علی موحد
حزب عدالت و توسعه ترکیه با گرایش اسلامی، پس از روی کار آمدن در این کشور، گام های مهم و اساسی را برای فاصله گرفتن تدریجی از نظام سیاسی لائیک و رفع محدودیت ها و موانع از آموزه های اسلامی در جامعه ترکیه برداشته است.
در این میان، هیات تدوین قانون اساسی که به ابتکار هیات حاکمه جدید آنکارا مامور انجام بازنگری و اعمال اصلاحات در قانون اساسی ترکیه شده است در آخرین تصمیمات خود، لایحه ای را تنظیم نموده که در آن «لغو کامل ممنوعیت حجاب زنان» در ترکیه پیشنهاد شده است. این لایحه طی یک فرایندی قرار است تحویل نخست وزیر، رجب طیب اردوغان شود تا از طریق وی به عنوان لایحه پیشنهادی دولت جهت بحث و بررسی به پارلمان داده شود. با توجه به اکثریتی که اسلامگرایان در مجلس ترکیه دارند به نظر نمی رسد که سیر تصویب قانونی این لایحه با مشکل خاصی مواجه شود.
مسئله حجاب زنان در ترکیه طی سال های اخیر یکی از چالش های جدی جامعه سیاسی ترکیه بوده است. مطابق قانون اساسی فعلی ترکیه که دستاورد نظام لائیک این کشور است زنان ترکیه از داشتن حجاب اسلامی که از جمله نمادهای مکتب انسان ساز اسلام است منع شده اند و در این رابطه محدودیت های گسترده قانونی دارند. نهادهای دولتی از پذیرش زنان محجبه و ارائه خدمات اجتماعی به آنها ممنوعیت قانونی دارند. این مبحث طی سال های اخیر یکی از محورهای اساسی درگیری ها و نزاع های سیاسی میان نیروهای اسلامگرا و لائیک های این کشور بوده است.
اگر چه در گذشته حافظان نظام لائیک نمادهای اسلامی را به هیچ وجه در جامعه ترکیه تحمل نمی کردند و با هر نوع نماد دینی و از جمله «حجاب زنان» به شدت مقابله می کردند اما در فرایند تحولات سیاسی و اجتماعی سالیان جاری، به نظر می رسد که حساسیت آنها نسبت به این مقوله کاهش یافته است. جامعه امروز ترکیه با گذشته بسیار متفاوت شده و امروزه آموزه ها و مولفه های اسلامی در آن به شدت در حال رشد است. علیرغم اینکه زنان ترک با ممنوعیت قانونی برای داشتن حجاب مواجه بوده اند اما امروز بسیاری از زنان ترکیه حجاب و پوشش اسلامی را نه تنها به عنوان یک سمبل مبارزه برای مقابله با لائیک ها بلکه آن را به عنوان یک وظیفه اسلامی برگزیده اند. ضرورت پوشش اسلامی برای زنان ترکیه فقط مربوط به توده های اجتماعی نیست بلکه زنان مقامات ارشد این کشور نیز آن را به عنوان یک روش مدرن و متعالی در زندگی اجتماعی انتخاب کرده اند.
حجاب زنان رجب طیب اردوغان، نخست وزیر و عبدالله گل، رئیس جمهور اگر چه خشم نظامیان و گروه های لائیک را برانگیخت اما از آنجایی که مقابله با آنها متحمل هزینه های سنگینی برای لائیک ها است ناگزیر به تحمل آنها شده اند. البته تحمل این وضعیت از سوی لائیک ها و ژنرال هایی که خود را حافظ نظام لائیک می دانند به منزله کاهش فشارهای جانبی سیاسی بر مقامات اسلامگرا نیست. کما اینکه در انتخابات اخیر ریاست جمهوری، رجب طیب اردوغان، نخست وزیر و عبدالله گل، کاندیدای ریاست جمهوری تحت همین فشارها بارها بر تعهدات خود به حفظ نظام لائیک تاکید داشتند.
اما واقعیت این است که نظام لائیک به انتهای خط رسیده و تکاپوی لائیک ها برای حفظ آن، تلاش مذبوحانه بیش نیست. رفع ممنوعیت حجاب زنان ترکیه نیز ضربه ای دیگر بر پیکر متزلزل، فرسوده و پیر نظام لائیک در ترکیه است.