تهذیب نفس
پیمودن راه و رشد و کمال انسانی جز با پرهیز از آلودگیها میسر نیست و دوران جوانی که از بحرانیترین دورانهای زندگی انسان است همیشه در معرض فروغلتیدن در گرداب شهوت و اغواگریهای نفسانی و فریبکاریهای شیطان قرار دارد، اما روح با طراوت و نزدیک به ملکوت او میتواند با بهرهگیری از تعالیم حیاتبخش دینی در برابر تهاجمات گسترده فرهنگی شیطان بیرون و آتشفشان غرایز درونی خود را مسلح و مقاوم سازد و با صفای باطنی در فضای عالم قدس پرواز کند.
نصیحتهای امام (ره) به جوانان بیشتر بر محور خودسازی قرار دارد و سلامت روحی و معنوی جوانان را اساس و مبنای اصلاحات آینده کشور میداند.
«ما شما جوانها را لازم داریم...کوشش کنید بر این که خودتان را اصلاح کنید.»
«با نیروی شما جوانها باید این مملکت اصلاح شود.»
این رهنمود بیانگر اهمیت نیروی انسانی سالم و مهذب و با کیفیت در ساختار آینده جامعه است. جوانانی که با پالایش روح و مهار خودخواهیهای نفسانی از دامهای گسترده فرهنگی دشمنان رهیدهاند مردان فرهیخته و انسانساز فردا خواهند بود.
بلندهمتی و آیندهنگری
همت و اراده یکی از ودیعههای ارزشمند الهی در وجود انسانها خصوصاً جوانان است، حضرت علی (ع) مراتب کمال و نقص انسانی را در شعاع و کیفیت همت او میسنجند. اگر افقهای دور دست در ترسیم چشمانداز برنامهها قرار گیرد، همت عالی در روح و جان پرورش یابد آینده درخشانتری برای جامعه رقم خواهد خورد. چنانکه خواجه شیراز میسراید که:
«نیل مراد برحسب فکر و همت است». بنابراین جوانان باید بر محور کمالطلبی، آیندهنگری و خودباوری دچار نگرشهای مقطعی نشوند و به فضاسازیهای کاذب بیبنیاد گرفتار نیایند بلکه با روشها و برنامههای هدفمند استعدادها را شکوفا سازند و هوشمندانه با عوامل کوتاهفکری و عقبماندگی مبارزه کنند و شالوده ساختار نظام اجتماعی را از جنبههای فرهنگی، سیاسی به گونهای پایهگذاری کنند که از نظر معرفتی، اخلاقی و رفتاری نسل آینده قویتر و کارآمدتر از گذشتگان باشد و این ایده در گفتار امام به خوبی مشاهده میشود:
«... آتیه کشور را باید از حالا شما پیریزی کنید. ما فقط به فکر خودمان و زمان حال نباید باشیم. ما باید به فکر آینده کشور باشیم.»
و با همین دوراندیشی جوانان را به یک جهاد دراز مدت علمی برای رسیدن به آرمانهای انقلاب فرامیخواند:
«خودتان را برای یک مبارزه علمی و عملی بزرگ تا رسیدن به اهداف عالی انقلاب اسلامی آماده کنید.»
توجه به افق روشن و اهداف متعالی انقلاب در اندیشه مقام معظم رهبری نیز متجلی است، ایشان همواره بر آرمانگرایی و تلاش برای دستیابی به قلههای بلند آرزوهای نظام اسلامی تأکید دارند:
«باید هدفهایی که بر قله بلند آرزوهای ملت، بلکه ملتهای اسلامی میدرخشند، همواره مقابل دیدگاه ما باشد... نگذارید غبارها و ابرها جلوی این هدفها و آرمانها را بگیرد.»
بهرهوری بهینه از فرصت جوانی
طراوت فکر، جستجوگری، نوگرایی، حساسیت ذهنی، پرسشگری ویژگیهایی است که جوانان را از سایر اقشار ممتاز میکند و جوشش درونی و کوشش بیرونی آنان را بیشتر نمایان میسازد.
«حالا که نعمت جوانی را دارید اوقاتتان تقسیم بشود و قسمت مهمش صرف مباحثه و مطالعه و مذاکره و بحث و تدریس باشد...»
در پیامی خطاب به دانشآموزان ممتاز شاهد میفرماید:
«باید از سرمایههای عمر و استعدادهای جوانی استفاده کنید با اراده و عزم راسخ خود به طرف علم و عمل و کسب دانش و بینش حرکت نمایید که زندگی زیر چتر علم و آگاهی آنقدر شیرین و انس با کتاب و قلم و اندوختهها آنقدر خاطره آفرین و پایدار است که همه تلخیها و ناکامیهای دیگر را از یاد میبرد.»
مقام معظم رهبری در یک نصیحت کوتاه به جوانان بهرهبرداری مفید از نعمت جوانی را چنین بیان میکند:
(اگر در یک جمله کوتاه از من بپرسند که شما از جوانان چه میخواهید؟ به او خواهم گفت: تحصیل، تهذیب و ورزش)
عدم استفاده صحیح از این انرژی متراکم، جدیترین تهدید برای آینده جوانها و نظام است یعنی تواناییهایی که میبایست در طول زمان در مسیر بالندگی و پویایی نظام قرار گیرد بر اثر هدر رفتن یا انحراف آن، نقطه مقابل سیاستها و برنامهها چشمانداز قرار میگیرد و این بزرگترین چالش آینده نظام و انقلاب خواهد بود.
خودباوری
یأس و خودباختگی از بیماریهای مزمن و کهنه اجتماعی دوران قبل از انقلاب بود که بیشتر توسط روشنفکران وابسته و مرعوبین غربزده در تار و پود فکر و اعتقادات مردم شیوع مییافت. این ویروس خطرناک و بیماری دیر علاج در پرتو رهبری شجاعانه و حکیمانه امام خمینی(ره) با قطع منافع استکبار جهانی از کشور بهبود یافت و ملت و جوانان ایران هویت ملی و دینی و اقتدار خود را بازیافتند.
و این مهلت برای جوانان مستعد فراهم آمده است که با جوشش درونی، اعتماد به استعدادها و خلاقیتهای بومی و ملی خویش به گونهای رشد و تربیت یابند که کشور را در جهت تحقق اهداف چشمانداز به مرز خودکفایی کامل در ابعاد و جنبههای مختلف برسانند یکی از وصیتهای امام(ره) به نسل حاضر و آینده همین نکته مهم خودباوری و اعتماد به نیروهای خلاق درونی است:
«با اراده مصمم و فعالیت و پشتکار خود به رفع وابستگیها قیام کنید و بدانید که نژاد آریا و عرب از نژاد اروپا و آمریکا و شوروی کم ندارد و اگر خودی خود را بیابید و یأس را از خود دور کنید و چشمداشت به غیر خود نداشته باشید، در دراز مدت قدرت همه کار و ساختن همه چیز دارید به شرط اتکال به خداوند تعالی و اتکا به نفس.»
و در جای دیگر خطاب به جوانان میفرماید:«شما خودتان جوانهایی هستید که میتوانید همه کارها را انجام بدهید، مخترعان ما میتوانند در سطح بالا اختراع بکنند، مبتکران ما میتوانند در سطح بالا ابتکار کنند، به شرط اینکه اعتماد، به نفس خودشان داشته باشند و معتقد بشوند به این که ما میتوانیم.»
استمرار ابتکارات، اختراعات، نوآوریهای علمی و تلاش برای رسیدن به تولید علم و فناوری و خودکفایی در بسیاری از علوم و بومی ساختن تکنولوژیهای پیشرفته مرهون اتکا به استعدادها و تواناییهای جوانهای امروزی و مخترین و مبتکرین فرداست که با دمیدن روح استقلال و خودباوری و توانایی بتوانند جمهوری اسلامی ایران را همطراز بزرگترین کشورهای پیشرفته و توسعه یافته علمی قرار دهند و نقایص و کمبودهایی که بر اثر فرهنگ غلط دوران اختناق، ستمشاهی بر جامعه مسلمانان ایرانی تحمیل شده است جبران نمایند و همانگونه که بارها مقام معظم رهبری اشاره فرموده اند که جوانان ایرانی باید با جسارت و اراده قوی مرزهای دانش را بشکنند و مصمم به پیش روند.
مسئولیت پذیری
عزت و سرافرازی ایران اسلامی و تنفس در فضای آزاد سیاسی و فرهنگی و رهیدن از دامهای گسترده استکبار جهانی در عرصههای مختلف دستاورد شکوفایی عنصر تعهد و مسئولیت پذیری جوانان شجاع و متعهد دیروز است و حفظ و تکامل این دستاوردهای فراوان با مسئولیت پذیر بودن نسل امروز امکان پذیر خواهد بود.
سفارش امام(ره) به دولتمردان و مدیران کارآمد آینده نظام این است که:
«... ای جوانان عزیز و ای دانشجویان و دانشمندان و ای امید امروز و فرداهای امت و اسلام! امانت بزرگ استقلال و آزادی که از دام دو قطب شرق و غرب با مجاهدت و فداکاری ملت عظیم الشأن ایران به دست آمده است به شما عزیزان سپرده شده و مسئولیت بزرگی به عهده همه گذاشته است، همه ملت به خصوص دانشجویان مسلمان که رهبران آینده هستند، مسئول نگهبانی از این امانت بزرگ الهی میباشند.»
مقام معظم رهبری هم رفتار مسئولانه نسل جدید را برای تکمیل راه و مسیر تلاشهای نسل گذشته را یادآور میشود:
«خود را برای رساندن این بار به منزل آماده کنید، این بار مربوط به شماست، بخشی از راه را نسل قبل از شما طی کرده است کسی که باید بخش بیشتر این راه را ان شاءالله با آگاهی وسیعتر طی کند، شما هستید.»
بینش و بصیرت سیاسی
روشنبینی و درک صحیح از حوادث و رویدادهای سیاسی داخلی و منطقهای نکته بسیار مهمی است که جوانان نباید از آن غفلت کنند. نسل جدید علاوه بر اینکه باید با تاریخ معاصر و مبانی و چگونگی پیدایش انقلاب اسلامی آشنا شوند میبایست به شیوههای مرموز و پیچیده دشمنان در دوران مختلف تاریخ معاصر ایران و انقلاب اسلامی آگاهی یابند و با عبرتگیری از رویدادهای دو دهه قبل و اطلاع ازپیشینه سیاستهای دشمن، ردپای بیگانگان را در موضعگیریهای عناصر لیبرال و نفوذیها تشخیص دهند.
همانگونه که امام صادق(علیه السلام) میفرماید:
«بر عالم به زمان خود، افکار آلوده و شبهات هجوم نخواهد آورد.»
بنابراین شناخت صحیح و دقیق وضعیت سیاسی اجتماعی کشور و حوادث سیاسی نظامی منطقه و خاورمیانه در گمراه نشدن وتحلیل درست داشتن جوانان تأثیر فراوانی دارد و با تحصیل بصیرت میتوانند در آینده نقش مثبت و کارسازی در فرایند سالمسازی فضای سیاسی فرهنگی جامعه داشته باشند.
سفارش مقام معظم رهبری به جوانان برای تعمیق بینش و نقش آن در آینده چنین است: «جوانها به این موضوع توجه داشته باشند، هر چه ممکن است بر آمادگیهای خودتان برعمق فکری خودتان و بر حضور خودتان در میدانهای سیاسی و اقتصادی بیفزایید، طلاب جوان فضلای جوان، جوانان دانشجو، جوانان کارگر، جوانان قشرهای مختلف مردم چه دخترها، چه پسرها، بدانند که باید در آینده دنیا نقش ایفا کنند. جغرافیای سیاسی دنیا را اراده و ایمان انسانها در آینده تعیین خواهند کرد.»
ضعف در قدرت بینش و تحلیل سیاسی، عوامزدگی را به دنبال میآورد و این بزرگترین آفت و آسیبی است که قشر جوان تحصیل کرده را تهدید میکند جوانان باید بر مبنای اندیشه امام(ره) و رهبری عملکردهای سیاسی و موضع گیریها را محک بزنند و گرنه در ورطه گمراهی یا عوام زدگی و سطحی نگری دچار خواهند شد.
مقام معظم رهبری در نقد بی تحلیلی قشر جوان میفرماید:
«ای بسا آدمی که تا حد وزارت هم بالا میرود، اما جزو عوام است، یعنی قدرت تحلیل و موضعگیری ندارد، یک راه روشنبینانه اتخاذ نمیکند.»
حضور پر شکوه و حماسی در انتخابات در جهت تحکیم بنیانهای مردمسالاری دینی و تثبیت اقتدار ملی، نشانگر بلوغ سیاسی نسل جوان است، اما این حضور حماسه آفرین باید آمیخته با بصیرت باشد، مطالعه و بررسی سوابق و عملکرد افراد، احزاب و کاندیداها در انتخابات مجلس شورای اسلامی، خبرگان رهبری، شورای شهر و ریاست جمهوری در شناخت و انتخاب کاندیدای اصلح، برای پیشرفت و توسعه و تقویت اهداف و آرمانهای نظام اسلامی نقش بسزایی دارد. نسل جوان با توجه به تکثیرگرایی احزاب که از دهه سوم انقلاب شروع شده است باید بیش از دیگران به مطالعه جریان شناسی معاصر اهتمام ورزند و کارکرد اجتماعی و فرهنگی احزاب سیاسی را بر معیارهای امام و رهبری محک زنند و در انتخابات به نامزدهایی رأی دهند که علاوه بر لیاقت، توانایی و تدبیر برنامه و سیاستهایشان در راستای دستیابی به اهداف و آرمانهای نظام اسلامی وتحقق چشم انداز بیست ساله باشد.
بصیرت و دشمن شناسی جوانان در جنبههای فرهنگی و شناخت توطئههایی که در صدد استحاله فرهنگی و ترویج اباحیگری و ایجاد فساد اخلاقی در میان نسل جوان هستند یکی از مهمترین نکاتی است که جوانان را از دامهای گسترده دشمنان میرهاند.
امام خمینی در یک نصیحت و هشدار به جوانان آنان را به هوشیاری در برابر توطئههای فرهنگی دشمن فرا میخواند:
(جوانهای ما توجه داشته باشند به این که آمریکا با سر نیزه نمیآید به میدان شما، با قلم میآید به میدان شما)
«آمریکا نظامی نمیآورد اینجا، آمریکا نویسنده میآورد اینجا، آمریکا گوینده میآورد اینجا، آمریکا عمال خودش که سالهای طولانی آنها را تربیت کرده است میفرستد اینجا که اوضاع ما را به هم بزنند.»
الگو پذیری
گرایش به اسوه و اسطورهها و توجه زیاد به نخبگان و قهرمانان تاریخی یکی از خصلتهای روحی دوران جوانی است؛ جوانان سعی میکنند تا با پیروی از افکار و اندیشه بزرگان و یا تطبیق رفتارها و عملکردهای خویش با الگوهای مورد نظر کاستیهای خود را جبران نمایند و خلأهای روحی را پر کنند.
از این رو پیروی از سیره اخلاقی، تربیتی ائمه معصومین و بزرگان دین و اندیشمندان و فرهیختگانی که عمر خود را در خدمت مردم، دین و دنیای علم و تمدن گذراندهاند میتواند برای جوانان منشأ رشد و کمال صفات ارزشمند انسانی باشد. نسل جوان باید به این نکته مهم توجه داشته باشد که اگر به الگوهای جامع کامل و راستین و هدایتگر روی نیاورد. شخصیتها و اسطورههای دروغین و فاسد که تباهآور و گمراه کننده است توسط عوامل فرهنگی دشمن جایگزین اسوههای حقیقی میشود و در این صورت آینده تاریکی برای آنان رقم خواهد خورد.
قرآن کریم، پیامبر گرامی اسلام را به عنوان یک سرمشق نیکو به مومنان معرفی میکند، امام خمینی خطاب به مردم و جوانان درباره پیروی از سیره بزرگان دین برای حفظ و گسترش اسلام میفرماید: «توجه کنیم به این که بزرگهای ما، پیشواهای ما چه کردهاند برای اسلام، برای مسلمین چه کردهاند، چه میخواستند بکنند.»
مقام معظم رهبری نیز جوانان را به الگوگیری از چهرههای ماندگار تاریخ اسلامی و تاریخ معاصر ایران و دوران انقلاب و دفاع مقدس فرا میخوانند.
«از گذشته و در تاریخ خودمان چهرههای خیلی زیادی داریم که همه میتوانند برای جوانهای ما الگو باشند. در زمان خودمان هم الگو داریم، امام(ره) الگوست. این جوانان بسیجی الگوی ما هستند، هم کسانی که شهید شدند و هم کسانی که امروز زنده هستند.»
الگوگیری از حماسه سازان عاشورا و یاران با وفای حسینی بود که روح شهادتطلبی و استقامت و مبارزه را در جوانان دمید و توانستند با سلطهطلبی وتجاوزگریهای دشمنان انقلاب، مبارزه کنند و میهن عزیز را از لوث وجود اشغالگران پاک نموده و خواب سنگین دشمنان را برای تصرف و تجزیه ایران و شکست انقلاب اسلامی؛ آشفته سازند.
حفظ نشاط علمی و سیاسی
یکی از دغدغههایی که هویت دینی و ملی جوانان را تهدید میکند هدر رفتن توان و شور حال علمی و سیاسی در امور بیهوده سیاسی اجتماعی است که نتیجه این فرآیند آفت بزرگی برای انقلاب اسلامی به شمار میآید و راه حفظ و پویایی این نشاط ارتباط بیشتر جوانان با مراکز علمی، آموزشی، پژوهشی و کانونهای سالم و فعال سیاسی است که در چارچوب اصول کلی نظام فعالیت میکنند.
امام خمینی و مقام معظم رهبری بارها هشدار دادهاند که جوانان باید توان و انرژی خود را صرف آموزش و پرورش و رشد دینی و سیاسی نمایند و از فروغلتیدن به دامهای گسترده و خطرناکی که آنان را از علم آموزی و فعالیتهای سالم و با نشاط سیاسی باز میدارد بپرهیزند و از آنان خواستهاند که این سرمایه عظیم جوانی را در سمت و سوی اهداف نظام به بهره برداری برسانند.
آمادگی دفاعی
تجربه ارزشمند هشت سال دفاع مقدس و ناکامی توطئههای نظامی دشمنان این موضوع را به روشنی اثبات کرد که یک ملت آموزش دیده و آماده رزم و دفاع و فداکاری تضمینکننده اقتدار سیاسی و نظامی مردم سالار دینی است و در این عرصه جوانان شجاع و دلاور ایران سهم عمدهای در نقش آفرینیها و حماسهسازیهای دفاع مقدس داشتند.
در مقطع کنونی نیز با توجه به حضور تجاوزگرانه قدرتهای نظامی و استکباری در منطقه خاورمیانه و اشغال کشورهای همسایه ایران هر لحظه تهدید نظامی و امنیتی برای نظام اسلامی متصور است و میبایست این آمادگی رزمی و دفاعی و آموزش نظامی و سازماندهی جوانان در قالب گردانهای عاشورا و الزهرا(س) استمرار یابد و با فعال ساختن بسیج دانشآموزی، دانشجویی و کارگری و حضور بیشتر جوانان در پایگاههای بسیج و آمادهسازی خود برای هر گونه دفاع از آرمانهای انقلاب و مرز و بوم میهن اسلامی پشتوانه محکمی برای اثبات و امنیت نظام اسلامی باشند و چشم طمع دشمنان را در تجاوز و دست یازیدن به مخازن و منابع ایران و شکست انقلاب اسلامی قطع نمایند. امام خمینی(ره) درباره ضرورت آمادگی دفاعی جوانان غیور و سلحشور در تمام دوران و نسلها میفرماید:
«خودتان را مجهز بکنید و تعلیمات نظامی پیدا بکنید... مملکت اسلامی باید همهاش نظامی باشد و تعلیمات نظامی داشته باشد»، «...چرا که در هنگامه خطر ملتی سربلند و جاوید است که اکثریت آن آمادگی لازم رزمی را داشته باشد.»
و اصولا این یک دستور الهی و قرآنی است که جامعه اسلامی باید همواره آن را به کار بندد و با تقویت بنیه دفاعی و آمادگیهای لازم دشمنان را هجوم به کشور اسلامی باز دارد.
«هر قدرت و نیرویی که دارید برای مقابله با آنها(دشمنان) آماده سازید و همچنین اسبهای ورزیده(برای میدان نبرد) تا به وسیله آن، دشمن خدا و دشمن خویش را بترسانید.»
روشهای حمایتی کارگزاران نظام اسلامی
جوانگرایی نظام اسلامی و تنوع مطالبات و نیازهایی که یک جوان روئیده در محیط اسلامی دارد، مسئولیت کارگزاران و دولتمردان را نسبت به شکوفایی استعدادها و زمینه سازی برای بهرهوری بهینه از ظرفیتها و تواناییهای جوانان بیشتر میسازد.
دولتمردان میتوانند در سیاستگذاریهای صحیح خود با شناخت نیازهای واقعی جوانان و در جهت رفع کمبودها و نقایص با اصلاح یا تصویب قوانین و آییننامههای مربوط به بستر سازی بهبود وضعیت فرهنگی و اجتماعی سیاسی جوانان، انگیزه درونی آنان را در حس مشارکتجویی و تلاش برای پایهگذاری تحقق برنامه چشم انداز آینده تقویت نمایند.
گسترش و تعمیم برنامههای آموزشی و تقویت بنیه علمی، اشتغالزایی و حل مشکلات اداری و سازمانی و بودجهای جوانان در امر ازدواج، مسکن و... از ضروری ترین اقداماتی است که دولتمردان در راستای حمایت از رشد و بالندگی جوانان باید انجام دهند.
نکته مهم دیگر آنکه برای شناسایی جوانان با استعداد و نخبه، میبایست بنیاد نخبگان را که مورد تأکید مقام معظم رهبری نیز میباشد تشکیل دهند تا نیازهای آموزشی جوانان شناسایی شود و ارتباط با مجامع علمی این گونه جوانان با حمایتهای دولت ودر چارچوب تشکیلات منظم و برنامهریزی شده باشد و از هدر رفتن استعدادها و خلاقیتها و احیاناً فرار نخبگان جلوگیری به عمل آید.
امام خمینی در سفارش مهم به مسئولان نظام اسلامی برای برنامهریزی و رشد وارتقای جوانان میفرماید: «من به همه مسئولین و دست اندرکاران سفارش میکنم که به هر شکل ممکن وسایل ارتقای اخلاقی، اعتقادی، علمی و هنری جوانان را فراهم سازید و آنان را تا مرز رسیدن به بهترین ارزشها و نوآوریها همراهی کنید.»
همچنین ایشان ارزشگذاری و قدردانی از نخبگان را برای دلگرم نمودن آنان و بهرهگیری از توانمندیهای متخصصین در ارتقای علمی جامعه یادآور میشوند: (بر دولتها و دست اندرکاران است، چه در نسل حاضر و چه در نسلهای آینده که از متخصصین خود قدردانی کنند.)
مقام معظم رهبری توجه به جوانان و رفع نیازهای گوناگون این قشر آینده ساز را یک مسأله مهم ملی قلمداد مینماید و میفرماید: (مسأله جوانان در کشور ما باید به یک مسأله حقیقتاً ملی تبدیل بشود. همه باید در قبال این مسأله احساس مسئولیت کنند، هم دولت، هم روحانیت، هم بسیج هم سازمانهای ورزشی هم صدا وسیما و... باید مسأله جوانان را آینده جوانان را، برنامهریزی برای جوانان را یک مسأله درجه یک و جدی به حساب بیاورند.