سجاد نوروزی
* موردی که در میان مباحث روزمره اقتصادی نوعا مغفول واقع می شود، نحوه بودجه ریزی در نظام اقتصادی کشور است. این امر در سالهای بعد از انقلاب آیا از یک متدولوژی مشخص پیروی کرده است یا عطف به تحولات سیاسی در دولت ها مدام در حال تغییر و تحول است؟
** بحث بسیار مهمی را مطرح کردید، بنده اگر اجمالا بخواهم توضیحاتی را ارائه دهم ، باید بگویم که در گذشته ها، بودجه را به عنوان سند دخل و خروج دولت ها معرفی می کردند، امروز اما می گویند آن سند دخل و خرج باید پیگیر سیاست های اقتصادی باشد که دولت ظرف آن سال در چارچوب یک سیاست های میان مدت دنبال می کند، برای این کار در طی سالهای طولانی و غیر از زمان بررسی بودجه، قوانین و مقرراتی وضع می شود که وظایف دستگاه های حکومتی را مشخص می کند. در زمان پیشنهاد و بررسی بودجه دولت باید توجه به وظایفی که قبلا تصویب شده و با عنایت به پیش بینی درآمدش در سال آینده و با لحاظ اولویت بندی به مجلس بگوید که من برای ایفای آن وظایفی که در قوانین گذشته، تعیین کردیم و اولویت هایی که دارم، می خواهم این درآمدها را به صورت خاص میان دستگاه های حکومتی تقسیم کنم، یعنی در بودجه اولویت بندی اصل است و توجه به وظایف دستگاه ها که موظف به انجام کار هستند، اصل است. تحقیقا ما در بودجه نویسی این کار را نمی کنیم. ما درآمدهایی کسب می کنیم و هزینه هایی هم صرف نظر از اینکه آیا این هزینه ها مصروف وظایف قبلا قانونی شده دستگاه می شود یا نمی شود، برای دستگاه ها در نظر می گیریم.
اولویت بندی هم که تعطیل است، چرا که می گوییم چون یک دستگاهی سال گذشته، بودجه داشته است. امسال هم باید متناسب با نرخ تورم به بودجه آن بیفزاییم، بنابراین دستگاه ها می دانند که هر سال بودجه آنها روبه رشد است، به خاطر آنکه تورم وجود دارد، اما اگر بتوانند یک وظیفه اضافی هم برای خود در نظر بگیرند، بدون توجه به اینکه این وظیفه اضافی در سیستم اداری چه جایگاهی را برای خود کسب می کند، معادل آن باز هم پول اضافی از دولت خواهند گرفت.
اما یک نگاه پویا در اولویت بندی می تواند این باشد که ما کاری نداریم که دستگاه «الف» سال گذشته 100 واحد بودجه گرفته است. امسال که می خواهیم بودجه بدهیم، دستگاه «ب» باید «اثبات» کند، که آن 100 واحد گذشته را می خواهد. این اتفاق اکنون نمی افتد. مثلا برای لوازم اداری اکنون دستگاه ها پول می گیرند، ممکن است که میز و کامپیوتر که خریداری می شود، برای 10 سال دیگر نیاز به آن نباشد، پس دلیل ندارد که هر سال از این بابت پول دریافت کنند، می خواهم بگویم که بودجه نویسی باید برمبنای صفر صورت پذیرد که اکنون چنین چیزی وجود ندارد.
* بودجه 87 را چگونه ارزیابی می کنید؟
** بودجه 87 متفاوت از آن چه که عرض کردم نیست، اما از نظر شکلی تفاوت هایی دارد. از آن 7-6 جلد سالهای گذشته که داده می شد، بودجه 87 یک جلد کمتر دارد. توجه داشته باشید، بودجه فقط متن حجیم یا کوچک نیست. وقتی که در یک کتاب ضخیم اسامی طرح های عمرانی و سهم شان را می آورید، یا بودجه شرکت های دولتی را ذکر می کنید، این امور همگی جزء بودجه محسوب می شود. اما در عین حال امتیازی که بودجه 87 دارد این است که یک عیب مهم بودجه های گذشته، یعنی تبصره ها که قانون گذاری های حین بودجه محسوب می شد را حذف کرده است که به نظر من کار فوق العاده خوبی بوده است. چون در مجالس سال گذشته آقایان وکلا به جای آنکه بودجه بررسی کنند، تبصره ها را بررسی می کردند که این امور هر چه که بودند، «جزء بودجه » نبودند.
* عذر می خواهم این تبصره ها اجازه ارائه متمم بودجه به دولت می داد؟
** خیر. در این تبصره ها برای دستگاه ها وظایف جدید تعریف می کرد. در حالی که این وظایف باید در حالت عادی لحاظ می شد. مجلس ی ها هم وقتشان مصروف این امر می شود و خود بودجه در حاشیه قرار می گرفت. نیاوردن تبصره ها این حسن را داشت که نماینده ها دیگر نمی توانستند در تبصره ها وقت خود را بگذرانند.
* در باب تخصیص نقدی یارانه ها چه نظری دارید؟ در همین گفت وگو شما از رشد نقدینگی به بدی یاد کردید، حال اگر قرارباشد یارانه ها را نقدی به مردم بدهیم، اوضاع چگونه می شود؟
** اجازه بدهید، من اول توضیحی ارائه دهم که راه برای بسط بهتر موضوع گشوده شود. یارانه هایی که ما از آن صحبت می کنیم، در دو دسته کلی هستند ، یکی یارانه کالاهای اساسی مثل، یارانه آرد و نان و 5 که در بودجه 87 میزان آنها 12 هزار وسیصد میلیارد تومان ذکر شده است. بخش دیگر هم یارانه حاملهای انرژی است ولی ماهیت آنها متفاوت است، بدین معنا که این 300/12 میلیارد تومان یارانه کالاهای اساسی در بودجه دولت وجود دارد و از 70 هزار میلیارد بودجه عمومی دولت 300/12 میلیارد تومان همین یارانه ها است. در مورد حاملهای انرژی اما پولی وجود ندارد، چون درانرژی ارزان فروش می شود، عده ای می گویند ارزان فروشی را تبدیل به غیر ارزان فروشی بکنید و پول آن را تقسیم کنید. پس این پول در خزانه نیست، در جیب من و شما است که باید برویم بنزین را مثلا لیتری 400 تومان دریافت کنیم، تا پول جمع شود و تصمیم گرفته شود.
در این مورد ، من معتقدم حذف یارانه ها، باعث می شود پول در بین مردم جمع شود. اما اگر قرار باشد توزیع شود، دوباره به جامعه برمی گردد، پس تفاوت اندکی وجود دارد. اما آثار تورمی دارد که باید جداگانه بررسی شود. اینکه قیمت بالا رود، تورم آور است ، اما نه از لحاظ نقدینگی چنین نیست.
آن 12 هزار و سیصد میلیاردی هم که عرض کردم، چون پول موجود درون سیستم است بیشتر به گردش نقدینگی برمی گردد. پس نقدی کردن یارانه ها تاثیر زیادی از لحاظ نقدینگی نمی گذارد. آثار دیگری که بر این امر مترتب است. آثار اقتصادی تورمی است و ویژگی عدم ضرورت نیز به چشم می خورد. فی المثل درباره دارو، وقتی که بخواهیم که یارانه دارو را نقدی حساب کنیم، نمی توانیم سرانه توزیع کنیم. چرا که دارو را مریض مصرف می کند، یا فرض کنید درباره فراشمول ترین یارانه ها که یارانه آرد و نان است، اتفاقا ثروتمندان نان کمتری مصرف می کنند. پس عدالت چندان مجال طرح نمی یابد. بنابراین باید سمت هدفمند کردن آنها رفت. نقدی کردن چندان مسئله ما نیست.
* سوال آخر من با اجازه شما ، «سیاسی» است نه اقتصادی! شما جزء شخصیت هایی هستید که همه نیروهای سیاسی بر مناعت طبع و تواضع و خلاقیت شما اذعان دارند و تاسف می خورند که شما در مجلس هشتم حضور ندارید. نگاه شما به این قضیه چیست؟ من شنیده ام که در دامغان گفته بودند، شما نگاه ملی دارید و از نگاه منطقه ای به دور هستید، پس بهتر است از تهران نامزد شوید؟ اکنون پس از سه دوره حضور پرثمر آیا ناراحت نیستید از بعضی دوستان در جناح خودی بابت رفتار حذفی ای که داشتند؟
** من از لطف شما تشکر می کنم. اما اینکه به صراحت گفته شد که بنده چون کارهای قانون اساسی و مجلس را انجام می دهم و برای نمایندگی یک شهر کوچک مناسب نیستم ، برایم ناراحت کننده است که چرا تفکراتی در این حد وجود دارد و چرا یک نفر را به خاطر اینکه وظیفه اش را انجام می دهد بازخواست می کنند. بنده به همان نظمی که در مجلس کارهای قانونی انجام می دادم، کارهای کلان مربوط به شهرستان هم انجام دادم و کارهای عمرانی و سرمایه گذاری بسیاری پیگیری شد.
اما اینکه جبهه متحد از من حمایت نکرد، اصلا ناراحت نیستم. من اصولگرایی را در «عمل معطوف به نظریه» می بینم و معتقدم که حرف و عمل نباید متفاوت باشد. اینکه ما یک جمعیتی باشیم که در درون خود از هم انتقاد نکنیم، به خاطر اینکه در قدرتیم ، حتی اگر متناسب با زمان در قدرت بودن کار بایسته انجام ندهیم، بنده به این مقولات اعتقادی ندارم. از دیگر سو، آنچه که می فهمم این است که مسئله اصلی مجلس در ایران این جناح یا آن جناح مقدمتا نیست - البته به شرطی که هیچ جناحی از قانون اساسی عدول نکند و چرا که در غیر این صورت مردم آنها را کنار می گذارند-مسئله اصلی مجلس «کارآمدی» است و تلاش برای فهم مشکلات کشور و قانون گذاری متناسب مسئله اصلی است. این کارآمدی وجود ندارد و اکنون مجلس به کارخانه تولید قانون تبدیل شده ، در حالی که به عمق و نفوذ این قوانین در جامعه کمتر توجه شده . برخی هم که خود را «وجیه الدوله» و زینت مجلس می کنند، متاسفانه این زینت مجالس بودنشان به سکوتشان و عدم مشارکت در کارهای مجلس خلاصه می شود!