قاسم غفوری
آمریکای لاتین که روزی به عنوان حیات خلوت کشورها به ویژه آمریکا شناخته می شد، این روزها نقش خود را در عرصه جهانی ارتقا داده است به نحوی که قدرت های بزرگ و مجامع جهانی برای حضور در این منطقه رقابت های شدیدی را آغاز کرده اند.
نکته قابل توجه در تحولات آمریکای لاتین رویکرد همزمان چین و روسیه به این منطقه است. در این چارچوب «هوجین تائو» رئیس جمهور چین با سفر به کوبا، اکوادور و برزیل با انعقاد دهها قرارداد اقتصادی به ویژه در بخش انرژی به آغاز بازیگری در آمریکای لاتین و توسعه حضور به ویژه در بخش اقتصادی در دوردست ترین نقطه به مرزهای خود اهتمام نموده است. از سوی دیگر «دیمیتری مدودوف» رئیس جمهور روسیه نیز با سفر به این منطقه بر توسعه روابط مسکو با این کشورها تاکید کرده است. اتخاذ این رویکردها از سوی چین و روسیه از چند منظر قابل تامل می باشد:
1- بسیاری از ناظران سیاسی بر این امر تاکید دارند که رقابت میان روسیه و چین با آمریکا عامل اصلی حضور این کشورها در آمریکای لاتین است. با توجه به اینکه استراتژی آمریکا حضور نظامی در مرز های روسیه و نیز مهار چین با تحرکات اقتصادی و نیز بحران آفرینی در تایوان و تبت است، لذا پکن و مسکو نیز برای به چالش کشاندن آمریکا حضور در آمریکای لاتین را عملیاتی می کنند. در این چارچوب محور تحرکات سیاسی و استراتژیک چین دارای پوششی اقتصادی و سیاست محوری روسیه دارای ابعاد نظامی و اقتصادی است. اعزام ناوهای روسیه به ونزوئلا و قراردادهای اقتصادی با کوبا از جمله تحرکات مسکو است.
2- نکته دیگر آنکه کشورهای آمریکای لاتین تاکید دارند که دیگر عصر نفوذ آمریکا به پایان رسیده و این کشورها تلاش دارند تا با وحدت داخلی و تشکیل اتحادیه آمریکای لاتین و نیز یافتن متحدان جدید به این مهم دست یابند. در این میان نگرش منفی آمریکای لاتین به اروپا موجب گرایش این کشورها به چین و روسیه و حتی ایران گردیده است. کشورهایی که می توانند با همکاری های اقتصادی و نگرش ضد آمریکایی به تحقق اهداف آمریکای لاتین در روند توسعه کمک نمایند.
3- برخی ناظران سیاسی اعتقاد دارند که حضور همزمان روسیه و چین در آمریکایی لاتین ناشی از رقابت آنها در عرصه جهانی به ویژه در بخش انرژی و اقتصادی است. مسلم این است که در دنیای امروز، انرژی و بازیگری در مناطق دارای انرژی نفت و گاز، محور تحولات جهانی را تشکیل می دهد، لذا روسیه و چین نیز تلاش می کنند تا در این چارچوب حرکت نمایند. این سناریو زمانی تقویت می شود که این کشورها در قاره آفریقا نیز به رقابت می پردازند. بازیگری در خاورمیانه نیز از جمله این تحرکات است.
به هر تقدیر تمایل چین و روسیه و متعاقب آن کشورهای آمریکای لاتین به همگرایی سیاسی و اقتصادی و اشتراک نظامی را می توان نتیجه تحولات جهانی و انزوای غرب دانست چنانکه بسیاری از ناظران سیاسی تاکید دارند که روند تحولات جهانی از حوزه آمریکا و اروپا به سمت شرق با محوریت چین، روسیه و هند در حال تغییر است. بر این اساس می توان گفت که آمریکا در عرصه آمریکای لاتین نیز مانند خاورمیانه با چالش بی هویتی مواجه گردیده که مسلما برآیند آن در معادلات منطقه ای و جهانی آمریکا تاثیر منفی خواهد داشت.