سیدعلى محمد آذربخش
مشـارکت سیاسى در هر نـظـارتى مـورد توجه خاص دولتمردان و سیاستمداران آن جامعه است . در همیـن راستا انتخابات که به عـنـوان ساده تریـن شکل مشـارکت در امور سیاسى قلمـداد مـى شـود نقش مؤثرى را در ثبات سیاسى و ترقى توسعه همه جانبه ایفا مى کند .این امر تاجایى پـیـش کـشـیـده مى شود که در برهه زمانى پیش از انتخابات در هـر کشورى کاندیداها با شـعـارها و وعده و وعیدهاى خویش سعى در جلب رضایت مردم دارند . در کشور ما نیـز مـشـارکت به عـنـوان یکـى از مؤلفه هاى وفادارى امت اسلامى به انقلاب بوده و حضور مردم در تمامى صحنه ها این امر را ثابت کرده است .از سوى دیگر با توجه به مـردمى بودن نظام جمهورى اسلامى و در نظر گرفتن این که تقریباً به ازاى هر سال از عمر انقلاب ، یک انتخابات برگزار شده اسـت ، اهـمـیـت ایـن حـضـور و مـشـارکـت مضاعـ مى شـود .با تـوجه به در پیـش رو بـودن انتخابـات ، بـراى فـراهم آوردن بستـر مـشـارکت و اعتمادسـازى مـردم و این که بپذیـرنـد هر رأى آنـان تأثیرى در بدنه تصمیم گیرى نظام دارد، باید به چه عواملى توجه کرد؟ نکته دیگر آنکه با توجه به جوسازى هاى ناسالم سیاسى در کشور که طى چند سال اخیر کمى شدت گرفته و بـاعـث کاهش مشـارکت مـردم ـ صـرفاً در عرصه انتخابات و نـه در عـرصه هاى دیگـر ـ شـده است چه تدابیرى از سوى سیاسیون باید اندیشیده شود؟ چگونه و از چه روشهایى باید اعتماد از دست رفته آن قشر خاص ر ا بازسازى کرد؟ یک کـارشناس سیاسـى در ایـن زمینه معـتـقـد است که تندرویهاى صـورت گرفته در میان بـرخى از گروههاى سیاسـى کـه عمدتـاً مسائل مطـروحه آنان ، معضلات مردم نبوده است ، یکى از عوامل کاهش میزان مشارکت مردم است . اما امیر محبیـان روند کاهش مستمر حـضـور مردم طى انتخابات قبلـى را نشان دهنده این مسألـه مى داند که » گویا جامعه به سمت غیرسیاسى شدن پیش مـى رود .«وى نـوع نگاه مجلـس شـشـم را به عنوان مصداق کاهش مشـارکت ، نگاه سیاسى به قضایا عـنـوان مى کند و این عـامـل را موجب عـدم حمایت اکثریت از آنان مى داند .
در همین حال محبیان دغدغه هاى سیاسى را دغدغـه مردم ندانسته و عـنـوان مى کند که دغدغـه سیاسى ، بیشتر، دغدغه نخبگان است و چون به مردم مربوط نمى شود، چندان حساسیت زا نیست . البته محمـد کـیـانـوش راد، عضو کمیـسـیـون امنیت ملى و سـیـاسـت خـارجى مجـلـس شـوراى اسلامى در گفـتـگـویـى یـکـى از مسائـل مـهـم در مشارکت مردم را » گروههاى مرجع «مى داند . ایسنا گفته است ::» ملت یک بـار فـرصت انتخاب داشت و امام (ره)و انقلاب را انتخاب کرد !«وى با بیان این سخن چنین القا مى کند کـه مـردم دیگـر فرصت انتخاب را ندارند .در صورتى که همانطور که گفته شده با حضور مردم در انتخابات اسفندماه مردم ما 25 بار در انتخابات شرکت داشته اند . سید رجب حسینى ، نماینده دهلر ان در مجلس سیاسى شدن بیش از حد مجلس ، ششم را عاملى در عدم شـرکت فعـال همه گـروهها در انتخابـات گذشته عنـوان کرده و مى گوید ::» معتقدم مجلـس ششم جـوابگوى نیـازها و انتظـارات جامعه نبـود و عملـکـرد آن در راستاى تحقق عدالـت اجـتـمـاعـى .«ضعی به نظر رسیده و مى رسد حسینى ، عامل ضعـ مـجـلـس را از یکسـو مصادف بودن با تنشها و التهابات شدید سیاسى و اجتماعى مى داند و از سوى دیگر عملکرد آن را تا حد زیادى متأثر از دولت اصلاحات مى داند . این نماینده مجلس عو امل فوق را موجب روى آوردن » هم و غم مجلس بر مسائل سیاسى «مى داند و عنوان مى کند که اولویت هاى اساسى و نیازهاى ضرورى جامعه در این میان نادیده گرفته شده و از پرداختن در مجراى قانونى به آنها صرفنظر گردید .
اما مهندس مـرتضى نبوى در خصوص جلـب اعتماد مردم معتقد است که مردم از افراطى گرى در وى معتقـد اسـت در جـامـعـه مـا جـابـجـایـى مرجعیت اتفاق افتاده که کاملا متـفـاوت با گذشتـه است . این نماینده مجلس که دلیل این جابجایى را عنوان نمى کند، مصداق آن را اینگونه در انگیزه هاى مـشـارکـت در شـهــرهـاى کـوچـک مـى بـیـنـد کــه انگیزه هاى سیاسى و قومى که نافى درک سیاسـى » آنها نیست ، اما به عنوان عاملى تسریع کننده عمل مى کنند «، به حساب مى آورد . اما محبیان با مـصـداق قـراردادن دوم خـرداد، افـول آن را از 18 تـیــر 78 عـنـوان مـى کـنــد .وى استدلال خـود را که با کاهش مشـارکت مردم آغاز شـد، » بــرگـزیــدن راه جـنـجـالــى بــراى جـریــان اصلاحات «ذکر مى کند و مى گوید ::» با انتخـاب این تاکتـیـک جریان اصلاحـات خـود را به دردسـر .«انداخت در همین حال فـیـاض زاهد نیز در گفتگـویـى را در امور سیاسى موجب «پیچیدگى مدل مطالعه » ایجاد نگـرانى نسبت بـه احتمال کاهش مشـارکـت مى داند . وى با اشـاره به مدل مطالعه هانتـیـنـگـتـون در کشورهاى آمریکاى جنوبى گفت ::» بین توسعه فقر و مشارکت مردم رابطه وجود دارد، یعنى هر چه مردم !«فقیرتر باشند سطح مشارکت آنان افزایش مى یابد از سوى دیگـر وى در سخنان خود در میـزگرد صحنه سیاسى خسته شده و خواهان مشى اعتدال هستند .
وى پیشنهاد مى کند که باید با » خدمت رسانى صادقانه و متواضعانه و رعایت قانون «اعتماد مردم را بازسازى و راههاى مشـارکت سیاسى آنان را باز کنیم . الــبـتــه وى اعـتــقـاد دارد کــسـانــى کـه شــعـار شایسته سالارى و اصلاح طلبى دادند در عمل سیاسى خود نشان دادند که انحصارطلب و تمامیت خواه هستند و به جاى شایسته سالارى ، تبارسالارى کردند . در هــمــیــن حــال عــلــى دارابــى ، ایــجــاد رضایت منـدى مـردم از نحـوه عملـکـرد نماینـدگـان مجلس و مسـؤولان و احقاق حقوق شهروندى و بهره گیرى از این حقوق را از عوامل افزایش مشارکت مردم در انتخابات مى داند . اما محسن آژینى ، کـارشناس مسائل سیاسى معتقد است که مقایسه انتخابات شوراها با مجلس درست نیست ، ضمن آنکه نگرانى هاى مطرح شده در خصوص کاهش مشارکت را بى اساس مى داند . وى در ارائه دلایل گفتار خود مى گوید :میزان مشـارکت دوره او ل مجلـس 50 درصـد، دوره دو م 63 درصد، دوره سو م 58 درصد، دوره چهار م 60 درصـد، دوره پنجـم 75 درصـد و دوره ششـم 64 درصد است . این کارشناس با جدیت مى گوید :مشـارکـت مردم کمتـر از دوره هاى گذشته نخواهد بـود، البته رفتار و عملکرد دستگاه هاى اجرایى مى تواند منجر به افزایش حضور مردم شود .
به هر حال عدم توجه به مسائل اساسى مردم و جنـاح بـازى ها و سیـاسـى کـارى هاى افـراطى ـ کـه عمدتا مسؤولان را از توجه به مردم باز مى دارد ـ از عوامل مهم در کاهش حضـور مـردم در انتخابـات چند سال اخیر بـوده است .از سـوى دیگر عملـى نشدن وعده و وعیدهاى داده شده در زمان انتخابات و فـراموش کـردن مردم تـوسط بـرخى از گـروه هاى سیاسى مزید بر علت بوده است . اما بـراى اعتـمـادسـازى مردم بایـد مـسـؤولان منتخب در عمـل و نـه شـعـار ثـابـت کـنـنـد کـه در خدمـتـگـزارى و خـدمـت رسـانـى بـه مـردم صادق بوده اند .از جانـب دیـگـر درک مشکـلات مـردم و تلاش در جهـت رفع آنها نیز باعث اعتماد هـر چـه بیشتر مردم به آنها و به دنبال آن حضور فزاینده مر دم در پاى صندوق هـاى رأى را فراهم مى آورد .به هر صورت مـردم باید در عمـل ببینـنـد کـه رأیى که بـه صنـدوق مى ریـزند در سـرنوشت آنها تـأثـیـر دارد . مطمئنـاً با اینگـونه اعمال ، انتخابـاتـى پـرشور و با نشاطـى را خواهیم داشت کـه سـرکوب کننـده آمال خیالى دشمنان نظام خواهد بود .