رضا علوی
در آغاز دومین دوره ریاست جمهوری آقای سیدمحمد خاتمی، رهبر معظم انقلاب لزوم تهیه سند چشم اندازی که افق 20 ساله جمهوری اسلامی ایران را به نمایش گذارد، به دولت آقای خاتمی متذکر گردید. پس از این توصیه، سازمان مدیریت و برنامه ریزی موظف گردید ساختار و چارچوب نظری و عملیاتی این سند 20 ساله را طراحی نماید که پس از حدود یک سال کار کارشناسی، این سند به محضر رهبر معظم انقلاب ارسال گردید.
ایشان پس از ذکر نکات و توصیه هایی خصوصاً در محورهای فرهنگی، متن سند یاد شده را برای رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام ارسال نمودند تا این مجمع به عنوان بازوی مشورتی رهبر معظم انقلاب، مطالعات کارشناسی لازم را جهت تدوین نهایی آن آغاز نماید. پس از تشکیل کمیته ای کارشناسی در مجمع با حضور بیش از 400 کارشناس ارشد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، نظامی و فرهنگی کار تدوین آن آغاز و پس از حدود دو سال کار مستمر و مطالعه بیش از 30 کشور توسعه یافته، این سند به شورای عمومی مجمع تشخیص مصلحت ارائه و پس از مباحث طولانی و تصویب نهایی آن، سند به حضور رهبر معظم انقلاب تقدیم گردید. سند نهایی چشم انداز پس از تصویب رهبر معظم انقلاب، در 14 آبان 1382 جهت عملیاتی شدن برای سران سه قوه و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام ارسال گردید. همچنین دولت موظف گردید برنامه چهارم توسعه را که اولین برنامه این سند می باشد، براساس مفاد و روح کلی این سند تدوین و به مجلس شورای اسلامی ارائه نماید.
براین اساس، سند چشم انداز 20 ساله پس از قانون اساسی، مهمترین سند جمهوری اسلامی ایران محسوب می شود و رهبر انقلاب هم در پیام نوروزی شان مهمترین موضوعات سال 84 را برگزاری نهمین دوره انتخاب ریاست جمهوری و آغاز اجرای سند چشم انداز 20 ساله عنوان نمودند. به عبارت دیگر، ویژگی هایی که معظم له برای یک رئیس جمهور مطلوب برشمردند، در واقع مقدمه ای برای تحقق سند چشم انداز 20 ساله جمهوری اسلامی ایران بود؛ چرا که نهمین رئیس جمهور باید آغازگر برنامه ای باشد که پس از 20 سال جمهوری اسلامی ایران را به قدرت برتر منطقه ای تبدیل نماید. مطابق تصریح آمده در جمله محوری سند چشم انداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 هجری شمسی شناسه راهبردی جمهوری اسلامی ایران با محوریت «منطقه» چنین مشخص شده است: «با اتکال به قدرت لایزال الهی و در پرتو ایمان و عزم ملی و... در چشم انداز 20 ساله، ایران کشوری است توسعه یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه»، اما اینک در واپسین روزهای سال 84 که اولین سال از آغاز برنامه چهارم توسعه و اولین سال از سند چشم انداز 20 ساله به روزهای پایانی خود نزدیک می شود جای این پرسش وجود دارد که دولت نهم چه برنامه ها و تدابیری را برای اجرایی کردن سند چشم انداز در سال 84 داشته و در آستانه سال جدید نیز آرمان سند چشم انداز در چه جایگاهی قرار گرفته است. اگرچه مخاطب سند تنها دولت و قوه مجریه نبوده و قوای مقننه و قضائیه نیز باید در مسیر تحقق آن گام بردارند، اما به یقین بار اصلی مسئولیت برعهده قوه مجریه ای گذاشته شده است که باید ظرف 20 سال آینده جمهوری اسلامی ایران را به قدرت اول اقتصادی، علمی و فناوری در منطقه تبدیل نماید.
شاید فلسفه نامگذاری سال ها با عناوینی همچون همبستگی ملی و مشارکت عمومی، رفتار علوی، سال امام خمینی(ره)، خدمتگزاری، وجدان کاری، انضباط اجتماعی و پاسخگویی توسط رهبر معظم انقلاب و تأکیدات مکرر و طرح مستمر مطالبات ایشان همچون مبارزه با فقر، فساد و تبعیض و برپایی جنبش نرم افزاری و تولید علم، بستر آفرینی برای طراحی و عملیاتی نمودن سندی بوده است که اینک افق 20 سال جمهوری اسلامی ایران به عنوان قدرت برتر منطقه در آن مشاهده می شود.