وقوع جنگ های مذهبی وفرقه ای در نقاط مختلف جهان اسلام پدیده تازه ای نیست. اما افزایش این گونه درگیری ها خصوصا در عراق وپاکستان، نگرانی های نخبگان وعموم مسلمانان را برانگیخته است. این در حالی است که نشست ها وتوافقات مشترک علمای شیعه وسنی از جمله کنفرانس مکه در مهرماه 85 که به ابتکار سازمان کنفرانس اسلامی واتحادیه جهانی علمای مسلمان ومجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی برگزار شد، نتیجه قابل ملاحظه ای در مهار این گونه درگیری ها نداشته است. در این نوشتار تلاش داریم به ریشه یابی و بررسی انگیزه های داخلی وخارجی این گونه درگیری ها بپردازیم.
اختلا ف میان مذاهب و فرقه های دینی، در همه ادیان و از جمله در میان مسلمانان، از دیرباز وجود داشته است و معمولا هر گروه یا فرقه ای فقط خود را حق دانسته و دیگران را گمراه و یا بیرون از دین می داند. هنگامی که این رویکرد حالت افراطی می یابد فرقه های مختلف به تکفیر یکدیگر می پردازند وخون ومال وحتی ناموس طرف مقابل را مباح می شمرند.
متاسفانه موضوع تکفیر شیعه از سوی افراطیون اهل سنت مانند سلفی ها ووهابی ها مطرح شده وقربانیان زیادی از شیعیان بی گناه گرفته است. برای نمونه ابن تیمیه پدر ورهبر معنوی سلفی گری در کتاب الفتاوی(جزء 28) می گوید: «کفر برخی از مسلمانان مانند شیعه عظیم تر از کفار اصلی است وقتل آن ها از خوارج واجب تر است!» در حال حاضر نیز برخی از علمای تندروی سلفی راه اسلاف خود را می روند وبه تکفیر شیعه می پردازند.
برای نمونه در آذر 1385، سی و هشت نفر از علما و شیوخ سعودی بیانیه ای را منتشر ساختند، که در آن اولا سقوط بغداد را یک فاجعه بزرگ اعلا م کرده اند، ثانیاً آن را نتیجه توطئه مشترک صلیبیون، صفوی ها و رافضی ها و هدف آن را حفاظت و حمایت از اشغالگران یهودی و محدود ساختن نفوذ سنی ها در منطقه و ایجاد هلا ل شیعی و تجزیه عراق به سه منطقه کردی ، شیعی و سنی دانسته اند. این علمای سعودی، شیعیان را رافضی وایرانیان را صفوی ها و اشغال گران عراق را صلیبیون نامیده اند. یکی از سخنگویان القاعده، بنام لوئیس عطیه الله - شیعیان را کافر خوانده و از تمام سنی ها خواسته است که خود را مسلح کنند و از شورشگران که وی آنان را مجاهدین می خواند، حمایت نمایند و به آنها به پیوندند.
دو سال قبل از آن در آذر 1383، ملک عبدا... پادشاه اردن شکل گیری هلا ل شیعی را به عنوان خطری که خاورمیانه را تهدید می کند مطرح ساخت. یک ماه بعد از آن حسنی مبارک نیز، ضمن حمله به شیعیان، وابستگی شیعیان افغان و عراق و پیوند آنان را با ایران بیش از علا قه آنان به میهنشان دانست. پادشاه عربستان نیز چندی قبل در مصاحبه با روزنامه کویتی السیاسه از شیعه سازی اهل سنت توسط ایران اظهار نگرانی کرد وبه گونه ای بر اختلافات مذهبی دامن زد.
جدیدترین حمله به شیعیان، فتوای یکی از بزرگترین مقامات مذهبی سعودی- شیخ عبدا...بن عبدالرحمن الجبرین - عضو مجلس اعلا ی افتاء و دعوت و تبلیغ سعودی، در محرم امسال تحت عنوان ضرورت یاری اهل سنت در عراق می باشد. او می گوید شیعیان در صدد تصاحب قدرت هستند و لذا از تمام سنی ها دعوت کرده است تا در برابر سلطه شیعه بر سنی بایستند. او در این بیانیه دلا یل و دیدگاه های خود را علیه شیعیان در هفت بند شامل همه آن موضوعاتی که در طی 1400 سال گذشته بین دو مذهب مطرح می باشد عنوان می نماید.
علاوه بر انگیزه های سیاسی، گاه اهل سنت برخی اقدامات افراطی شیعیان را دستاویز این گونه حملات قرار می دهند. یکی از موارد هفت گانه که شیخ عبدالله جبرین، علیه شیعیان مطرح می کند غلو شیعیان درباره امامان و یا رفتارهای غیرعقلا نی در ایام تاسوعا و عاشورا، نظیر قمه زدن می باشد. گرچه بسیاری از علمای شیعه این رفتارها را منع کرده اند اما در میان برخی عوام به چشم می خورد. در میان برخی از روحانیون شیعه و پیروان آنان نیز کسانی هستند که با مواضع غلوآمیز یا افراطی خود اختلا فات و کینه های فرقه ای را دامن می زنند و به انواع بهانه ها بر فشار ومحدودیت اقلیت های دینی و یا مذهبی می افزایند.
اهل سنت می گویند برای مثال در ایران اقلیت سنی دارای مناصب عالی سیاسی نیستند ویا در حالی که اقلیت های دینی در شهرهایی نظیر تهران، اصفهان، معابد و کلیسای خود را دارند،اهل سنت از داشتن مسجد مستقل خود در تهران و برخی دیگر از شهرستانها نظیر مشهد، محروم هستند. آن ها همچنین می گویند برخی از شیعیان، به بهانه عزاداری برای امام حسین(ع)، ویا در سایر مناسبت ها، مطالبی علیه شخصیت های صدر اسلا م وصحابه پیامبر بیان می کنند که برای اهل تسنن موهن و غیرقابل قبول است.( این نکات در مناظره اخیر آقای هاشمی رفسنجانی وشیخ یوسف قرضاوی در شبکه الجزیره هم مطرح شد.)
اما گاه اختلافات وجنگ های مذهبی علل خارجی دارد ودشمنان اسلام تلاش می کنند از اختلافات بالقوه میان مسلمانان جهت تحقق اهداف شوم خود بهره برداری کنند. در شرایط کنونی جهان و در برابر رشد خود جوش و روز افزون اسلا م وبیداری مسلمانان، مراکز دینی و نهادهای ویژه ای در غرب از جمله محافظه کاران جدید آمریکا و گروه های لابی صهیونیستی مقوله «ترس موهوم از اسلا م» را مطرح کرده اند.
این گروه ها دو راهکار علیه اسلامگرایی را در دست اجرا دارند: یکی یورش به اسلا م از بیرون، در اشکال گوناگون، از کاریکاتورهای موهن گرفته تا بیانات تحریک آمیز پاپ و در سطح دیگر تحریک و انفجار از داخل توسط خود مسلمانان.
اشغالگران آمریکایی که در طرح های منطقه ای خود به ویژه در عراق با ناکامی های بزرگی مواجه شده اند به فرافکنی روی آورده وقصد دارند با شعله ور کردن اختلافات مذهبی خود را از گرداب عراق نجات بخشیده ودر عین حال چالش بزرگی به نام جمهوری اسلامی ایران را پشت سر گذارند . در طرح جدید آمریکایی ها، ایران تبدیل به جبهه ای خطرناک از تشیع صفوی علیه اهل سنت معرفی می شود وصفبندی های قدیم از جمله نزاع اعراب و اشغالگران قدس به فراموشی سپرده می شود.
از طرفی اسرائیل با موج اسلامگرایی وپدیده سرسختی به نام حزب الله در لبنان وجنبش حماس در داخل فلسطین مواجه شده است که هر دو بر مواضع اصولی خود پایدار بوده ورژیم صهیونیستی را به رسمیت نمی شناسند. همچنین صهیونیست ها بیش از هر زمان تحت فشار بین المللی برای اجرای قطعنامه های 242 و 338، یعنی تخلیه کامل سرزمین های اشغالی در جنگ 1967 و بازپس دادن آنها به فلسطینیان و به رسمیت شناختن یک دولت مستقل فلسطینی در این اراضی می باشد.
در چنین شرایطی، تحریکات جدی برای به راه انداختن یک جنگ تمام عیار فرقه ای در عراق اوج گرفته است. نقطه شروع این درگیری ها انفجار هدفمند حرمین شریفین در سامرا در بهمن ماه سال گذشته بود واکنون نیز جریاناتی همچون جند السماء(سپاه آسمان) با ادعای تشیع ومهدویت در دستور کار جریان فتنه در عراق قرار گرفته است. بی تردید، ادامه فتنه در عراق به سایر کشورهای اسلا می گسترش پیدا خواهد کرد و چه بسا سرتاسر منطقه و جهان اسلا م را در کام خود فرو خواهد برد.
در برابر چنین توطئه های خطیری مسلمانان آگاه نباید اسیر جوسازی ها وتبلیغات مسموم شوند و باید با تمام توان برای خنثی کردن آن دست به دست هم بدهند. علما و اندیشمندان زیادی از میان اهل سنت در مصر و لبنان و سایر کشورها، علیه این نوع توطئه ها موضع گرفته و آنرا نفی کرده اند. بنابراین اظهار نظر علمای سعودی و پیروان آنان هیچ گونه اساس عقلانی ودینی ندارد. آن ها تحت تاثیر و یا تحریک نهادهای سیاسی خاصی این مواضع را علیه شیعیان اتخاذ کرده اند که در نهایت به نفع دشمنان اسلا م ومسلمانان تمام خواهد شد. بی شک وحدت وهوشیاری عموم مسلمانان از هر فرقه ومذهب می تواند چنین فتاوایی را تحت الشعاع قرار دهد وطرح های دشمنان را نقش برآب کند.