حسین ایرانى وند
مى توان گفت مؤلـفه هاى فرهنگى در هر جامعه ا ى ، با تـقریب رضایت بخشى ، تأثیر پذیرفته و ریشه گرفته از فرایندهاى سیاسى است که بر آن جامعه حاکم هستند .در واقع سیاست و نوع گفتمان سیاسى ، کنش ها و کردارهاى سیاسى به درون حوزه هاى فرهنگى جریان یافته و آن ها را به شکلى اجتناب ن اپذیر، تحت تأثیر خود قرار مى دهند . بسته به این که تعاملات سیاسى موجود بین احزاب و گروه ها چه سمت و سویى دارند وچه جریان و کدام سلیقه و خـط مشى سیاسى حاکم است ،خرده فرهنگ هاى رفتارى جامعه شکل گرفته و جهت خود را تعیین مى کنند .از این منظر، فرهنگ نوعى بازتاب تقریبى از سیاست است . البته این امر دو دلیل عمـده دارد :اول این که کـارگزاران سیاسى غالبا نقـش گروه هاى مرجع را ایفا کرده و در تعیین هنجارها سهم شایانى بر عهده مى گیرند .
دوم آنکه ، ابزارهاى فرهنگ ساز و امکانات تبلیغاتى و رسانه اى عمدتـاً در اختیار گروه هاى سیاسى بوده و این ، یعنى فرهنگ جامعه خواه ناخواه متأثر از سیاست و فرایندهاى سیاسى موجود است . با توجه به این امر، بررسى تأثیـرات و پیامدهاى تحولات سیاسى سال هاى اخیر بر فرهنگ جامعه ضرورى به نظر مى رسد .از اینرو مهم ترین ویژگى که باید مد نظر قرار گیرد، وجود یک فضاى متشنج سیاسى است که سایه سنگین خود را بر اذهان انسان ایرانى گسترانیده بـود .پرسش این است که چنین فضاى متشنجى چه تأثیراتى بر رویکردهاى فرهنگى نهاده و مى نهند؟ در حقیقت جو بى اعتمادى حاکم بین احزاب و گروه هاى سیاسى ،نبود فرهنگ گفتگو و تفاهم ، بى اعتنایى و کم توجهى به قانون و توسل به شیوه هاى تنش زا براى حل و فصل مناقشات سیاسى به لحاظ فرهنگى قادرند، آسیب هاى زیر را بر پیکره جامعه وارد سازند : ـ بى اعتنایى :افـراد دچار نوعى بى اعتنایى و بى تفـاوتى نسبت بـه روندهاى سیاسى مـوجود شده و با اتخاذ رویکـرد » بارى به هر جهت «خود را تا حد امکـان دور از تحولات نگاه مى دارند .
اینجا بجاى نقش آفرینى و مشارکت جویى ، شاهد انفعال و انزواى سیاسى ـ فرهنگى خواهیم بود . ـ ناامیدى و دلسردى :در صورتى که دامنه و شدت تنش ها از محدوده عادى فراتر رود و حجم و ابعاد بى انـدازه پیدا کند، مـردم بیش از هر چیز شاهد تنـش و مناقشه بین گروه ها بوده و نسبت به امکان تحولات مثبت آینده ناامیـد مى شوند . رسوخ ناامیدى در اذهان افـراد، امید به آینده به عنوان مؤلفه ى فـرهنگى لازم براى توسعه را در معرض تهدید قرار داده و جامعه در محدوده زمانى » حال «اسیر مى شود که بى تفاوتى نسبت به همنوع ، فردگرایى ،منفت جویى بى اندازه و خودمحورى از پیامدهاى فرهنگى چنین وضعیتى هستند . ـ سست شدن پایگاه گروه هاى مرجع :در شرایطى که سیاست دچار وضعیت تنش زا و غیرعقلانى شده است ، گـروه ها و نهادهاى مرجعى از جمله خانـواده ، مدرسه و ...جایگاه سابق خود را از دست داده و اعتبار آن ها نزد افکار عمومى زیر سؤال مى رود و در نتیجـه ارزش هاى فرهنگى ، صلابت و استوارى خود را از دست مى دهند .