على حسن حیدرى
آیـت الله سـیـسـتانـى از مـراجـع بزرگ نج ، هفته گذشتـه با صدور فتـوایى ، تـوافقـنامـه شوراى انـتقـالى عراق با پل برمر، براى تشکیل دولت موقت قبل از تدویـن قانون اساسى و بـدون مراجـعه بـه آرا عمـومى را فـاقد وجاهـت قانـونى دانـسته و خـواستـار بازنگرى در آن شدند . ایـشـان در ایـن فتـوا، تـضـمـیـن هـویـت اسـلامــى و مـلـى در قـانـون اساسى ، رجوع به افکار عمومى براى تشکیل دولت و همچنین تعیین جدول زمانى براى خروج نیروهاى اشغـالگر از عراق را مورد تاکید قرارداده است .
* سابقه موضوع
آیــت الله ســیــســتــانــى کــه از پرنفوذترین روحانیون در میان شیعیان عراق مـى باشـد، در دوران حکومـت رژیم بعـث به دلیل خـفقان شدید از صـحنـه سـیاسـى دور بـود و حـتى تـا اردیبـهشـت ماه گـذشتـه نیـز حضـور محسوسى در سیاست نداشت . تا اینکـه در اوایل تیرماه ، زمانى که خـبر تـدوین قـانون اسـاسى عـراق تـوسـط کـارشــنـاسـان آمـریـکـایــى و انــگــلــیــســى زیــرنــظــر یــک فــرد یـهودى الاصـل منـتـشر شـد، ایـشان سکوت را مصلحت ندانسته و در یک فتواى دو صفحه اى ، با ذکر این نکته کـه » هیـچ تضـمیـنى وجـود نـدارد که شوراى انتخاب شده توسـط آمریکا، منافع مردم ، هویت اسلامى ـ دینى و ارزشهاى اجتماعى عراق را در قانون لحاظ کند «، تاکید کردند که ابتدا باید یک انتخابات عـمومى شکل بگیرد تا از طریق آن ، هر عراقى که شایستگى انتخـاب کردن را دارد، نماینده اش را براى مـجلـس نگـارش قانون اسـاسى تعیـین نماید .آنـگاه قانون اساسى ، تدوین شده و بوسیله این مجلس براى تصـویب نـهایـى به رفرانـدوم عمـومى واگذار شود .
در هـمــیـن زمـان ایـشــان در دو فتواى دیگر، فروش زمین و املاک را به یـهودیان تـحریم کرد .و در تـاریخ 82.9.3 مــعــظـم لــه در فــتــوایــى جداگـانه ، خرید و فـروش اجناس و تجهیزات غیرمصرفى اساسى را کـه به تقویت پـایگاهها و استقـرار نیروهاى اشغالگر در عراق کمک کند، ممنوع اعلام کردند . البته آمریکایى ها ابتدا با دست کم گرفتن نـفـوذ فتـواى آقاى سیسـتـانـى ، درصدد بـرآمدند تا فـتـواى ایشـان را در خصـوص تعیین کمیته تدویـن قـانـون اساسى نادیده بگیـرند اما بعداز تمایـل شدید اعضاى شوراى حکومت انتقالى به پیروى از فتواى آیت الله سیستانى ، از یک طرف و افزایش فشارها بر بوش براى کوتاه کردن دوره اشغال و افزایش روزافزون تلفات نیروهاى این کشور در عراق ، باعث شد تا برمر ناگزیر به کنار گذاشتن طـرح خود گردیده طرح فعلى را که طبـق آن حاکمیـت عـراق قبـل از تکمیـل قـانـون اساسـى بـه یـک دولت موقت سپـرده مى شود، تدارک ببینـد، غافل از آن که طـرح جدیـد نیز بـا یـک فتواى شدیدتر از قبل به چالش کشیده و باز از عملیاتى کردن آن عاجز خواهد ماند .زیرا علما و مردم عراق ، قانون و حکومت تحمیلـى را که هویت دینى و ملى آنها را نادیده بگیرد، هرگز نخواهند پذیرفت . بدین تـرتیب آمریکـا مـى دانـد کـه هـرگـونه بـى تـوجـهـى بـه نـظـر رهبـران مذهبى ، خشم و کینـه مـردم را که ایـن روزها نیز شاهـد جنایات آمریکایى ها در سامـرا بـوده اند، به دنـبـال خـواهـد داشت .
* نکات اصلى فتوا
آیت الله سیستانى در فتواى اخیر خـود، خـواستـار اعـمـال » تـغـییـرات اساسى و ریشه ا ى در توافقنامه برمر و شوراى انتقالى «شده است :
1 ـ برگـزارى انتخابـات مستـقیم عمومى براى انتخاب مجلس انتقـالى که قـرار است در بـهار آیـنده تشـکیـل شود تا مقدمات ایجاد دولت موقت در تیرماه سال 83 فراهم شود .
2 ـ تـضمـین هـویت اسـلامى و ملى عراق در قانون اساسى و تصریح بـرایــن مـطــلـب کـه هــیـچ قــانـون و تـصـمـیـمـى ، خـلاف اسلام اتـخـاذ نشود .نیز قانون اساسى پس از آماده شدن به همه پرسى گذاشته شود .
3 ـ تعیین جدول زمانى مشخص براى خروج نیروهاى اشغالگر از عراق و در صـورت توافـق امنـیتـى ، درباره ادامه حضـور اشغالگران ، مردم بـاید نظر بدهند و به آراى عمـومى گذاشته شود .
4 ـ نکته دیگر این فـتوا که برخى رسانه ها به آن اشاره داشته اند، پاسخ ایشان بـه بهانه جویـى هاى آمریکـا در خـصوص نـبود امـنیـت و ثبـات براى برگزارى انتخابات آزاد است که ایشان گـفتـه اند، مـى تـوان انتـخـابات را در منـاطق امن یـعنى شـمال و جنـوب و بخش آرام بغداد برگزار کرد .
از سوى دیگر مقـامهاى سیاسى و رسـانه هـاى آمـریـکا در واکـنـش بـه فتـواى آیت الله سیسـتانى که از آن بـه عنوان چـالش جدید یاد کرده انـد، از تصمیـم کاخ سفید و برمر براى تـغییر در طرح سیاسى خود خبر دادند . چـندانـکـه روزنـامه » واشـنـگتـن پـست «آیـت الله سیـستـانـى را عامـل اصلى شکست آمریکا در عراق معرفى کـرده و بـا ذکر ایـن نـکـته کـه فـتـواى سیستانى ، باعث تغییر موضع دولت آمریکا در قبال انتقال قدرت در عراق شد، نوشت :طرح دولت بوش براى انـتـقـال قدرت در عـراق بـا یـک فـتـوا فروپاشید .
مشاور امنیـت «کاندولیزا رایس » ملى بوش نیز گفت :در پى مخالفت آیت الله سیستانى مسئولان آمریکایى گفـت و گوهـایى را با شـیعـیان عراق «پل برمر » :شروع کرده ا ند .وى افزود حاکـم عراق و زیر دستـانش با شـمار زیادى از عراقى ها از جمله روحانیان شیعى و مقلدین ایشان درباره این طرح مذاکراتى کرده اند . رئیس دوره اى «جلال طالبـانى » شـوراى انــتـقـالــى و عـامـل عــراقـى توافقنامه جدید با برمر با اذعان به نفوذ آیت الله سیستانى در عراق از موافقت اعضـاى شوراى انـتقالـى براى تـغییـر مــواضـع خــود در خـصــوص آیـنــده سیاسى عراق خبر داد .» بوش «رئیس جمهورى آمریکا نیز در پیامى به آیت الله سـیسـتانـى کـه محـتواى آن فـاش نشـد، بر احترام بـه آقاى سیسـتانى و دیدگاههاى وى اشاره داشت . آمریـکا در طـرح سیـاسى جـدید خود که مبین استراتژى آن کشور براى اداره عراق نـیز مى باشـد، تلاش دارد تا با تـشکیل فـراکسیون هـا در مناطق مخـتلـ عراق و برگـزارى انتخـابات غیرمستقیم یک دولت لائیک و همسو بــا اهــداف خــود را شــکــل دهــد . آمریکایى که همواره از روى کـارآمدن یک دولت شیعى و اسلام گرا از طریق انتخابات آزاد وحـشت داشته ، قصد دارد زمینه حذف تدریجى مذهبیون و جریانهاى اسلامى در آینده سیاسى را فراهم آورد اما این سیاست کاخ سفید نـیـز بـا فـتـواى هـوشـیــارانـه آیـت الله سیستانى به شکست منجر شد .