صمد حسننیا سماکوش
یکی از مهمترین عوامل تورم نرخ بالای رشد نقدینگی است و همانطور که ریاست محترم جمهوری نیز بارها اعلام کردند، بانکها پیش از این اقدام به چاپ چک پولهای فراوان بدون هیچ پشتوانه ای می کردند تا از این طریق بتوانند نقدینگی مورد نیاز خود را تامین کنند، بدون توجه به این مسئله که این چک پولها منجر به افزایش پایه پولی، نقدینگی و در نهایت تورم بالا خواهد شد.
از طرفی چاپ چک پولهای متعدد از سوی بانکهای مختلف یک سردرگمی بین مردم ایجاد کرده بود که تشخیص نوع چک پول و اینکه مربوط به کدام بانک است، برای مردم سخت شده بود و از طرف دیگر بانک مرکزی نمی توانست نظارتی بر میزان چاپ این چک پولها انجام دهد، بنابراین قرار شد که چاپ انواع چک پول و ایران چک از سوی بانکهای مختلف کشور ممنوع شود و ایران چک های متحدالشکل و با میزان مشخص و با پشتوانه توسط بانک مرکزی منتشر و در اختیار بانکها قرار گیرد.
چاپ ایران چکهای جدید از چند جهت خاصیت ضد تورمی دارد. جهت اول اینکه میزان چاپ ایران چک در اختیار بانک مرکزی است و این بانک که متولی کاهش نقدینگی است، بدون حساب و کتاب اقدام به چاپ این ایران چکهای جدید نخواهد کرد. از طرفی ایران چکهای جدید جایگزین چک پولها و ایران چک های سابق می شود، بنابراین هیچ پول جدیدی وارد چرخه نمی شود، بلکه حتی پیش بینی می شود که میزان نقدینگی کاهش یابد.
یکی از مهمترین ویژگیهای ایران چکهای جدید که موجب خاصیت ضد تورمی آن می شود، این است که این ایران چکها کارکرد اسکناس را دارد، به این معنی که با یک بار استفاده و بازگشت به بانک از چرخه خارج نمی شود و از آنجا که رقم آن درشت است، سرعت گردش نقدینگی را کاهش می دهد و به عنوان یک عامل ضد تورمی عمل می کند.
در پاسخ به این سوال که چرا به جای ایران چک از ابتدا اسکناس صادر نشد باید گفت، اگر چنین بود اولین اتفاق، افزایش تورم با توجه به فضای روانی حاکم بر جامعه بود و در پی آن نیز موجبات کاهش پول ملی فراهم می شد. ولی با این کار نه تنها این مشکلات پیش نیامد بلکه نیاز مردم به اسکناس درشت نیز از این طریق مرتفع شد. بانک مرکزی نیز قادر به کنترل نقدینگی در جامعه می شود.
همچنین بانک مرکزی در ازای فروش این ایران چکها، همان میزان پول را از گردش پولی خارج و در حسابهای خود بلوکه می کند و تا وقتی که حسابهای بانکها نزد بانک مرکزی منفی است، این پول می تواند در ازای جبران آن به کار گرفته شود، بنابراین از این جهت هم خاصیت ضد تورمی دارد.
کلام آخر اینکه ایران چکهای جدید در عین حال که ارزش پول ملی را کاهش نداده و به افزایش تورم منجر نشده، توانسته به تقاضای مردم پاسخ دهد و به عنوان جایگزین چک پولهای قبلی بانکها عمل نماید.