارهای بزرگ و فوری برنامه ریزی جداگانه ای با مختصات و مشخصات خاصی صورت می گیرد. اگر بر این اعتقادیم که کارهای بر زمین مانده فراوان است و کارآمدی نظام در گرو خدمت به ملت و برطرف کردن چالش های اساسی نظام و کشور است پس می بایست بسیج را به عنوان نیروی واکنش سریع در خدمت نظام قرار دهیم و این امر نیازمند تغییر نگرش در ساختار و سازمان بسیج است؛ زیرا با نگاه عادی و معمولی نمی توان ظرفیت ها و توانمندی های بسیج را بروز داد.
3- توجه جدی به بازخورد برنامهها
امروزه همانگونه که می دانید بروکراسی اداری دست و پا گیر دامنگیر سیستم اداری جامعه شده است که متأسفانه تا حدود زیادی نیز بسیج را درگیر کرده است. برای رهایی از این سیستم اختاپوسی باید دست به پالایش بخشنامه ها، دستورالعمل ها و ابلاغیه ها زد و طرحی نو برای برون رفت از وضعیت موجود درانداخت.
با نگاهی تحقیقی می توان دریافت چه بسیار برنامه هایی که بدون توجه به زمینه اجرای آن، ابلاغ شده است، ولی قابلیت اجرایی آن ضعیف است. در این صورت بهتر است طبق فرمایش رهبر معظم انقلاب بجای نگاه بروکراتیک به بسیج نگاه اخلاقی و معنوی حاکم شود.
4- برنامهریزی به شیوه بومی
اگرچه در چند سال گذشته نگاه قشری و تخصصی به بسیج بسیاری از ظرفیت ها و توانمندی های بسیج را پیش روی مسئولان و نظام قرار داده است، اما همین نگاه می تواند در بعد جغرافیایی و با توجه به خرده فرهنگ ها و محیط های خاص طرح شود. به نظر می رسد اگر به برخی از مناطق اختیارات لازم (برای برنامه ریزی و اجرا) واگذار شود و صرفاً بر امور آنها نظارت گردد (در صورت بازخورد مثبت بسیاری از امور بسیج به صورت بومی به مناطق واگذار شود) چه بسا نتیجه بهتری از وضعیت فعلی داشته باشد.
5- تغییر اساسی در ساختار و سازمان بسیج با توجه به تقسیمات کشوری
امروزه ایجاد ستاد قوی در مرکز و عدم وجود جایگاه های مناسب برای متولیان امور بسیج در شهرستان و استان ها موجب مهاجرت بی رویه کادر قوی بسیج به سمت ستاد شده است که این امر لطمات زیادی برای کشور و بویژه بسیج به همراه دارد از جمله اینکه مهاجرت نیروهای بومی به تهران روند تحقق ارتش بیست میلیونی را کند می کند که در این صورت ممکن است بحث گسترش نخبگان طرح شود، که در این خصوص باید گفت اگر ظرف بسیج را متن ملت بدانیم و استراتژی لازم با برنامه های خوب طراحی شود، همواره در استان ها زمینه برای رشد استعدادها وجود خواهد داشت و نکته دیگر اینکه نیروهای مهاجر نیازمند خدمات و امکاناتی در تهران خواهند بود از قبیل مسکن، خودرو و... که هزینه سنگینی را بر ساختار بسیج تحمیل می کند لذا پیشنهاد می گردد با در نظر گرفتن جایگاه حقوقی به جای جایگاه سازمانی (و یا تغییر در جایگاه های سازمانی) خدمتگزار بسیج را از خدمت به بسیج در شهرستان ها محروم نکنیم که قطعاً هزینه این امر کمتر از هزینه واگذاری امکانات و تسهیلات در تهران خواهد بود.