فرزان شهیدی
بنا بر گزارش های رسمی دولت عراق، وضعیت امنیتی این کشور طی هفته های گذشته به بهترین وضعیت طی چهار سال گذشته رسیده است. این گزارش ها می افزاید اقدامات تروریستی و عملیات های انتحاری نسبت به سال 1386 حدود 90 درصد کاهش یافته و به همین میزان از خشونت های طائفه ای و درگیری های مذهبی (که پس از انفجار حرمین شریفین در سامرا در سال 1384 به اوج خود رسید) کاسته شده است.
در واکاوی دلایل بهبود اوضاع امنیتی عراق می توان به عوامل ذیل اشاره کرد:
1) دولت عراق معتقد است عملیات های سنگین و گسترده اخیر به ویژه در بغداد و بصره که توسط نیروهای امنیتی دولت انجام گرفت، تاثیر بسزایی در افزایش امنیت در عراق داشته است.
دولت همچنین اظهار می دارد که پروژه اجرای قانون در بغداد و سایر استان ها همچون الانبار، بصره و کربلا که از حدود سه ماه پیش آغاز شده به بهبود اوضاع امنیتی و ثبات نسبی عراق کمک شایانی کرده است.
2) همگرایی نیروهای سیاسی عراقی و برطرف شدن بسیاری از موارد اختلاف برانگیز میان آن ها موجب بهبود اوضاع میدانی و امنیتی شده است. زمانی برخی از جریانات سیاسی در عراق عملا در کنار گروه های تروریستی قرار داشته و آشکار و نهان از آن ها حمایت می کردند، اما در شرایط فعلی این صفوف از هم جدا شده و تمایل به دولت و گام نهادن در روند سیاسی افزایش یافته است. این موضوع درباره گروه های سنی بیش از همه مصداق دارد و البته این جریانات با کسب امتیازاتی از طرف دولت راه بازگشت را برگزیده اند.
3) عامل دیگری که در افزایش ضریب امنیتی در عراق مورد تاکید ناظران قرار گرفته است، ظهور گروه های مسلح سنی موسوم به شوراهای بیداری(مجالس الصحوه) است که ماموریت آن ها مبارزه با گروه های تروریستی به ویژه عناصر القاعده است و در این عرصه موفقیت های قابل توجهی کسب کرده اند، به گونه ای که در برخی از شهرها و استان های عراق القاعده کاملا سرکوب و یا منزوی شده است.
شوراهای بیداری که متشکل از جوانان داوطلب سنی می باشد، به دنبال ایجاد شکاف میان القاعده و سنی های عراق و با حمایت آمریکایی ها شکل گرفت و علیرغم آن که نگرانی هایی نسبت به وضعیت و آینده آن ها وجود دارد، اما در شرایط فعلی به دلیل کارآمدی مورد حمایت دولت و اشغالگران قرار گرفته است.
4) عامل دیگری که در روند بهبود امنیتی عراق مطرح شده عبارت است از انفتاح دولت عراق نسبت به محیط پیرامونی خود. ایجاد ارتباط و امضای قراردادهای همکاری امنیتی با کشورهای منطقه خصوصا کشورهای عربی که به نحوی در ناامنی های عراق سهیم بوده اند، باعث شده است از لحن خصمانه و تحریکات این کشورها علیه دولت عراق کاسته شده و در نتیجه گروه های وابسته به آن ها مجال کمتری برای ایجاد آشوب و تخریب در عراق یابند.
نکته قابل توجه آن است که کشورهای عربی دریافته اند که ناامنی در عراق و حمایت از گروه های تروریستی در نهایت منافع خود آن ها را هم در معرض تهدید قرار می دهد، چون رشد تروریسم در عراق به رشد افراطی گری در کل منطقه منجر شده و بیش از همه ثبات و منافع کشورهای منطقه را مورد تهدید قرار می دهد.
با این حال دولت عراق نسبت به شکنندگی وضعیت کنونی با توجه به زمینه اختلافات داخلی و نیز حضور و دخالت نیروهای بیگانه در عراق اذعان دارد، خصوصا آن که بازسازی ساختار ارتش وپلیس و نیروهای امنیتی هنوز کامل نشده و در عین حال فساد اداری در بدنه دولت و نهادهای حکومتی فراگیر شده است.
این حقایق بدان معناست که دولت نوین عراق هنوز در ابتدای راه قرار داشته و تا دستیابی به ثبات و امنیت و سیادت کامل راه درازی پیش رو دارد. از طرفی حضور اشغالگران و طرح های استعماری آن ها در سرزمین رافدین این نگرانی را پدید آورده که آینده عراق و امنیت و سیادت آن همچنان تحت سیطره اشغالگران باقی بماند.
این نگرانی ها تنها با درایت و آینده نگری نخبگان عراق اعم از دولتمردان جدید و مرجعیت و سایر شخصیت ها و نهادهای تاثیرگذار و نیز هوشیاری ملت عراق برطرف خواهد شد، چرا که عراقی ها نشان داده اند توانایی عبور از چالش های مرحله انتقالی را علیرغم دشواری ها و موانع فراوان دارا هستند.