اکسیر صبر و نقش آن در پیروزی
در مورد یکی از سنتها سخن خواهم گفت که خدای سبحان آن را در فرایند خلقت و تاریخ بشریت قرار داده و با دلائل و حجتهای فراوانی در تاریخ بشریت و به ویژه در تاریخ پیامبران به اثبات رسانده است؛ آن هدایتگرانی که خداوند متعال برای سعادت بشر در دنیا و آخرت فرستاد. پس از پیامبران، کسانی این سنت را پذیرفته اند که رهرو و دنباله رو راه، روش و هدایت آنان بوده اند.
یکی از سنتهایی که خدای سبحان در تاریخ قرار داده، چیره شدن ظلم و جور است. به گونه ای که انسان دیگر هیچ راهی به سوی هدایت و عدالت نیابد. همچنین کسانی که خداوند آنان را برای رهبری بشریت برگزیده است، از پیروزی و ایجاد عدل الهی ناامید خواهند شد. آن گاه در اثر استقامت و شکیبایی در راه، شرایط اجتماعی از حالت نومیدی به پیروزی دگرگون خواهد شد.
موسی(ع) در میدان مبارزه
هنگامی که خداوند متعال موسی(ع) را برای هدایت فرعون و نجات بنی اسرائیل فرستاد، شرایط و فضای کلی اجتماعی و سیاسی، تحت نفوذ و سلطه فرعون بود و یا بهتر است بگوییم: سلطه شیوه فرعونی بود که ایجاب می کرد انسانی انسانهای دیگر را به بردگی و خاری بکشاند و سعی کند براساس مصالح شخصی خود، قانون و ضوابط رفتاری و اجتماعی را بر آنان تحمیل کرده همه را در برابر اراده خود ناتوان و مقهور سازد.
آن گاه که خداوند متعال موسی(ع) را برانگیخت، او از قومی بود که در این فضای سیاسی و اجتماعی فرعونی زندگی می کرد و در آن شرایط در پایین ترین نقطه هرم جامعه قرار داشت؛ همواره بنی اسرائیل به ذلت و خاری و بردگی کشیده می شدند، فرعون مردان و کودکانشان را به قتل می رساند و زنان را برای کنیزی زنده نگه می داشت. در چنین فضایی و برای چنین قومی موسی(ع) برانگیخته شد. ولی در پی استقامت و حرکت در راهی که خدای سبحان برای او ترسیم نموده بود و صبر و شکیبایی بر آزارها، این مرد مستضعف از میان این امت مستضعف توانست معیارها را دگرگون ساخته و برخی از سنت هایی را که خداوند برای بشریت ترسیم نموده بود، به اثبات رساند.
موسی(ع) بارها در مورد خطاب قرار دادن فرعون به رسالتی که خدای متعال او را بدان برانگیخته بود، دچار هراس و تردید می شد، تا این که دستور قاطع الهی را برای حرکت در این مسیر دریافت نمود. بعد از پیمودن این راه، خداوند متعال او را یاری کرد و اراده نمود که بر مستضعفان در زمین منت نهاده و آنان را وارث قرار دهد و عدالت الهی را بدین وسیله محقق سازد.
حضرت محمد(ص) نمود تحقق یک سنت تاریخی
پیامبر اکرم(ص) نیز یتیم بودند و در میان مردمی زندگی می کردند که اگر با دیگر مردم آن روزگار مانند ایرانیان و رومیان مقایسه شوند، مردمی مستضعف به شمار می روند، چرا که امت عرب امت مستضعفی بود که حاکمان و ستمگران، او را مورد تعرض و حمله قرار می دادند، چه این که در هرم اجتماعی آن روز ملتها و امتها، از نظر اخلاق، رفتار، ارزشها و آرمان هایی که پیش گرفته بودند در پایین ترین نقطه این هرم قرار گرفته بود. ولی خداوند متعال بر اساس سنتی از سنتهای تاریخ اراده نمود که تحول بیافریند و آن این است که هر گاه برای امتی رهبری بردبار، مدیر، ثابت قدم و مصمم به پیمودن راه حق فراهم شود، می تواند با اراده الهی و سنتهای تاریخی که خدا قرار داده است، معیارها را متحول و دگرگون سازد و سرانجام عدالت الهی را در جامعه پیاده نماید و این چیزی است که برای پیامر ما حضرت محمد(ص) اتفاق افتاد. چرا که او با دمیدن روح اسلام در دلهای مردم ستم دیده، توانست معیارها را دگرگون سازد و از این مردم مستضعف، ملتی پیشگام و رهبر برای تمام جهانیان بسازد که جهان به تجربه او چشم بدوزد و سعی کند آن را به دست آورده، پیاده و محقق سازد.
نهضت امام خمینی نمایشگر سنتهای تاریخی
هنگامی که به انقلاب اسلامی ایران می نگریم، این حقیقت و سنت تاریخی را که از سوی خدای متعال برای بشریت وضع شده، مشاهده می کنیم. زیرا ملتهای مسلمان و به ویژه ملت ایران، به دنبال تهاجم نظامی، فرهنگی و سیاسی استعمار که بر امت ما چیره شد و آن را تحت سیطره نیروهای نظامی، فرهنگی و گرایشهای سیاسی خود قرار داد، به بردگی کشیده شد. چون بردگی در این زمان، دیگر به معنای بردگی در دوران فرعون و جاهلیت نخستین نیست، بلکه به معنای دیگری تغییر یافت و معنایی تازه و متناسب با تمدن این دوران به خود گرفت. بنابراین، این مردم از سوی ابرقدرتها استثمار شده بودند. بر دلهای تک تک افراد و حتی رهبران این امت، یأس و ناامیدی چیره شده بود. آنها از به دست آوردن قدرت تغییر، تبدیل و دگرگون ساختن اوضاع به گونه ای که روحیه استقلال و اقتدار را برانگیزاند مأیوس بودند. با وجود این ناامیدی و کشیده شدن به بردگی، آن گاه که برای این امت رهبری فراهم شد که به خداوند متعال و به آرمان مردم ایمان داشت و تصمیم گرفت که راه پیامبران و اهل بیت عصمت و طهارت(ع) را بپیماید، توانست اوضاع سیاسی و اجتماعی را با هر ظلمت و تاریکی و سختی و دشواریی که در آن بود، دگرگون سازد.
شرطهای لازم تحقق سنتهای تاریخی
خداوند متعال برای زندگی اجتماعی ما یک سنت تاریخی قرار داده است، همان گونه که سنتهای دیگری در زندگی جسمانی و کیهانی ما قرار داده است. این سنتها در صورتی که شرایطش فراهم شود حتما محقق خواهد شد. مهمترین شرط از این شرطها، ایمان کامل به خداوند سبحان، عزم، تصمیم بر پیمودن راه پیامبران و نثار کردن جان، مال، وقت و آبرو است. آن گاه نتیجه که همان پیروزی قاطع است به خواست خداوند تحقق خواهد یافت. خداوند وعده این پیروزی را به ما داده است، اما برای تحقق این وعده، شرطهایی گذاشته است. می فرماید: « ن تنصروا الله ینصرکم و یثب ت أقدامکم»؛ اگر خدا را یاری کنید یاریتان می کند و گامهایتان را استوار می دارد. بنابراین مطلب مشروط به ایمان به خداوند متعال، عزم، اراده، صبر در پیمودن مسیر و از خود گذشتگی و ایثار است.
*قم، 1401 هـ . ق (30/11/1359 هـ . ش