علی امینی
روابط روسیه و غرب پس از جنگ 5 روزه قفقاز کاملا بحرانی و برخی از تحلیل گران از آن به نام جنگ سرد دوم میان دو بلوک هسته ای شرق و غرب یاد می کنند که می تواند روابط و سیاست بین المللی را کاملا تحت تاثیر خود قرار دهد. سخنان اخیر کاندولیزا رایس، وزیر خارجه و رابرت گیتس، وزیر دفاع آمریکا در خصوص روسیه که همراه با خشم و عصبانیت بیان گردید این گزاره را که همکاریهای روسیه و غرب در مورد مسائل بین المللی به نقطه پایان خود رسیده است، تقویت می کند. رایس در شدیدترین سخنان خود از زمانی آغاز بحران قفقاز تاکنون، روسیه را به داشتن انگیزه های تجاوزگرانه و روان پریشانی و تلاش برای آغاز دوباره جنگ سرد میان غرب و شرق متهم کرد و از کشورهای اروپایی خواست که برای رویارویی با تجاوزات روسیه، همسو با مواضع آمریکا آمادگی خود را اعلام کنند. در همین حال، رابرت گیتس، وزیر دفاع آمریکا نیز در گفت وگو با کانال تلویزیونی «اسکای نیوز» انگلیس اعلام کرد که اگر روسیه پس از ورود گرجستان به ناتو به این کشور حمله کند آمریکا به آن پاسخی کوبنده خواهد داد. این نوع ادبیات، در واقع ادبیات دوران جنگ سرد را به ذهن تداعی می کند و تاکیدی بر پایان همکاریهای دو قدرت هسته ای شرق و غرب در مسائل بین المللی است.
اگرچه آمریکایی ها مدام روس ها را متهم و آنها را به مقابله نظامی تهدید می کنند اما این مواضع از سوی روس ها بی پاسخ نمانده و روس ها نیز طی چند ماه اخیر بحران در روابط خود با غرب بطور مکرر پاسخهای در خور را به آمریکایی ها داده اند و حتی بارها اعلام کرده اند که اگر آمریکا سپر دفاع موشکی خود را در چک و یا لهستان مستقر کند آن را هدف عملیات هسته ای خود قرار می دهند.
سرعت، دقت و هماهنگی دستگاه سیاست خارجی روسیه در اعلام مواضع در برابر مواضع مقامات آمریکا و متحدین اروپایی آن به گونه ای است که غرب را آشفته نموده است و آنها از اتخاذ یک تصمیم جدی برای مقابله با روسیه بازداشته است. روس ها طی این دوران همچون یک «شطرنج باز» ماهر با دقت حرکت های بعدی غرب را پیش بینی نموده و بر اساس آنها حرکت های بعدی خود را دقیق و بدون معطلی عملی نموده اند. اشغال بخشی از گرجستان گویای همین نکته است که روس ها بدون توجه به مواضع کشورهای غربی، به گرجستان حمله کردند و سپس دو بخش خودمختار این کشور را به رسمیت شناختند. این اقدام روسیه که مبتنی بر ملاحظات راهبردی این کشور است در حقیقت پاسخی قاطع به غرب است که پیش از این بدون توجه به خواست روس ها کوزوو را به عنوان یک واحد سیاسی مستقل به رسمیت شناخت.
به نظر می رسد که روس ها نسبت به کشورهای غربی در موضع برتر قرار دارند چرا که رایزنی ها و تلاشهای میانجیگرانه برخی از کشورهای غربی و از جمله فرانسه نیز نتوانسته است روسها را در موضوع قفقاز ترغیب به عقب نشینی کند. اگر چه بحرین ، قفقاز و حضور نیروهای روسی در خاک گرجستان ، تنها یک ضلع از مثلث تنش میان غرب و روسیه است، اما سپر دفاع موشکی آمریکا در لهستان و تلاش گرجستان برای پیوستن به ناتو دو ضلع دیگر این مثلث کشمکش و بحران را تشکیل می دهند که در خصوص این دو موضوع نیز روس ها سیاستی هوشمندانه را به کار گرفته اند.
مقامات مسکو در جدیدترین موضع گیری های خود در خصوص استقرار سامانه دفاع موشکی آمریکا در لهستان و جمهوری چک اعلام کرده اند به محض اینکه موشکهای رهگیر این سامانه دفاعی مستقر شوند آنها را هدف موشک های هسته ای خود قرار خواهند داد. به موازات این اظهارات مسکو چهار فروند هواپیمای نظامی خود را به ونزوئلا اعزام کرد تا در رزمایش مشترک با ارتش این کشور که زمانی حیات خلوت آمریکا محسوب می شد ، شرکت کند.
موضع گیری روسیه مبنی بر انهدام موشکهای رهگیر آمریکا در چک و لهستان در واقع اقدامی مشابه تصمیم آمریکا در دوران جنگ سرد و در بحران کوباست. در آن زمان،هنگامی که شوروی موشکهای میان برد، بالستیک خود را در کوبا مستقر کرد آمریکا خواهان خروج بی قید و شرط روسیه از کوبا شد. کندی رئیس جمهور آمریکا، شوروی را تهدید کرد چنانچه به هشدارهای آمریکا توجه نکند و موشکهای خود را از کوبا خارج ننماید هدف عملیاتهای نیروی هوایی این کشور قرار خواهد گرفت. آن بحران سرانجام با مذاکرات میان خروشچف و کندی روسای جمهور وقت دو کشور خاتمه یافت. از این منظر استقرار سامانه دفاع موشکی آمریکا در لهستان و جمهوری چک که به نوعی حیات خلوت روسیه محسوب میشود دقیقا شبیه اقداماتی است که آمریکا در سال 1962 در بحران کوبا و انجام داد و به این ترتیب تاریخ کشمکش میان 2 ابرقدرت هسته ای پس از 5 دهه مجددا تکرار می شود. ضلع سوم تنش میان غرب و شرق به مسئله تلاش گرجستان برای عضویت در ناتو مربوط می شود که کشورهای غربی از آن حمایت می کنند. دیک چنی، معاون رئیس جمهور آمریکا اخیرا در سفری که به قفقاز داشت اعلام کرد که پیوستن گرجستان به ناتو حتمی است و گیتس نیز اعلام کرد که پس از پیوستن گرجستان به ناتو اگر روسیه علیه آن اقدامی انجام دهد با واکنش قاطع آمریکا مواجه خواهد شد. به این ترتیب این مسئله به عنوان یک عامل تنش همچنان در روابط غرب و روسیه وجود خواهد داشت. پیوستن گرجستان به ناتو اگر چه ممکن است از سوی غرب به صورت نمادین انجام گیرد اما با توجه به دیدگاه کشورهای بزرگ عضو ناتو ممکن است این اقدام سبب شکاف بیشتر میان کشورهای عضو این پیمان نظامی شود. چرا که آلمان و فرانسه با هر نوع اقدام ناتو علیه روسیه به شدت مخالف هستند و ممکن است این نزاع داخلی، ناتو را در مقابل قدرت روسیه بیش از گذشته متزلزل نماید.